Du har ikke tillatelse til å redigere denne siden av følgende grunner:
For å endre denne siden, vennligst svar på spørsmålet som vises under (mer informasjon):
Hva blir 10 + 5
Fritekst:
Dommar <b>Utgård</b>: Oslo byrett sa 11. juni 1999 dom med slik domsslutning: <span id="rp-innrykk">«A, f. *.*.1982, dømmes for overtredelse av straffeloven §192 første ledd, 2. straffalternativ, §267, jf. §268 første ledd, §223 første ledd, §260, første og tredje ledd, §162 første ledd, §228 første ledd, legemiddelloven §24 første ledd jf. §31, vegtrafikkloven §31 jf. §24 første ledd, 1. pkt, sammenholdt med straffeloven §62 første ledd til fengsel i 3 år.</span> <span id="rp-innrykk">Straffen er en fellesstraff med Nedenes forhørsretts dom 19.5.98, jf. straffeloven §54 nr. 3.</span> <span id="rp-innrykk">Varetekt kommer til fradrag med i alt 16 dager.</span> <span id="rp-innrykk">Han er frifunnet for tiltalens post V, forsøk på bilbrukstjuveri.</span> <span id="rp-innrykk">Han er videre dømt til å betale erstatning til B med kr 13.094 og oppreisning med kr 100.000 innen 14 dager.</span> <span id="rp-innrykk">Påtalemyndigheten gis fullmakt til sikring av domfelte for en periode av inntil fem år med sikringsmidler i samsvar med straffeloven §39 nr. 1 a-f.»</span> Domfelte anka over straffutmålinga. Borgarting lagmannsrett sa 26. november 1999 dom med slik domsslutning: <span id="rp-innrykk">«I byrettens dom gjøres den endring at straffen settes til fengsel i 3 - tre - år og 4 - fire - måneder, hvorav 1 - ett - år og 10 - ti - måneder gjøres betinget etter reglene i straffeloven §52, §53, §54 med en prøvetid på 3 - tre - år og på det vilkår at A i 1 - ett - år tar opphold på barnevernsinstitusjonen X, med de restriksjoner som der gjelder og at han og undergir seg de bestemmelser om behandling og opplæring som blir fastlagt.</span> <span id="rp-innrykk">A skal i prøvetiden stå under tilsyn av Barne- og familieetaten, Oslo kommune. Når etatens myndighet etter loven opphører skal han stå under tilsyn av Kriminalomsorg i frihet, som gis myndighet i medhold av straffeloven §53, nr. 3, bokstav a og b.</span> <span id="rp-innrykk">Den resterende del av straffen anses utholdt ved frihetsberøvelse, jf. straffeloven §60 første ledd.</span> <span id="rp-innrykk">Påtalemyndighetenes fullmakt til å bestemme sikring av A utgår.»</span> Påtalemakta har anka til Høgsterett over straffutmålinga, over lovbruken under straffespørsmålet med omsyn til fastsetjing av varetektsfrådraget, og over at påtalemakta ikkje vart gjeven fullmakt til bruk av sikring. Det har vore halde bevisopptak til bruk for Høgsterett med avhøyr av mellom andre psykiater Bjørn Gundby og spesialpsykolog John Nikolaisen. <span id="premiss"><b>Eg har kome til</b> at anken delvis må takast til følgje.</span> A, som den gongen var litt under 16 år, gjekk 2. juni 1998 inn i ei klesforretning i Oslo, der ein kvinneleg ekspeditør på 22 år var åleine. Før det hadde han vore inne i butikken eit par gonger saman med ein jamaldra kamerat. Kameraten venta no utafor. A gjekk inn på bakrommet der ekspeditøren då var, tok eit olbogegrep bakfrå rundt halsen hennar, klemde til og sa at det var eit ran. Han førte henne mot kassa og tvinga henne til å gi frå seg nøklane. Han tok 800 kroner, som var det kassa inneheldt. Han dytta henne deretter inn på eit toalett og låste døra. Han sløkte lyset på toalettet. Etter kort tid låste han opp toalettdøra, og sa at han skulle drepe henne dersom ho ikkje gjorde som han ville. Han tvinga henne etter det til å ta av seg buksa og trusa og førte så sin erigerte penis inn i skjeden hennar. Deretter tvinga han henne til å suge penis til han fekk sædavgang i munnen hennar. Etter dette låste han døra på toalettet og let henne vere igjen der. Ho kom seg etter litt tid ut ved at ho slo hol på døra med eit brannsløkkingsapparat som var inne på toalettet. Før domfelte gjekk frå staden, sa han til ekspeditøren kva han heitte, og han nytta då namnet til ein gut han kjende og som han tenkte ville få skulda. Det går fram av dei tidlegare dommane i saka at handlingane har ført til store psykiske plager for kvinna. A vart i tillegg domfelt for to tilfelle av bilbrukstjuveri, eitt tilfelle av kjøp av og to tilfelle av bruk av hasjisj, eitt tilfelle av lekamskrenking og eitt tilfelle av køyring av motorvogn utan førarkort. Dommen var ein fellesdom med Nedenes forhøyrsretts dom av 19. mai 1998, som i hovudsak gjaldt vinningskriminalitet, og der han var dømd til fengsel i 60 dagar på vilkår. Før eg går inn på dei spørsmåla anken gjeld, nemner eg at A har hatt ein vanskeleg oppvekst, særleg ut frå rusmiddelmisbruk i heimen. Frå 20. mai 1997 var han frivillig plassert i ein barneverninstitusjon, og 30. oktober 1997 samtykte han i plassering i barneverntiltaket X. X er eit privat barneverntiltak i Y som vert drive med utgangspunkt i ein båt. Eg går så over til å vurdere straffutmålinga. Lagmannsretten har sett straffa til fengsel i 3 år og 4 månader. Partane har ikkje gått inn på denne utmålinga, og eg kan for min del ikkje sjå at det er mishøve mellom denne straffutmålinga og Høgsteretts praksis i alvorlege valdtektssaker, sjå seinast [[Rt-1999-363]] og side 919. I tillegg til desse dommane viser eg også til dommen i [[Rt-1994-1552]]. Det sentrale i desse dommane er etter mitt syn at Høgsterett har fastsett ei straffutmåling ut frå innhaldet i handlingane og ut frå dei verknader og den fare slike handlingar til vanleg inneber for den krenkte. I slike saker er det til vanleg ikkje grunn til å leggje nemnande vekt på gjerningsmannen sin konkrete bakgrunn. Spørsmålet er så om dommen heilt eller delvis kan gjevast som vilkårsdom. Men før eg går inn på dette, finn eg det nødvendig å drøfte spørsmålet om frådrag for varetekt. Etter straffelova §60 har domfelte krav på frådrag i straffa for fridomstap i høve saka. Uttrykket «frihetsberøvelse», som kom inn i lova ved lov av 1. juni 1973 nr. 29, kom i staden for det opphavlege uttrykket «Varetægtsfængsel» for å markere at frådrag ikkje berre skulle gjevast for varetekt etter orskurd frå retten, eller pågriping frå påtalemakta som vart inntolka i uttrykket. Spørsmålet i vår sak er om domfelte sitt opphald i ein barneverninstitusjon fram til domsavseiing i Høgsterett er fridomstap i høve saka. Høgsterett kom i dom innteken i [[Rt-1990-196]] til at eit opphald på - - klinikken ikkje var fridomstap i høve saka, og eg tar med følgjande frå dommen: <span id="rp-innrykk">«Domfelte tok fra 26. januar 1989 opphold på - - klinikken. Den 11. februar 1989 ble han pågrepet av politiet og holdt i varetekt til 13. februar. Deretter fortsatte oppholdet på - - klinikken. Med hjemmel i straffeprosessloven §181 første ledd 1. punktum bestemte påtalemyndigheten at han inntil videre ikke kunne forlate klinikken. Oppholdet varte til 2. mai 1989.</span> <span id="rp-innrykk">Forsvareren har anført at oppholdet på - - klinikken fra 13. februar til 2. mai må regnes som frihetsberøvelse i anledning saken, slik at domfelte i medhold av straffeloven §60 har krav på varetektsfradrag for denne tiden, sml. [[Rt-1986-1207]].</span> <span id="rp-innrykk">Dette er jeg ikke enig i. Det dreier seg om et opphold som i utgangspunktet var helt ut frivillig og som dessuten ikke hadde noe med de ikke pådømte forhold å gjøre. Fra og med 13. februar 1989 endret oppholdet til en viss grad karakter ved at påtalemyndigheten tok i bruk straffeprosessloven §181 første ledd 1. punktum. Påtalemyndighetens vedtak i medhold av bestemmelsen må imidlertid være bygget på domfeltes samtykke. Det er meget som taler for at dette i seg selv må anses avgjørende for at det ikke kan sies å foreligge noen frihetsberøvelse i anledning saken. Under enhver omstendighet må dette bli resultatet når man ser vedtaket i sammenheng med det allerede påbegynte og helt ut frivillige opphold.»</span> Spørsmålet kom på ny opp i ei sak i 1992, innteken i [[Rt-1992-817]], der det vart gitt varetektsfrådrag etter at domfelte før utgangen av fengslingsfristen hadde godteke «Vilkår for løslatelse fra varetekt» (straffeprosesslova §181), som innebar at han skulle opphalde seg på eit motivasjonskollektiv. Førstvoterande uttalar der mellom anna: <span id="rp-innrykk">«Jeg viser til at Asker og Bærum forhørsrett i kjennelse 26 april 1991 fant at videre varetektsfengsling ville være et uforholdsmessig inngrep og i stedet påla domfelte som fenslingssurrogat å oppholde seg på motivasjonskollektivet. Kjennelsen ble imidlertid med oppsettende virkning påkjært til Eidsivating lagmannsrett. Lagmannsretten forlenget varetektsfengslingen til 21 juni, idet den fant opplysningene om anbringelse på kollektivet for knappe, og ønsket å ha de rettspsykiatrisk sakkyndiges erklæring før man tok standpunkt til dette.</span> <span id="rp-innrykk">....</span> <span id="rp-innrykk">Jeg viser til at spørsmålet om varetektsfradrag reguleres av straffeloven §60, hvoretter fradrag skal gis dersom den dømte har «vært undergitt frihetsberøvelse i anledning av saken.» Det framgår av det jeg har redegjort for at domfeltes opphold på de to kollektivene har hatt et klart preg av tvang. Idet jeg også viser til behandlingen i forhørsretten og lagmannsretten av varetektsspørsmålet, finner jeg at oppholdet må anses som frihetsberøvelse i relasjon til straffeloven §60, uansett at det er innhentet samtykke fra domfelte til oppholdet. Han har derfor krav på å få fradrag også for oppholdet på kollektivene fram til i dag - totalt 466 dager.»</span> A var i juni 1998 frivillig plassert i barneverninstitusjonen. Han sat så 14 dagar i varetekt. Påtalemakta ønskte 4 veker varetekt, men fekk ikkje medhald. I samband med at han vart slept fri frå varetekt, fekk han eit pålegg frå Oslo politikammer - der det vart vist til reglane i straffeprosesslova §181 om alternativ til fengsling - med eit vilkår om «å flytte inn på - - /X og forholde seg til de der bestemte regler og pålegg». A godtok dette pålegget. Han vende så attende til X. Han vart der plassert i eit skjerma opplegg på ein eigen lekter, med base på land, og det har der vore eigne personar som har følgt han opp til ei kvar tid. Han har regelmessig vore borte frå lekteren, og han har også hatt enkelte lengre reiser. Fylkesnemnda for sosiale saker for Oslo og Akershus vedtok den 25. mars 1999 å plassere A på X for behandling og opplæring i inntil 12 månader med heimel i barnevernlova §4-24, andre og fjerde ledd. Eg nemner endeleg at Oslo statsadvokatembeter i eit brev av 4. oktober 1999 til X viste til «vedlagte skjema for fengslingssurrogat (meldeplikt m.v.) datert 19. juni 1998» i høve spørsmål om A hadde gjort seg skuldig i mellom anna båtbrukstjuveri. A var som nemnt allereie før varetektsfengslinga plassert på X. Fengslinga og vilkåret i skjemaet for meldeplikt endra ikkje dette tilhøvet. Rett nok vart A etter handlingane plassert i ein eigen båt med eige tilsyn, men eg ser for min del dette som ein del av barnevernet sitt arbeid. I dommen frå 1990 bygde Høgsterett på at eit vedtak med vilkår med heimel i straffeprosesslova §181 ikkje i seg sjølv er nok til at opphald i ein institusjon er fridomstap i høve saka, i eit tilfelle der vilkåret var akseptert frivillig og der vedtaket kunne sjåast i samanheng med eit alt påbegynt og heilt ut frivillig opphald. Og i dommen frå 1992 viste førstvoterande til at opphaldet på kollektivet hadde eit «klart preg av tvang» - underforstått i høve til vilkåra i straffelova §60. Ut frå handsaminga i forhøyrsrett og lagmannsrett hadde plasseringa i det heile eit tydeleg preg av å vere eit fengslingssurrogat. A var alt plassert på X, og han vart ført attende dit etter at han vart sett fri frå varetekt. Eg kan ikkje sjå at den vidare plasseringa står fram med eit klårt preg av tvang i høve til vidare varetekt. I dette tilfellet var det barnevernet som styrte plasseringa av A. Eg har ut frå dette kome til at det ikkje er heimel for frådrag for den tida A har vore plassert på X. Etter mitt syn må tilfellet likevel kunne seiast å vere eit grensetilfelle. Eg viser også til at A har vore plassert i eit skjerma opplegg, i ein eigen båt og med særskilt tilsyn heile tida. I ein slik situasjon finn eg grunn til å leggje stor vekt på opphaldet på X under straffutmålinga. Ut frå ei vurdering av domfelte sin alder på gjerningstidspunktet - han var under 16 år - og ut frå det standpunkt eg har kome til med omsyn til frådrag for varetekt, finn eg at 2 år og 4 månader av fengselsstraffa kan gjevast på vilkår. Ut frå karakteren av handlingane er det etter mi meining ikkje grunnlag for at heile fengselsstraffa kan gjevast på vilkår. Prøvetida bør vere 3 år slik lagmannsretten har kome til, og då slik at han skal vere under tilsyn, og at tilsynsstyresmakta i medhald av straffelova §53 nr. 3 annet ledd kan gje føresegner som fastsett i første ledd bokstav a. Påtalemakta har anka over at det ikkje er gitt dom for sikring. For min del viser eg til at A er ung, og at det her bør vere mogleg med personleg utvikling. Eg viser også til at det i dette tilfellet vert gitt deldom, der 2 år og 4 månader er på vilkår. I denne situasjonen finn eg ikkje grunn til at det i tillegg skal gjevast fullmakt til påtalemakta til å fastsetje sikring. Frådrag for varetekt vert gitt med 16 dagar, då A i tillegg til varetekt i 14 dagar også har krav på frådrag for 2 dagar i høve pågriping for andre forhold. Eg røystar etter dette for slik dom: I lagmannsrettens dom vert gjort slike endringar: 1. Straffa på fengsel utan vilkår vert sett til 1 - eitt - år med frådrag for varetekt med 16 - seksten - dagar. 2. Fullføringa av 2 - to - år og 4 - fire - månader av straffa på fengsel vert utsett etter reglane i straffelova §52, §53, §54 med ei prøvetid på 3 - tre - år. Som særskilt vilkår vert fastsett at domfelte skal stå under tilsyn i heile prøvetida, jf. straffelova §53 nr. 2. I medhald av straffelova §53 nr. 3 annet ledd kan tilsynsstyresmakta gje føresegner som fastsett i første ledd bokstav a. Dommer <b>Gussgard</b>: Jeg er enig i førstvoterendes syn på varetektsfradraget, lengden av fengselsstraffen og sikringsspørsmålet, men mener at fengselsstraffen bør gjøres betinget i sin helhet. Voldtekten og ranet er klart de mest tyngende forhold ved straffutmålingen. Domfeltes alder på gjerningstidspunktet tilsier isolert sett at en vesentlig del av fengselsstraffen bør gjøres betinget. De tiltak som barnevernsmyndighetene har satt inn overfor ham, og en vurdering av hva som må anses som den mest hensiktsmessige reaksjon overfor en så ung lovbryter, bør etter min mening føre til at straffen gjøres betinget i sin helhet på samme vilkår som fastsatt av lagmannsretten. Som førstvoterende har redegjort for, har domfelte fra mai 1997 hatt opphold på institusjon under barnevernet, fra november 1997 på X. Sommeren 1998, etter voldtekten og ranet, ble han plassert på en landbasert lekter, og dermed fratatt det daglige samvær med annen ungdom. Han har nå bodd der ca 2 år, hele tiden under oppsyn av voksne, men med regelmessige turer bort fra lekteren. Dette var et tiltak barnevernet fant nødvendig for å skjerpe kontrollen med domfelte. Jeg er enig i at dette ikke er frihetsberøvelse i relasjon til straffeloven §60, men det ligger i en grensesone og må få betydelig innvirkning på straffereaksjonen. Avgjørende etter mitt syn er imidlertid den vekt jeg legger på kontinuitet i det behandlingsopplegget som er iverksatt for domfelte. Det er allerede nedlagt store ressurser i dette. Fra juni 1998 har domfelte hatt jevnlig kontakt med spesialpsykolog John Nikolaisen, som i uttalelse av 5. april 2000 sterkt har anbefalt at opplegget rundt gutten i størst mulig grad kontinueres. I uttalelsen heter det blant annet: <span id="rp-innrykk">«A synes å ha vært inne i en positiv utvikling den tiden undertegnede har vært inne i saken. Også det siste året har det vært noen positive utviklingstrekk. Manglende avklaring omkring straffesaken har imidlertid vært en stor belastning for gutten og synes å ha vært en hemning på hans utvikling, særlig det siste året. Dette må ses i lys av guttens store belastning fra oppvekst i form av omsorgssvikt, ulike nederlag og flere alvorlige traumer. Han er også inn i en fase av livet hvor han ikke er ferdig utviklet personlighetsmessig. Særlig er temaer som hvilken rolle han framtidig skal ha i samfunnet og utvikling av seksuelle relasjoner til jevnaldrende partner under forming. Straffesak, plassering i tiden framover og andre betingelser for sosial og seksuell utvikling i de nærmeste årene framover, vil ha stor betydning for hans fungering i mange år framover. Blant annet vil det virke inn på hans hang til kriminalitet, rus og vold.»</span> I den rettspsykiatriske erklæring som er innhentet, er det uttalt at det er fare for gjentakelse av straffbare handlinger. Etter min vurdering vil et fengselsopphold være lite egnet til å redusere denne faren. Dommer <b>Aarbakke</b>: Jeg er i det vesentlige og i resultatet enig med annenvoterende, dommer Gussgard. Dommer <b>Rieber-Mohn</b>: Jeg er i det vesentlige og i resultatet enig med førstvoterende, dommer Utgård. Dommer <b>Gjølstad</b>: Likeså. Etter røystinga sa Høgsterett slik <span id="slutning"><center><b>D O M :</b></center></span> I lagmannsrettens dom vert gjort slike endringar: 1. Straffa på fengsel utan vilkår vert sett til 1 - eitt - år med frådrag for varetekt med 16 - seksten - dagar. 2. Fullføringa av 2 - to - år og 4 - fire - månader av straffa på fengsel vert utsett etter reglane i straffelova §52, §53, §54 med ei prøvetid på 3 - tre - år. Som særskilt vilkår vert fastsett at domfelte skal stå under tilsyn i heile prøvetida, jf. straffelova §53 nr. 2. I medhald av straffelova §53 nr. 3 annet ledd kan tilsynsstyresmakta gje føresegner som fastsett i første ledd bokstav a. [[Kategori:Høyesterett]]
Lagre siden Forhåndsvisning Vis endringer Avbryt
