LG-1993-1385

{{|Instans=

Gulating lagmannsrett - Dom |Dato= 1996-10-18 |Publisert= LG-1993-01385 |Sammendrag=

|Stikkord= Grunnvannsbrønnboring |Saksgang= Midhordland heradsrett Nr. 93-00280 - Gulating lagmannsrett LG-1993-01385. Anket til Høyesterett. For utfall av dommen se HR-1998-00012 A. |Parter= Ankande part: Klara Telnes (Prosessfullmektig: Advokat Endre Grande v/advokat Henrik Nygaard, Bergen) Ankemotpartar: 1. Sveinung Tellnes 2. Hans B. Tellnes 3. Jarle Tellnes (Prosessfullmektig: Advokat Helge Hansen, Bergen) |Forfatter= Lagdommar Vestrheim Ekstraordinær lagdommar Ekeberg Byrettsdommar Heinfjell |Lovhenvisninger= Vassdragsloven (1940) §19, Tvistemålsloven (1915) §172, §180, §213, §375, §11, Fylkeskommuneloven (1961)5-§11, Fylkeskommuneloven (1961)5-§16, Bergverksloven (1972) §42 }}

Saka gjeld tvist mellom eigarar av granneeigedomar om uttak av grunnvatn.

Om saksforholdet er kort å seia: I samband med bygging av bustadhus på gnr. 53, bnr. 116, i Fjell kommune, fekk også eigaren Sveinung Tellnes laga eit grunnvassuttak på eigedomen sin, 4,34 m frå grensa til gnr. 53, bnr. 31, som Klara Telnes, som sit i uskift bu, no eig. Grunnboringa gjekk føre seg omkring årsskiftet 1986-87 og vatn vart funne på 116 meters djupn etter at det var bora 120 m ned. Brunnpumpa er plassert på 95 m djupn. Brunntoppen ligg ca 15 m over havnivået. Utanom Sveinung Tellnes, får faren Hans Tellnes, eigar av bnr. 15 som bnr. 116 er skild ut frå, og broren Jarle Tellnes, eigar av bnr. 96, vatn frå dette uttaket. Då eigaren av bnr. 31, Oskar Telnes - seinare Klara Telnes - meinte at vassuttaket låg under deira eigedom og såleis var eit inngrep i deira eigedomsrett, vart det reist søksmål mot dei tre ovannemnde brunnbrukarane, og Midhordland heradsrett sa 10. september 1993 dom med slik domsavgjerd:

"1. De saksøkte frifinnes.

2. I saksomkostninger betaler Klara Telnes til de saksøkte ved adv. Helge Hansen kr 26 201,50 - tjuesekstusentohundreogen - 50/100 innen 2 - to - uker fra forkynnelsen av dommen."

Klara Telnes har i rett tid anka dommen til lagmannsretten og har sett fram slik påstand:

"Prinsipalt:

1. Ankemotpartene dømmes til å stanse vannuttaket fra grunnvassbrønnen anlagt på gnr 53 bnr. 116 i Fjell kommune innen to måneder.

2. Ankemotpartene dømmes til å betale et rimelig vederlag for vannuttaket i tiden frem til stansing skjer fastsatt etter rettens skjønn.

3. Ankemotpartene dømmes til å betale saksomkostninger for herredsrett og lagmannsrett.

Subsidiært:

1. Ankemotpartene dømmes til å betale vederlag i samsvar med kommunens satser for betaling av vannuttak, eller annet beløp fastsatt etter rettens skjønn.

Vederlag betales på et nærmere angitt tidspunkt hvert år, fastsatt av retten. Bnr 31 gis enerett til vannuttak ved begrensede uttaksmuligheter.

2. Ankemotpartene dømmes til å betale saksomkostninger for herredsretten og lagmannsretten."

Ankemotpartane Sveinung Tellnes, Hans B. Tellnes og Jarle Tellnes har gjeve tilsvar og sett fram slik påstand:

"1. Herredsrettens dom stadfestes.

2. Ankemotpartene tilkjennes sakskostnader for lagmannsretten."

Ankeforhandling vart halde i Bergen 9. og 10. september 1996. For den ankande parten møtte Runar André Heggelund, dotterson til Klara Telnes, då ho ikkje var i stand til å møta. Han vart avhøyrt som vitne, men med rett til å vera til stades under heile hovudforhandlinga, jfr. tvistemålsloven §213 annet leddet. Saman med han møtte advokat Henrik Nygaard. Ankemotpartane var til stades saman med prosessfullmektigen advokat Helge Hansen. Av ankemotpartane gav Sveinung Tellnes og Hans B. Tellnes forklaring. Utanom Heggelund vart det avhøyrt 5 vitne. Det vart elles føreteke slik dokumentasjon som rettsboka framanfor viser.

Det vart frå lagmannsretten si side teke initiativ til forlikstingingar. Slike kom i gang, men førde ikkje fram til forlik.

Saka står i ei noko anna stilling enn for heradsretten, då det etter heradsrettsdommen er komne fram nye faktiske opplysningar. Såleis har firmaet Norex Mining Ltd. 25. april 1996 føreteke ei måling av brunnholet. Måleresultatet viser at boreholet kryssar grensa til bnr. 31 i om lag 13 m djupn og at "hullets posisjon på 75 m viser at hullet, sett i en horisontalprojeksjon, er nesten 16 meter inn på eiendommen. Hullet fortsetter i samme retning og sluttpunktet, 116 m nede i hullet, er beregnet å være ca 27,6 meter fra det plan som eiendomsgrensen representerer."

Vidare har hydrogeolog dr. scient. Oddmund Soldal i firmaet Geofuturum AS føreteke ei testing av brunnen. Målsetjinga med arbeidet var "å vurdere vanngiverevne i brønnen og påvisning av sprekkesystem for vanninnslag. I tillegg er det gjort vurderinger av fornuftig vannuttak med tanke på evt. inntrenging av sjøvann i brønnen." I eit notat 2. september 1996 konkluderar han slik: "* De vannførende sprekker som er av avgjørende betydning for brønnens vanngiverevne ligger dypere enn 95 m i brønnen, altså under naboeiendommen. Sprekkene antas å være vertikale. * Hvis vannstanden i brønnen senkes til ca 100 m kan den pumpes med en kapasitet på 500 l/t. * Uten videre undersøkelser kan det ikke anbefales større vannuttak enn det som skjer i dag (115 l/t) fordi dette vil føre til en stor risiko for inntrenging av sjøvann."

I fylgje Torodd Hauger: Grunnvann som forsyningskilde, finst grunnvatn i fjell "bare i sprekker, knusningssoner og kanaler i fjellet" sidan dei fleste krystallinske bergartene som er vanlege her i landet, er vasstette. Til vanleg vil brunnboring i fjell gje mellom 300 og 2000 l/t. "Gunstigst er sprekkesystemer parallelt med strandlinjen og fallretning mot sjøen" for ved "nedsetting av brønner nær kysten, kan man altså få saltvann ved å føre brønnen for dypt".

I

NOU 1994:12 Lov om vassdrag og grunnvann er det på 267 sagt m.a. generelt om grunnvatn:

"Grunnvann deltar i det hydrologiske kretsløpet. Hvor lang tid utskifting av grunnvannet tar, beror sterkt på grunnforholdene, sprekkdimensjoner i fjell og porestørrelsen mellom partiklene i jordartene. Avhengig av lokale forhold kan utskifting ta flere hundre år."

I ein fylkesrapport for Hordaland som Norges geologiske undersøkelse har utarbeidd (NGU Rapport 92.165) er det sagt at i Fjell kommune er det uttak av borebrunnar i fjell som er det einaste grunnvatnalternativet. "Berggrunnen består i hovedsak av granittisk gneis og granitt, med mindre områder av amfilobitt og gabbro. Et borhull i granitt og granittisk gneis gir til vanlig vannmengder mellom 0.1 og 0.5 l/s."

Om det nærare saksforholdet elles og kva partane gjorde gjeldande for heradsretten, viser ein til heradsretten sin dom.

Den ankande parten har halde fram at hovudspørsmålet i tvisten er om grunneigaren har eksklusiv råderett over grunnvassressursane på eigedomen sin. I dette høvet har ankemotpartane Sveinung, Hans og Jarle Tellnes teke ut grunnvatn frå ei grunnvasskjelde på Klara Tellnes sin eigedom. Den moglegheita ein har til å utnytta grunnvatn er så viktig at denne må tilliggja grunneigaren. Ressursen er avgrensa, og det har mykje å seia for grunneigaren at han har kontroll over denne. Situasjonen blir difor problematisk om heradsrettsdommen blir ståande. Ved vidare boring etter grunnvatn er det ein reell risiko for saltvassinntrenging og dette er ein avgrensande faktor for bruken av vatnet. Vassdragslova §11 legg og band på ei for sterk utnytting av vassressursane.

Det var firmaet Tung Geoteknisk Borrning (TGB) som sto for boringa av brunnen. Det skal førast borelogg, men den kan ikkje finnast. Firmaet eksisterar ikkje lenger. Brønnborarfirma gjev ein boregaranti etter ei standardkontrakt. Blir det ikkje funne vatn, skal det heller ikkje betalast. I dette høvet vart det betalt kr 31000,- for arbeidet.

Rettstilstanden for så vidt gjeld eigedomsretten til grunnvatn, er ikkje fullt avklara, men det føreligg ein grunnleggjande høgsterettsdom, Rt-1959-1198, som byggjer på den "rettsoppfatning at eiendomsretten strekker seg så langt ned som eieren har interesse eller nytte av å gjøre eiendomsrett gjeldende". Det er og vist til RG-1993-623, til lovførearbeid og til omfattande juridisk teori, innteke i særskild juridisk utdrag. Grunnvatnet er ei sentral utnyttingskjelde og relaterar seg til vedkomande eigedom ikkje berre som vassuttak, men med verknader for vegetasjon og avling, jfr. NOU 1994:12 om Lov om vassdrag og grunnvann, 270. I fylgje NOU 1988:16 om Eigedomsgrenser og administrative inndelingsgrenser, 58, tilhøyrer grunnvatnet grunneigaren. Til støtte for dette synet er vist til at etter vassdragslova §19 er det føresett at rett til grunnvatn kan eksproprierast, det kan difor ikkje vera nokon fri okkupasjonsadgang på annanmanns eigedom.

For så vidt gjeld rettstilstanden når det gjeld andre ressursar under jorda er vist til bergverkslova §42 når det gjeld mutbare mineral, og når det gjeld ikkje mutbare mineral synest rettsoppfatninga å vera at dei tilhøyrer grunneigaren, jfr. Innstilling frå Bergverkskomiteen av 1961, 26, og NOU 1984:8 om Utnyttelse og forvaltning av mineralressurser, 148. Det same gjeld og funn av petroleum i undergrunnen på land, jfr. Ot.prp.nr.44 (1971-72) om Lov om undersøkelse etter og utvinning av petroleum i grunnen under norsk landområde, 1.

Det er avgrensa vassressursar det gjeld, det viser Soldal sin rapport. Grunneigaren må difor ha retten til desse då borebrunnar i dag er ein vanleg måte å utnytta grunnvatnet på og som Klara Telnes og kan gjera bruk av. Ho har 3 born og det må reknast med busetjing på eigedomen utanom eksisterande hus. Alt i 1977 var det planar om utparsellering, og det kan utskiljast fleire tomter. Vatnet på eigedomen i dag som kjem frå ein vanleg overflatebrunn, er av dårleg kvalitet, og det er reelt behov for ein borebrunn. Det ligg ikkje føre planar om offentleg vassforsyning.

Det blir kravt vederlag for vatnet ankemotpartane har brukt i desse åra. Vederlaget må basera seg på dei kommunale satsane for levering av vatn til bustadeigedomar.

Det er ei ny motsegn frå ankemotpartane for lagmannsretten at den ankande parten har godteke anlegget av borebrunnen ved passivitet. Denne motsegna må avskjerast etter tvistemålsloven §375.

Ankemotpartane har halde fram at det mellom Hans Tellnes og Oskar Telnes var eit langvarig og godt naboforhold. Dette tok slutt i 1987 då Sveinung Tellnes ville kopla seg på kloakk- og avlaupsleidningen som Oskar Telnes hadde lagt og som svigerson til Oskar - far til Runar Heggelund - hadde vidareførd til sjø over Hans Tellnes sin eigedom. Dette hadde han fått løyve til av Hans Tellnes på vilkår av at Sveinung Tellnes og fekk kopla seg til denne kloakken. Då dette vart aktuelt, nekta Oskar Telnes, og Sveinung måtte leggja eigen kloakkleidning. Konflikten skapte eit dårleg forhold mellom grannane, og konfliktnivået auka då det og vart tvist om granhekk mellom eigedomane og om eigedomsgrensa. I tillegg kom så brunnsaka. Etter ankemotpartane si meining endra Oskar karakter dei siste åra han levde, og dette førde til ei uynskt utvikling. Det er dette dårlege naboforholdet som er årsak til søksmålet. Oskar døydde i 1992, men enkja Klara som sat i uskift bu, heldt etter samråd med borna fram med saka for å "renvaske hennes avdøde mann Oskar Telnes's navn".

Utgangspunktet er at det ikkje er noko problem for Klara Telnes å skaffa seg vatn på eigen eigedom om brunnen blir liggjande. Tre hus kan få vatn med berre eitt hol, kanskje då med ein overflatetank. Røynde brunnborarar som har forklart seg i retten, reserverar seg ikkje mot å gje garanti for at nok vatn vil bli funne. Det er såleis vasskapasitet nok til å forsyna dei bygg som måtte bli oppført på eigedomen. Brunnholet til Sveinung Tellnes som ein no veit skjer Klara Tellnes sine eigedomsgrenser under overflata, fører ikkje til praktiske ulemper for henne. Ho har ikkje mist grunnvatnet eller retten til djupboring.

Eit eventuelt vederlag må i tilfelle vera symbolsk. Kommunale avgiftssatsar har inga interesse då dei inkluderar utgifter til anlegg, vedlikehald, administrasjon etc.

Oskar Telnes var velkjend med boringa. Han hadde fått nabovarsel om Sveinung Tellnes sitt bustadbygg og var kjend med frådelinga. Det var også godt synleg borerigg på staden 3 dagar 20-25 m frå Oskar Tellnes sitt hus. På den tida var det eit godt forhold mellom partane. Sveinung og Oskar samtala om boringa og Sveinung lånte verktøy hos Oskar. Oskar Telnes aksepterte at det vart bora. Det vart ikkje protestert før etter 4 år og då var ein komen inn i ei irregulær utvikling. Denne passiviteten må han vera bunden av, jfr. Audvar Os i Lov og Rett 1977 407, særleg 414, om eigedomsretten til undergrunnen.

Den ankande parten har sett seg mot at passivitet blir gjort gjeldande. Aksept ved passivitet vart påstått også under hovudforhandlinga for heradsretten, og i anketilsvaret er vist til dei "samme anførsler" som for heradsretten. At slik motsegn vart så seint særskild nemnt under ankeførebuinga har si fornuftige forklaring då ferie og eine parten sin sjukdom spela inn. Det må og telja med at den ankande parten har kome seint med nye utsegner, såleis når det gjeld kapasitetsmåling. Subsidiært blir det hevda at den ankande parten ingen rimeleg grunn har til å motsetja seg at passivitetsmotsegna blir vurdert.

Når det gjeld eigedomsretten til grunnvatn, er det utgreiingsarbeidet som den ankande parten har vist til, utan eller av liten verdi. Ein har ikkje lovreglar på området, jfr. elles den såkalla Hansadommen innteken i RG-1965-288. Eigedomsretten opphøyrer når ein kjem langt nok nedover. I denne samanheng er og vist til artikkel av Bjørn Stordrange i Lov og Rett 1988 391 flg., særleg 404, om rettslege og rettspolitiske aspekt ved utnytting av grunnvatn.

Subsidiært kan naborettslege vurderingar leggjast til grunn. For Sveinung Tellnes var det ikkje mogeleg å grava etter brunn andre stader. At han dermed overskreid grensa til grannen, var ikkje medvete og forsettleg. Etter grannelova §11 skal brunnen då i prinsippet bort, då grannen har krav på retting, eventuelt vederlag. Retting kan ikkje koma på tale og vederlag skal då fastsetjast etter grannelova §16. Full vassavgift er ikkje aktuelt, vederlaget skal fastsetjast til ein eingongssum ut frå ekspropriasjonsrettslege reglar, jfr. den før nemnde artikkelen av Stordrange 405. Ein treng ikkje koma inn på eigedomen til Klara Telnes for vedlikehald av borebrunnen, og ved bygging på hennar grunn kan ein ikkje gå lenger enn 6 m ned i grunnen og boreholet ligg mykje djupare. Borebrunnen vil difor ikkje vera til skade for hennar eigedom.

Når det gjeld sakskostnadsfastsetjinga for heradsretten er det ingen grunn til å endra denne, endå om faktum no er annleis. Det var i alle høve ingen reell grunn til å reisa dette søksmålet.

Lagmannsretten konstaterar at borebrunnen ankemotpartane har laga, kryssar grenselina til den ankande part sin eigedom under jorda slik det innleiingsvis er sagt. Det er ikkje usemje mellom partane om dette. Spørsmålet er kva rettslege konsekvensar dette faktum utløyser.

Lagmannsretten vil først ta stilling til det formelle spørsmålet den ankande parten har reist, nemleg om passsivitetsmotsegna ankemotpartane har kome med, skal avskjerast etter tvistemålsloven §375. Det er på det reine at spørsmålet om passivitet ikkje var framme under den skriftlege saksførebuinga for heradsretten, og det er noko uklart om passivitetssynspunktet vart hevda under hovudforhandlinga. Det kan likevel ikkje vera uventa for den ankande parten at dette spørsmålet kom opp sidan det først vart protestert mot borebrunnen 3-4 år etter han var anlagt. I alle høve har den ankande parten hatt ei viss tid å førebu seg på dette spørsmålet etter at det uttrykkeleg vart nemnt i prosesskriv frå ankemotpartane sin prosessfullmektig 21. august 1996. Lagmannsretten ser såleis ingen rimeleg grunn til å avskjera ankemotpartane si passivitetsmotsegn, jfr. tvistemålsloven §375 annet leddet.

Når det gjeld realitetsvurderinga av passiviteten, finn lagmannsretten likevel at denne motsegna ikkje kan føra fram. Ankemotpartane la brunnen på eigen grunn, og det var ikkje lett å veta for den ankande parten Oskar Telnes på det tidspunktet at borebrunnen ville kryssa eigedomsgrensa hans under jorda. Først fleire år seinare då han dreiv med å ta opp røter i grenselina mot eigedomen til Sveinung Tellnes der brunnen låg, fekk han mistanke, og Bloms oppmåling vart då engasjert. Oppmålinga dette firmaet gjorde 7. november 1990 styrka mistanken hans. Det er likevel å merka at spørsmålet framleis var uklart. Endå til heradsretten kom i sin dom 10. september 1993 fram til at borebrunnen ikkje kryssa grensa til Oskar Telnes. For så vidt gjeld passiviteten meiner lagmannsretten at Oskar Telnes eller den ankande parten har gjort det ein rimeleg kunne venta ut frå forholda, og har såleis ikkje mist sin rett av den grunn.

Lagmannsretten må etter dette ta standpunkt til om ankemotpartane ved anlegg av borebrunnen har krenka den ankande part sin rett som grunneigar. Retten tar utgangspunkt i rettstilstanden for så vidt gjeld eigedomsretten til undergrunnen som ikkje er lovregulert. Det føreligg likevel omfattande teoretiske utgreiingar om dette emnet, men forfattarane er ikkje samstemte. Somme, som Robberstad i TfR 1960 25 flg., Nygard: Tingsrett 145 og Husabø i TfR 1994 882 flg., synest å hevda ein uavgrensa rett for grunneigaren nedover i undergrunnen. Andre som Audvar Os i Lov og Rett 1977 407 flg., Falkanger i Tingsrett 77 og Stordrange i Lov og Rett 1988 391 flg., er meir nyanserte og legg nærast eit interessesynspunkt til grunn. Ein har lite rettspraksis å halda seg til, men ein høgsterettsdom, Rt-1959-1198, trekkjer opp visse retningsliner. Det galdt her eit underjordisk rom - ein tunnel - som tyskarane under okkupasjonen hadde sprengt ut i ein fjellknaus, og eigaren over tunnelen vart tilkjent eigedomsretten til den del av tunnelen som låg under eigedomen hans. Førstvoterande seier her m.a. at "det riktige vurderingsgrunnlag må etter min mening være hvilke muligheter en eier av overflateeiendommen generelt sett har når det gjelder bruken av tunnelen, og her må også kunne tas i betraktning de utnyttelsesmuligheter som sannsynligvis vil komme til å foreligge i rimelig fremtid." I den konkrete saka fann Høgsterett at eigaren over tunnelen måtte ha eigarråderetten over denne "hva enten man bygger på den rettsoppfatning at eieren av en overflateeiendom også eier grunnen i en bestemt avstand nedover eller på den rettsoppfatning at eiendomsretten strekker seg så langt ned som eieren har interesse eller nytte av å gjøre eiendomsrett gjeldende." Ein dom i Eidsivating lagmannsrett - RG-1993-623 - byggjer på det synet at "eiendomsretten i grunnen strekker seg så langt nedover som eieren har interesse eller nytte av å gjøre eiendomsrett gjeldende". Dette interessesynspunktet er og kome til uttrykk i dom av Bergen byrett 24. november 1964 - RG-1965-228 - den såkalla Hansadommen. Lagmannsretten meiner å kunna utleia av rettspraksis - endå om denne er sparsam - at eksklusiv eigedomsrett for overflateeigaren utan vidare til undergrunnen ikkje har fått medhald. Det må krevjast noko i tillegg, ei påviseleg interesse for overflateeigaren til å utnytta grunnen under seg. Dette må vurderast objektivt, ut frå eigedomen sitt behov og kva som realistisk er teknisk og økonomisk mogeleg.

Spørsmålet blir etter dette om den ankande parten har ei slik interesse og om ankemotpartane sitt tiltak er til hinder for å nytta undergrunnen slik det elles ville vera naturleg, i dette tilfellet utnytting av grunnvatnet. No er grunnvatnet ein spesiell ressurs og ligg i dette tilfellet så langt nede at det alt av den grunn er spørsmål om det ligg utanfor overflateeigaren sin råderett, jfr. Falkanger m.fl.: Norsk vassdragsrett (1988) 443. Boring av djupvassbrunnar er i dag vanleg, og når ein kjem på djup på meir enn 100 meter, må det reknast med at endepunktet ofte vil liggja under ein annan eigedom enn den ein starta boringa frå. Slik skråboring er ofte aktuelt då ein dermed kan få inn vatn frå fleire sprekksoner, og nær sjø blir det og gjort for å unngå saltvassinntrenging. Måten boringa blir gjort på, har og samanheng med retninga på fjellformasjonane. Ei anna årsak til at ein kan koma inn under annanmanns grunn er at boren endrar retning når det vekslar mellom hardt og mjukare fjell og likeeins på grunn av sprekkesystemet i fjellet. Det synest likevel ikkje å ha oppstått rettslege problem av slik boring som nemnt. Dette kan vel forklarast med at ingen har tenkt på eigedomsretten i ein slik samanheng og at det dessutan har vore grunnvatn nok for dei som var interesserte. Når boreholet i denne konkrete saka er kome inn under granneeigedom, meiner lagmannsretten at det i seg sjølv ikkje er ulovleg. Om så skulle vera, må det påvisast at det hindrar ei realistisk utnytting av grunnvatnet på denne eigedomen. Retten kan ikkje sjå at så er tilfelle. Den ankande part sin eigedom er etter det opplyste 20-25 dekar, og vitna Sæterstøl og Miland som har stor røynsle med brunnboring og har forklart seg i retten, meiner det ikkje vil vera noko problem å skaffa borevatn til eksisterande hus og til dei som realistisk seinare vil bli bygde der, og ved ei boring var dei villige til å gje vanleg garanti for at vatn ville bli funne.

Det har vore nemnt at ein kan ekspropriera seg rett til vatn etter vassdragslova §19. Lagmannsretten ser ikkje bort frå at ein kan koma fram på den måten i einskildtilfelle endå om det er noko tvilsamt om §19 omfattar grunnvatn, jfr. den før nemnde artikkelen av Stordrange 405. I denne konkrete saka synest likevel ein slik framgangsmåte upraktisk og lite tenleg slik forholda var og som er omtala framanfor.

Konklusjonen blir etter lagmannsretten sitt syn at den ankande parten ikkje har eksklusiv eigedomsrett til undergrunnen under overflateeigedomen sin endelaust nedover, og at ankemotpartane sin borebrunn som kryssar ei slik tenkt eigedomsgrense under overflata, heller ikkje vil vera til hinder for ei realistisk utnytting av grunnvassressursane på den ankande part sin eigedom. Ankemotpartane må difor frifinnast for kravet frå den ankande parten og dommen i heradsretten blir stadfesta.

Etter det resultatet lagmannsretten er kome til, treng ein ikkje ta standpunkt til dei subsidiære grunnlaga partane har vist til og gjort greie for.

Etter det resultatet lagmannsretten samrøystes har kome til, har anken vore fånyttes. Den ankande parten har tapt saka heilt og må i samsvar med tvistemålsloven §180 første leddet, betala motparten sine sakskostnader. Fleirtalet i lagmannsretten, dommarane Vestrheim og Ekeberg, kan ikkje sjå at det ligg føre slike særlege omstende som gjev grunnlag for å frita den ankande parten for sakskostnadsansvaret, og den ankande part må i samsvar med hovudregelen i tvistemålsloven §180 første leddet, betala motparten sine sakskostnader. Advokat Helge Hansen har levert inn kostnadsoppgåve på kr 35000, som alt gjeld salær. Oppgåva blir lagt til grunn. Heradsretten si kostnadsavgjerd blir ståande ved lag. Mindretalet, dommar Heinfjell, er komen til at avgjerda har vore så tvilsam at det ligg føre særlege omstende som gjev grunnlag for å nytta unntaksreglane i tvistemålsloven §180 første leddet og s.l. §172 annet leddet, jfr. §180 annet leddet, slik at sakskostnader ikkje bør tilkjennast, korkje for lagmannsretten eller heradsretten.

Med unntak av kostnadsavgjerda, er dommen samrøystes.

Dom S A V G J E R D :

1. Dommen i heradsretten blir stadfesta.

2. I sakskostnader for lagmannsretten betalar Klara Telnes til Sveinung Tellnes, Hans B. Tellnes og Jarle Tellnes v/advokat Helge Hansen 35000 - trettifemtusen - kroner innan 2 - to - veker frå forkynninga av denne dommen.