HR-2000-44 - Rt-2000-1872

Instans:	Høyesterett - Dom
Dato:	2000-11-29
Publisert:	HR-2000-00044 - Rt-2000-1872 (454-2000)
Stikkord:	Fiskerirett, Statsrett, Folkerett, Erstatning
Sammendrag:	Saken gjaldt spørsmål om erstatningsreglene i Saltvannsfiskeloven (1983) §§ 42 og 43 måtte stå tilbake for avvikende regler i art. 16 i tillegg I til fiskeriavtalen mellom Norge og Storbritannia av 17. november 1960, jf. Saltvannsfiskeloven (1983) § 3 om at reglene i loven gjelder med de begrensninger som følger av folkeretten eller avtale med fremmed stat. Høyesterett gikk i dommen gjennom utviklingen av reglene for erstatningsansvaret i norske og britiske farvann. Det ble vist til Nordsjø-konvensjonen av 1882, som Storbritannia, men ikke Norge var part i, og som gjaldt sør for 61. breddegrad. Tillegg I til fiskeriavtalen mellom Norge og Storbritannia av 1960, hadde derimot bare disse to statene som parter, og denne avtalen gjaldt bare nord for 61. breddegrad. Det var inntatt regler om erstatningsansvaret som art. XIX i Nordsjø-konvensjonen og i art. 16 i tillegg I. Storbritannia sa i 1963 opp Nordsjø-traktaten, slik at også erstatningsregelen der falt bort. I 1967 ble både Norge og Storbritannia parter i en fiskerikonvensjon for det nordlige Atlanterhavet, som regulerte de samme spørsmål som tillegg I, men der det ikke ble inntatt noen regel om erstatningsansvaret. Høyesterett la til grunn at det var motstrid mellom art. 16 og reguleringen av erstatningsansvaret i Trålfiskeloven (1951) § 11 som gjaldt i 1960 og som senere var videreført i Saltvannsfiskeloven (1983) §§ 42 og 43. Tillegg 1 var ikke formelt sagt opp av Norge eller Storbritannia. Høyesterett kom likevel til at det var nye, tilsvarende regler om de samme spørsmålene, unntatt om erstatningsansvaret, i fiskerikonvensjonen av 1967, slik at tillegg I i alle tilfeller falt bort så langt det her var kommet nye regler om de samme spørsmål. Høyesterett kom til at også art. 16 måtte falle bort. Mye kunne tale for at dette skjedde allerede som følge av 1967-konvensjonen. Dette ble bygd på omstendighetene ved etableringen av 1967-konvensjonen, og det ble også lagt til grunn at det ikke var noe ønske fra statene om å ha den regelen som lå i art. 16. Videre ble det lagt vekt på den senere utvikling i havretten og forutsetningene ved fiskeriavtalen med EU i 1980. Etter en samlet vurdering kom Høyesterett til at art. 16 ikke lenger gjaldt. Det var ikke grunnlag for en regel som bygde på folkeretteslig sedvanerett i dette spørsmålet.
Saksgang:	Senja herredsrett nr. 1997-544 - Hålogaland lagmannsrett LH-1998-716 - Høyesterett HR-2000-00044, nr. 277/1999
Parter:	Lancella Ltd. (advokat Svein Kr. Arntzen - til prøve) mot 1. Sigvald Berntsen, 2. Husøysund AS, 3. Johnny Henriksen, 4. Steinar Uteng, 5. Botnhamn Fisk AS, 6. Bernt Berntsen, 7. Oddvar Nes, 8. Brødrene Enoksen ANS, 9. Bernhard Martin Hansen (advokat Gunnar Nerdrum)
Forfatter:	Utgård, Stang Lund, Gjølstad, Gussgard, Holmøy
Lovhenvisninger:	Saltvannsfiskeloven (1983) §3, §42, §43, §1, Trålfiskeloven (1951) §11, Fiskerigrenseloven (1961), Økonomiske soneloven (1976) §1

Dommar Utgård: I saka er det spørsmål om skadebotreglane i saltvassfiskelova §42 og §43 må stå attende for avvikande reglar i artikkel 16 i tillegg I til fiskeriavtalen mellom Noreg og Storbritannia av 17. november 1960, jf. saltvassfiskelova §3 om at reglane i lova gjeld med dei avgrensingane som følgjer av folkeretten eller avtale med framand stat.

Det er etter dette fire føresegner som er sentrale i saka. Artikkel 16, som inneheld reglar for krav på skadebot etter tråling, lyder slik:

«Når det kan bevises at skade er blitt påført garn eller liner av en tråler, skal ansvaret forutsettes å påhvile tråleren med mindre den beviser:

a) at skaden ble forvoldt som følge av tvingende omstendigheter som den ikke har herredømme over; eller

b) at skaden ikke skyldtes feil fra dens side; eller

c) at den hadde rettet seg etter de angjeldende bestemmelser i dette kapitel og hadde gjort alt som var mulig for å unngå skaden; eller

d) at det fartøy hvis redskap ble skadet ikke hadde rettet seg etter bestemmelsene i dette kapitel, og at denne unnlatelse vesentlig bidro til skaden.»

Etter saltvassfiskelova av 3. juni 1983 nr. 40 §42 første ledd, har «(e)nhver som volder skade på redskaper som er satt ut i sjøen for fangst» plikt til å svare skadebot, likevel slik at det i annet ledd i paragrafen er heimel for at skadebotplikta «kan reduseres eller falle bort dersom skadevolder godtgjør at han er uten skyld i skaden». Og etter §43 har trålfiskarar som har tråla på feltet samtidig med at skade er valda, «bevisbyrden for at de ikke er årsak til skaden, med mindre omstendighetene avgjort taler imot at slikt bevis blir krevd». Endeleg er det i saltvassfiskelova §3 fastsett at lova gjeld «med de begrensninger som følger av folkeretten eller overenskomst med fremmed stat».

I denne saka - som gjeld eit reint rettsspørsmål - vil eg avgrense meg til berre å gi eit kort riss av dei faktiske omstenda.

Fiskefartya MS Sundskjær, MS Husøysund, MS Malangsfjord, MS Alf Arne, MS Einarson, MS Trond Kjethil, MS Tørnskjær, MS Senjasund og MS Skulbaren drifta alle ved årsskiftet 1994/1995 med garn på Malangsgrunnen utanfor Senja. Nyttårshelga stod det mange garnlenkjer frå desse fartya på Mulegga sør og nord for 70 grader nordleg breidd, og ved om lag 17 grader austleg lengd. Dette området ligg litt utanfor den norske fiskerigrensa på 12 nautiske mil, men innanfor grensa på 200 nautiske mil som gjeld for den norske økonomiske sona.

Kvar garnlenkje bestod av om lag 25 garn som var skøytte saman, slik at kvar lenkje hadde ei lengd på rundt seks til sju hundre meter. Garna var sette på ei djupne frå om lag 80 famnar ned til om lag 160 famnar. Lenkjene var berre fortøya på den grunnaste enden, og då med dregg eller anker eller begge delar. Taua frå forankringa var på overflata festa til blåser eller bøyer med staur. Det var brukt ein variant av botngarn - kalla rumpelenkjer - som gjekk laust nedover mot djupet på tvers av egga, og som kunne svinge med straumen.

Den britiske trålaren MT Lancella tok om morgonen den 1. januar 1995 til med tråling i området der garnlenkjene var sette. Slik saka står for Høgsterett, er det ikkje grunn for meg til å gå nærare inn på omstenda ved trålinga.

Frå fiskefartya vart det den 1., 2. og 13. januar 1995 meldt frå til Kystvakta om skade på og tap av garnlenkjer i det aktuelle området. MT Lancella vart gitt opp som skadevaldar, og det vart samstundes sett fram krav om skadebot for tapt reiskap og fangst og for kostnader med søk etter reiskapen. Eigarane av fiskefartya retta seinare krav om skadebot mot reiarlaget, Lancella Ltd., som på si side svarte at det var utan ansvar i saka.

I samsvar med ein avtale av 5. november 1934 mellom Noreg og Storbritannia om behandling av skadebotkrav for skade på fiskereiskapar, vart kravet om skadebot teke opp i den norsk-britiske trålarnemnda i møte 28. mai 1996. Det kom ikkje til semje mellom partane. Medlemmene i nemnda hadde ulikt syn på om MT Lancella var sannsynleg skadevaldar, og det var då ikkje grunnlag for noka sams tilråding frå medlemmene om løysing på tvisten.

Etter dette reiste dei norske fiskebåtreiarane den 15. desember 1997 søksmål mot Lancella Ltd. med krav om skadebot. Senja heradsrett sa 2. juni 1998 dom med slik domsslutning:

«1. MT Lancella H 98 Hull, reder Lancella Limited dømmes til å betale:

a) Erstatning til Sigvald Berntsen med kr 166.557,43,

b) Erstatning til Leif Larsen med kr 59.037,55,

c) Erstatning til Johnny Henriksen med kr 96.269,64,

d) Erstatning til Steinar Uteng med kr 109.540,18,

e) Erstatning til Morten Johansen med kr 107.842,93,

f) Erstatning til Bernt Berntsen med kr 109.620,01,

g) Erstatning til Oddvar Nes med kr 96.765,12,

h) Erstatning til Br. Enoksen ANS med kr 98.982,59 og

i) Erstatning til Bernhard Martin Hansen med kr 146.237,06.

alt med tillegg av 12 - tolv - prosent rente pr år fra den 15. desember 1997 og til betaling skjer.

2. MT Lancella H 98 Hull, reder Lancella Limited dømmes til å betale saksøkernes saksomkostninger med kr 115.000,- med tillegg av 12 - tolv - prosent rente pr år fra oppfyllelsesfristens utløp og til betaling skjer.

Oppfyllelsesfristen settes for begge punktene til 2 - to - uker fra dommens forkynnelse.»

Heradsretten la til grunn at Lancella Ltd. hadde plikt til å betale skadebot ut frå reglane i saltvassfiskelova §42 og §43. Retten kom til at artikkel 16 etter sitt innhald ikkje kunne føre til ei anna løysing.

Lancella Ltd. anka dommen til Hålogaland lagmannsrett, og motpartane ga inn aksessorisk motanke. Lagmannsretten sa 30. april 1999 dom med slik domsslutning:

«1. M/T Lancella H 98 Hull, reder Lancella Limited, betaler erstatning til

Sigvald Berntsen med norske kroner 129.786,84 - etthundreogtjuenitusensjuhundreogåttiseks 84/100 -,

Husøysund AS med norske kroner 57.896,37 - femtisjutusenåttehundreognittiseks 37/100 -,

Johnny Henriksen med norske kroner 95.677,80 - nittifemtusensekshundreogsyttisju 80/100 -,

Steinar Uteng med norske kroner 98.446,50 - nittiåttetusenfirehundreogførtiseks 50/100 -,

Botnhamn Fisk AS med norske kroner 105.234,- - etthundreogfemtusentohundreogtrettifire 00/100 -,

Bernt Berntsen med norske kroner 95.121,06 - nittifemtusenetthundreogtjueen 06/100 -,

Oddvar Nes med norske kroner 76.398,- - syttisekstusentrehundreognittiåtte 00/100 -,

Brødrene Enoksen ANS med norske kroner 97.036,20 - nittisjutusenogtrettiseks 20/100 -,

Bernhard Martin Hansen med norske kroner 127.083,75 - etthundreogtjuesjutusenogåttitre 75/100 -,

disse også på mannskaps/båtlags vegne,

med tillegg av 12 - tolv - prosent årlig rente fra 15. desember 1997 og til betaling skjer.

2. Saksomkostninger for lagmannsretten tilkjennes ikke.

3. Senja herredsretts dom, domsslutningen punkt 2, stadfestes.

4. Oppfyllelsesfristen er 2 - to - uker fra forkynnelsen av denne dom.»

Lagmannsretten la til grunn at fiskeriavtalen med Storbritannia omhandla ei overgangsordning for britiske fiskarar for fiske i eit belte ut til 12 nautiske mil som følgje av den norske utvidinga av fiskerigrensa til 12 nautiske mil. Skadene skjedde utanfor 12 mils grensa, og med det utanfor området der fiskeriavtalen etter lagmannsrettens syn var gjeldande. Dommen frå lagmannsretten byggjer etter dette på saltvassfiskelova §42 og §43.

Lancella Ltd. anka dommen til Høgsterett. Anken gjaldt både rettsbruken og bevisvurderinga. Under anken over rettsbruken vart det gjort gjeldande at reglane i saltvassfiskelova §42 og §43 er i strid med og må stå attende for artikkel 16 i tillegg I til fiskeriavtalen med Storbritannia. Ved orskurd av 7. januar 2000 nekta Høgsteretts kjæremålsutval anken fremja, med unnatak for spørsmålet om tilhøvet mellom saltvassfiskelova og fiskeriavtalen med Storbritannia.

Under behandlinga for Høgsterett har partane lagt fram eit omfattande rettsleg materiale, som i hovudsak er nytt for Høgsterett. Partane har berre i liten grad gått inn på faktum. Utskrifta frå behandlinga i trålarnemnda er lagt fram som nytt dokument.

Ankeparten, Lancella Ltd., har i hovudsak halde fram:

Partane er samde om at artikkel 16 etter sitt innhald gjaldt i området der fisket skjedde. Artikkel 16 står i motstrid til saltvassfiskelova §42 og §43, og artikkel 16 må då kome til bruk. Dette følgjer av saltvassfiskelova §3, som gjer avtalen til intern norsk rett. Delar av avtalen er elles gjort til norsk rett ved ei forskrift om kontroll med norsk og britisk fiske utanfor den norske kysten - forskrift 18. august 1961 nr. 6 - som framleis gjeld.

Artikkel 16 har ikkje falle bort ved seinare folkerettsleg avtale eller ved folkerettsleg utvikling elles.

Rett nok vart det i 1967 gjort ein avtale om fiske mellom Nordsjø-statane, der både Noreg og Storbritannia er partar. Men det er i denne avtalen ikkje noka regulering av skadebotansvaret. Avtalen er dessutan ein multilateral avtale som ikkje kan reknast å ha hatt som siktemål å endre ein eldre bilateral avtale. Etter sitt eige innhald kunne tillegg I til 1960-avtalen dessutan ikkje seiast opp før 31. oktober 1970, og dette må tale mot at tillegget fall bort som følgje av inngåing av ein ny avtale i 1967 utan at det då vart sagt noko om bortfall av den eldste avtalen. Og 1967-avtalen regulerer ikkje skadebotansvaret, slik at avtalane ikkje strir mot kvarandre ved at artikkel 16 i tillegg I til 1960-avtalen held fram å gjelde.

Utviklinga av havretten i samband med norsk etablering av ei 200 mils økonomisk sone i 1976 og havrettskonvensjonen i 1982 endra heller ikkje tidlegare avtalar. Konvensjonen, som først tredde i kraft 16. november 1994 og som Noreg først ratifiserte i 1996, førte ikkje til at tidlegare avtalar fall bort der desse ikkje er i strid med konvensjonen. Denne synsmåten gjeld både der utviklinga av havretten grunnar seg på folkerettsleg sedvanerett, og der ho grunnar seg på utvikling i medhald av havrettskonvensjonen.

Heller ikkje fiskeriavtalen mellom Noreg og EF av 27. februar 1980 gjorde at artikkel 16 fall bort. Etter EF-avtalen artikkel 9 skulle bilaterale avtalar med land i EF stå ved lag. Denne fiskeriavtalen medførte ikkje at 1960-avtalen fall bort, og det kan ikkje vere grunn til å setje artikkel 16 i 1960-avtalen i ei anna stilling.

Både i Noreg og i Storbritannia er artikkel 16 gjeldande. Dette går fram av det norske registret over folkerettslege avtalar, og det er også stadfesta av dei britiske fiskeristyresmaktene.

Ankeparten er einig med ankemotpartane i at kyststatane med grunnlag i folkerettsleg sedvanerett kunne opprette økonomiske soner på 200 nautiske mil, og i at kyststatane kunne vedta reglar om regulering av fisket i sona innan ramma av folkeretten. Men det er ikkje etablert folkerettsleg sedvanerett i strid med tillegg I. Fiskereglane i dette tillegget har stort sett vore folkerettslege sedvanerettsreglar sidan Nordsjø-konvensjonen festna si stilling i dei nære havområda til Noreg, og dei har etter kvart fått karakter av folkerettsleg sedvanerett. Skadebotreglane i artikkel 16 i tillegg I, som ligg nær opp til artikkel XIX i Nordsjø-konvensjonen av 1882, er også festna som folkerettsleg sedvanerett i heile Nordsjø-området. Som illustrasjon kan det visast til at før inngåinga av fiskeriavtalen av 1960 var det ut frå opplysningar frå den norske fiskeridirektøren slik at reglane i Nordsjø-konvensjonen av 1882 vart lagde til grunn av dei norsk-britiske trålarnemndene. Det er ikkje etter 1960 etablert nokon praksis i strid med artikkel 16.

Ankeparten har sett fram slik påstand:

«1. Lagmannsrettens dom oppheves og saken hjemvises til ny behandling ved Hålogaland lagmannsrett.

2. Ankende part tilkjennes sakens omkostninger.»

Ankemotpartane, fiskeribåtreiarlaga, har i hovudsak halde fram:

Saltvassfiskelova §42 og §43 gjeld i den norske økonomiske sona. Artikkel 16 er ikkje formelt oppheva, men han har likevel opphøyrt å gjelde. Det er nok så at tillegg I ikkje var tidsavgrensa slik hovudavtalen var. Plasseringa på denne måten gav likevel føresegnene ein annan karakter enn om dei hadde stått i ein avtale som klart stod fram som ein varig avtale. At artikkelen slik var godt gøymt bort, gav han ein kamuflasje som gjorde at han nærast har gått i gløymeboka.

Allereie i 1967 kom det ein ny avtale som omfatta alle Nordsjø-statane, og som også avløyste Nordsjø-konvensjonen frå 1882, som Noreg ikkje hadde vore part i. Denne avtalen hadde større tyngde, og han regulerte på multilateralt grunnlag så godt som alle tilhøve som hadde vore regulerte i avtalen av 1960. Sjølv om det ikkje kom nokon ny regel om skadebotansvaret til avløysing av artikkel 16, var det for lite igjen av 1960-avtalen til at noko av den avtalen kunne bli ståande. Wien-konvensjonen om traktatretten av 23. mai 1969 støttar ei slik løysing. Denne konvensjonen gir uttrykk for alminneleg folkerettsleg sedvanerett.

Frå midt på 1970-talet skjedde det dessutan ei dramatisk utvikling av havretten. Noreg oppretta - som mange andre land - ei økonomisk sone på 200 nautiske mil. Frå 1977 måtte utøvinga av fisket i denne sona skje etter norske reglar, og ingen av partane i 1960-avtalen kan då ha hatt nokon tanke om at denne avtalen skulle regulere tilhøvet. Det ville i ein situasjon der Noreg hadde fiskerijurisdiksjonen innanfor grensa på 200 mil, vere ei urimeleg løysing om artikkel 16 eller andre reglar frå 1960-avtalen skulle gjelde i norsk sone.

Frå 1980 hadde Noreg dessutan ein fiskeriavtale med EF. Etter at han var gjeldande, var det ikkje plass for artikkel 16 under noko omstende. Avtalen med EF har dessutan seinare vore fornya utan at artikkel 16 har vore framme.

Artikkel 16 har ikkje vore kjend i fiskerimiljøet i Noreg på svært mange år. Kystvakta har ikkje i det heile kjent til avtalen. Heller ikkje norske fiskeristyresmakter synest å ha gjort det. Det kan ikkje ha vekt at avtalen framleis er registrert i det norske utanriksdepartementet, då dette berre viser at avtalen ikkje formelt er sagt opp. Britiske styresmakter har uttala seg vagt om dei meiner avtalen gjeld eller ikkje, men det er ikkje frå britisk side lagt fram noko døme på bruk av artikkel 16.

Det ligg i dette tilfellet ikkje føre nokon folkerettsleg sedvane. Fram til 1967 gjaldt rett nok Nordsjø-konvensjonen sør for 61. breiddegrad, med regulering av skadebotansvaret i artikkel XIX. I ein kort periode frå 1960 til fiskerikonvensjonen av 1967 tok til å gjelde, var skadebotansvaret i tilhøvet mellom Noreg og Storbritannia regulert gjennom artikkel 16 nord for 61. breiddegrad, og det er greitt at denne regelen i hovudsak byggjer på artikkel XIX. Det er likevel andre reglar som gjeld både for Noreg, Storbritannia, Island og Russland. Etableringa av 200 mils økonomisk sone og ordninga med fiskeriavtalar med EF har dessutan uansett gjort at det no må vere norsk rett som gjeld innanfor grensa på 200 nautiske mil.

Ankemotpartane har sett fram slik påstand:

«1. Anken forkastes.

2. Lancella Ltd. dømmes til å betale saksomkostninger for Høyesterett til Sigvald Berntsen m.fl., i alt ni parter.»

Mitt syn på saka:

Utgangspunkt

Eg vil etter dette gå over til å sjå på korleis tvisten bør løysast. Innleiingsvis peikar eg på at saka har vore lagt breitt opp av partane. I tillegg til fiskeriavtalen av 1960 har partane lagt vekt på fiskerikonvensjonen av 1967, følgjene av innføring av 200 mils økonomisk sone og følgjene av etablering av fiskeriavtalar med EF. For meg er det naturleg å gå gjennom saka i tidsrekkefølgje, og å ta opp dei rettslege spørsmåla i tilknyting til denne gjennomgangen.

Saltvassfiskelova §1 første ledd bokstav a fastset at lova gjeld for norske borgarar og personar busette i Noreg i farvatn under norsk jurisdiksjon. I slike farvatn gjeld dessutan reglane i kapitla V, VI, VIII, IX og X også for andre, jf. §1 fjerde ledd. Alle farvatn innanfor 200 nautiske mil frå grunnlinjene langs kysten er under norsk fiskerijurisdiksjon, jf. lova om norsk økonomisk sone av 17. desember 1976 nr. 91 §1. Dette inneber at mellom anna reglane i saltvassfiskelova om orden på fiskefeltet i kapittel V og om skadebot i kapittel VIII, som utgangspunkt gjeld for alle som fiskar i den norske økonomiske sona.

I saltvassfiskelova er det i §3 sagt at lova «gjelder med de begrensninger som følger av folkeretten eller overenskomst med fremmed stat». Ut frå dette må reglane i saltvassfiskelova vike for artikkel 16 dersom artikkelen framleis gjaldt ved årsskiftet 1994/1995.

Lagmannsretten la til grunn at artikkel 16 ikkje gjeld utanfor den norske fiskerigrensa på 12 nautiske mil. Partane er einige om at lagmannsretten tok feil på dette punktet, og partane er også samde om at tillegg I ikkje etter sin ordlyd var tidsavgrensa. Eg er einig med partane, men eg finn likevel at det er grunn til å gå inn på bakgrunn for og innhald i fiskeriavtalen av 1960 med tillegg I. Dette må eg gjere også for å teikne det biletet av fiskeriavtalen og grunnlaget for den som trengst for mine andre vurderingar.

Tilhøva før 1960

Eg tek utgangspunkt så langt tilbake som til fastsetjinga av den norske territorialgrensa i 1812, jf. Cancelli-Promemoria 25. februar 1812. Grensa vart fastsett til ei sjømil som er lik 4 nautiske mil; ei grense som ikkje er endra seinare. Territorialgrensa var - som eg skal kome attende til - også norsk fiskerigrense fram til 1961. Grensa blir rekna frå grunnlinja.

Storbritannia har historisk sett hatt ei territorialgrense, som også der har vore fiskerigrense, på 3 nautiske mil. Den britiske fiskerigrensa var fra 6. mai 1882 avtalefesta i Nordsjø-konvensjonen, der Noreg ikkje var part. Gjensidig godkjenning av 3 mils fiskerigrense gjekk fram av artikkel II. Konvensjonen gav ut over det ordensreglar for fiske utanfor grensa. Han inneheldt ei utførleg regulering av merking, identifisering og nasjonalitet i artiklane V til XIII, av utøving av fisket i artiklane XIV til XXV og om oppsyn i artiklane XXVI til XXXVII. Som del av fiskerireglane var det i artikkel XIX følgjande regel om skadebot, som er slik i norsk omsetjing:

«Når trålfiskere befinner seg i sikte av drivgarn eller linefiskere skal de ta alle nødvendige forholdsregler for å unngå å volde skade for disse. Voldes skade skal ansvaret påhvile trålerne med mindre de kan bevise at der har foreligget et nødstilfelle eller at de er uten skyld i tapet.»

Eg legg her til at Nordsjø-konvensjonen gjaldt for fisket nord til 61. breiddegrad også i 1960 då den norsk-britiske fiskeriavtalen vart underskriven.

For fisket innanfor den norske territorialgrensa var det på dette tidspunktet lov om fiske med trål av 20. april 1951 som gjaldt. I §11 var ordlyden slik:

«Dersom det er voldt skade på garn eller liner, har trålfiskere som samtidig med dette har tråla på feltet, bevisbyrden for at skaden ikke skyldes feil fra deres side - med mindre omstenda avgjort taler imot at slikt bevis blir kravd.»

Begge desse reglane gir bakgrunn for å forstå den løysinga som vart valt for utforminga av skadebotregelen i fiskeriavtalen av 1960. Eit tredje tilhøve som bør trekkjast fram, er utviklinga i havretten i denne tidsperioden.

Dei sameinte nasjonane heldt sin første havrettskonferanse i Genève i 1958. Det var der ikkje semje om utstrekninga av sjøterritoriet og fiskerisona, og desse spørsmåla vart derfor tekne opp på den andre havrettskonferansen i Genève frå 17. mars til 27. april 1960. Eit framlegg frå USA og Canada mangla ei røyst på nødvendig to tredjedels fleirtal for å bli vedteke. Dette framlegget bygde på at kyststaten skulle kunne ha eit sjøterritorium på 6 nautiske mil og ei fiskerisone på 6 nautiske mil utanfor dette. Land som i åra før 1958 hadde hatt fiske i områda som kom inn i ei slik nasjonal fiskerisone, skulle få fiske i sona i ein overgangsperiode på 10 år, rekna frå 1. oktober 1960.

Etter at forhandlingane i 1960 ikkje førte fram, varsla den norske fiskeriministeren 13. mai 1960 i Stortinget om at den norske regjeringa tok sikte på å utvide fiskerigrensa til 12 nautiske mil. Noreg utvida ved lov av 24. mars 1961 fiskerigrensa til 12 nautiske mil, men dette skjedde først etter inngåing av ein fiskeriavtale med Storbritannia.

Fiskeriavtalen av 1960

Sommaren og hausten 1960 vart det ført omfattande forhandlingar mellom representantar for den norske og den britiske regjeringa, på bakgrunn av det norske varselet om utviding av fiskerigrensa. Forhandlingane førte fram til ein fiskeriavtale mellom landa, med tillegga I og II, som vart skriven under 17. november 1960. Tillegg II - som gjaldt reserverte line- og garnfelt - er ikkje av interesse for vår sak.

I fortalen til fiskeriavtalen er det vist til at avtalen byggjer på framlegget frå USA og Canada i Genève same året. Både Noreg og Storbritannia hadde røysta for framlegget. Fiskeriavtalen inneheldt såleis ei britisk godkjenning av utvidinga av den norske fiskerigrensa til 12 mil, mot at Storbritannia i ein overgangsperiode på 10 år fekk rett til å fiske i området mellom 6 og 12 nautiske mil frå den norske grunnlinja.

Som følgje av inngåing av fiskeriavtalen vart det laga ordensreglar for fisket. Noreg var ikkje part i Nordsjø-konvensjonen, som heller ikkje gjaldt nord for 61. breiddegrad. Tillegg I inneheldt slike ordensreglar, som er laga med utgangspunkt i Nordsjø-konvensjonen. Kapittel I hadde føresegner om nasjonalitet, registrering og identifisering av fiskefarty, kapittel II gjaldt utøving av fisket og kapittel III fiskerioppsyn. Artikkel 16 står i kapittel II. I tillegg er det gitt føresegner om kva område avtalen gjeld for i artikkel 28, om nyvurdering og endring av føresegnene i artikkel 29 og om oppseiing i artikkel 30.

Eg legg her til at skadebotregelen i artikkel XIX i Nordsjø-konvensjonen av 1882 gjaldt for Storbritannia sør for 61. breiddegrad. Det har frå norsk side vore lagt til grunn at artikkel 16 i prinsippet bygde på denne regelen.

Slik eg ser dette, var avtalen med på å skape internasjonal aksept av den norske grenseutvidinga, og i artikkel IV er det då også sagt:

«Etter den 31. oktober 1970, skal det Forente Kongerikes regjering ikke motsette seg at fartøyer registrert i det Forente Kongerikes territorium av den norske regjerings kompetente myndigheter blir utelukket fra å fiske innenfor en grense på 12 mil fra den grunnlinje Norges sjøterritorium regnes fra.»

Retten for britiske fiskarar til fiske mellom 6 og 12 nautiske mil var ei overgangsordning, men som eg har vist hadde tillegg I ikkje ei slik tidsavgrensing.

Tillegg I var i realiteten ein sjølvstendig avtale, som rett nok også skulle gjelde for det britiske overgangsfisket mellom 6 og 12 nautiske mil. At det var ein sjølvstendig avtale, følgde dessutan av at avtalen skulle gjelde etter at perioden for det britiske overgangsfisket var ute 31. oktober 1970, sjølv om partane då kunne seie opp avtalen særskilt.

Det er her av interesse å vise til at artikkel 29 hadde eigne reglar om nyvurdering og endring av føresegnene, som då var særskilde reglar i tillegg til artikkel 30 om oppseiing. Som eg kjem attende til, er det rimeleg å sjå artikkel 29 i samanheng med at havretten var i utvikling på dette tidspunktet.

Det geografiske området for tillegg I

Avtalen kom etter artikkel 28 til bruk i eit svært stort område:

«Det område hvor bestemmelsene i dette tillegg skal komme til anvendelse omfatter alle farvann i hvilke fartøy registrert henholdsvis i det Forente Kongerikes og Norges territorium, fisker overensstemmende med avtalens bestemmelser og som er beliggende utenfor kysten av Norge nord for 61. nordlige breddegrad og så langt vest som til meridianen gjennom North Unst fyr.»

North Unst fyr ligg på Shetland, og meridianen gjennom fyret går svært langt vest i Norskehavet.

Lagmannsretten uttalar i sin dom følgjande:

«Det må legges til grunn at fiskerioverenskomsten med Storbritannia omhandler en overgangsordning for britiske fiskere for fiske i et belte ut til 12 mil, og at overenskomsten var en følge av Norges utvidelse av fiskerigrensen til 12 mil. Mulegga ligger utenfor fiskerigrensen på 12 mil, og følgelig utenfor det området som er nevnt i fiskerioverenskomsten med Storbritannia.»

Lagmannsretten løyste såleis saka ut frå det geografiske verkeområdet for sjølve fiskeriavtalen av 1960. Men som eg har omtala, gjaldt tillegg I for eit mykje større område. Det kan leggjast til grunn at området der trålinga skjedde, ligg innanfor området tillegg I til fiskeriavtalen omfattar. Eg er ut frå dette einig med partane i at grunngivinga i lagmannsrettens dom ikkje er haldbar.

Motstrid

Eg siterte artikkel 16 innleiingsvis. I 1960 regulerte trålarlova §11 skadebotansvaret, og denne føresegna hadde same innhald som saltvassfiskelova §43 har i dag. Begge partane har under prosedyren vore einige om at det er motstrid mellom reglane, og på dette punktet kan eg då vere kort.

For det første er det skilnad mellom regelsetta med omsyn til kravet til bevis for at trålfiskarane har valda skade. Norsk lov gir trålarar som var på feltet då skaden skjedde, bevisbyrda for at dei ikkje var årsak til skaden. Etter artikkel 16 må skadelidne bevise at ein bestemt trålar gjorde skaden.

For det andre inneheld artikkel 16 ein del nærare vilkår for ansvar, som i særlege tilfelle går lenger i å frita for ansvar enn det som ville gjelde etter vanleg norsk lovgiving.

Desse skilnadene var norske styresmakter merksame på før fiskeriavtalen vart skriven under. I St.prp.nr.41 (1960-1961) om ratifikasjon av fiskeriavtalen på side 5 er såleis spørsmålet omtala slik:

«I denne form er artikkel 16 i prinsippet i overensstemmelse med den tilsvarende bestemmelse i Nordsjø-konvensjonen (artikkel 19) og i trålerloven §11. Artikkel 16 er imidlertid noe mer detaljert, og er også betydelig mindre vidtgående enn bestemmelsene i trålerloven, som ikke begrenser bevisbyrderegelen til å gjelde de tilfelle hvor det kan bevises at vedkommende tråler har voldt skaden, men generelt pålegger «trålfiskere som samtidig hermed har trålt på feltet», bevisbyrden for at skaden ikke skyldes feil fra deres side.

På bakgrunn av at vår egen trålerlov her også går vesentlig lenger enn Nordsjø-konvensjonens bestemmelser, fant man på norsk side likevel å kunne akseptere artikkelen i dens foreliggende form.

Det må overveies hvorvidt bevisbyrderegelen i artikkel 16 gjør det nødvendig eller hensiktsmessig å endre den tilsvarende bestemmelse i norsk lovgivning.»

Eg viser også til Carl August Fleischer, Fiskerijurisdiksjon (1963) som på side 371 legg til grunn skilnad i reglane med omsyn til bevisbyrda og at artikkel 16 her «er langt fra så streng» som trålarlova §11.

Utviklinga til 1967

Også Storbritannia hadde, som før omtala, gått inn for framlegget frå USA og Canada i Genève i 1960. I samband med utviding av den britiske grensa til 12 mil i 1964 vart det 28. september same året inngått ein avtale mellom Noreg og Storbritannia som gav norske fiskarar rett til å fiske pigghå og brugde i ein overgangsperiode på 20 år i nokre område mellom 6 og 12 mil utanfor den britiske kysten. Etter artikkel 6 i denne avtalen skulle det «(m)ed mindre og inntil de to regjeringer blir enig om noe annet» vere reglane om utøvinga av fisket i Nordsjø-konvensjonen av 1882 som gjaldt for dette fisket. Reglane skulle handhevast av britiske styresmakter. På dette tidspunktet hadde Storbritannia sagt opp Nordsjø-konvensjonen, og det må nok her ha vore ein sams føresetnad om at nye ordensreglar som statane vart samde om, skulle gjelde så snart slike var på plass.

Ein slik lågare terskel hadde nok også lege i heile situasjonen rundt etableringa av fiskeriavtalen av 1960, sjølv om det der ikkje var teke slikt uttrykkeleg atterhald. I 1960 var havretten i sterk utvikling, og det kunne heller ikkje ha noko varig perspektiv at ordensreglar for fisket i det store havområdet nord for 61. breiddegrad skulle vere regulert i ein avtale mellom berre to av dei mange statane som hadde fiskeflåtar i området.

Meir varige reglar kom då også i 1967 i form av ein konvensjon om ordensreglar for fisket i det nordlege Atlanterhavet. I konvensjonen av 1967 er både Noreg og Storbritannia partar, saman med andre land i området. Avtalen gjeld etter vedlegg I for eit svært stort område avgrensa til «... farvannene utenfor grunnlinjene for territorialfarvannet ...». Avtalen gjaldt såleis inn til den britiske territorialgrensa på 3 nautiske mil og den norske på 4 nautiske mil, i den grad andre land hadde rett til fiske så langt inn.

Konvensjonen omfattar dei same spørsmåla som hadde vore regulerte av ordensreglane i Nordsjø-konvensjonen av 1882 og av tillegg I til den norsk-britiske fiskeriavtalen av 1960. Det var her eitt unnatak; 1967-konvensjonen inneheld ingen regel om skadebotansvar. Mangelen på regel om bevisbyrde i høve skadebotansvaret er omtala i St.prp.nr.103 (1967-1968) på side 2:

«Etter konvensjonen av 1882 er en tråler ansvarlig for en skade med mindre den kan bevise at skaden ikke skyldes feil fra dens side. Den norske, danske og islandske delegasjon foreslo en tilsvarende bestemmelse inntatt i den nye overenskomst. Det viste seg imidlertid å være overveldende majoritet mot en slik bestemmelse, idet det ble hevdet at det ville stride mot alminnelige rettsprinsipper om ikke begge parter i en skadesak ble stilt likt hva bevisbyrden angår.»

Bakgrunnen for 1967-konvensjonen var at Storbritannia hadde sagt opp Nordsjø-konvensjonen av 1882. Spørsmålet er så kva konsekvensar 1967-konvensjonen fekk for tillegg I til fiskeriavtalen mellom Noreg og Storbritannia av 1960. Ankemotpartane har her gjort gjeldande at heile tillegg I fall bort, også artikkel 16.

Det er på det reine at tillegg I ikkje formelt er sagt opp verken av Storbritannia eller av Noreg. Ein traktat kan forutan etter oppseiing også falle bort som følgje av at det blir inngått ein ny traktat om dei same spørsmåla mellom dei same partane, også om den siste traktaten er ein traktat der også andre statar er part. Dessutan må ein eldre traktat kunne falle bort som følgje av at opphøyr må reknast å ha vore partane sine føresetnader eller intensjonar ved inngåinga av ein nyare traktat. Desse prinsippa følgjer av alminnelege folkerettslege reglar. Eg finn også støtte for mitt syn i Wien-konvensjonen om traktatretten av 23. mai 1969, artiklane 30 og 59. Noreg har ikkje ratifisert konvensjonen, men konvensjonen må i alle høve for hovudreglane her reknast å vere i samsvar med folkerettsleg sedvane. Eg nemner at Wien-konvensjonen i tid ligg etter fiskerikonvensjonen av 1967, og at Wien-konvensjonen derfor ikkje i noko tilfelle direkte regulerer tilhøvet, jf. artikkel 4 i konvensjonen.

Eg ser først på spørsmålet om fiskerikonvensjonen av 1967 gjeld dei same spørsmåla som tillegg I. Det må vere på det reine at innhaldet i fiskeriavtalen av 1960 er dekt også av konvensjonen av 1967, med unnatak for artikkel 16. Så langt traktatane dekkjer det same spørsmålet, må tillegg I derfor ha falle bort. Det kan seiast at det er spesielt dersom éin artikkel av tjueåtte på dette viset skal stå igjen som ein rest. Særleg må dette gjelde i ein situasjon der det i artikkel 16 også er vist til handlingsnormer som følgjer av andre artiklar i tillegg I. Artikkel 16 har likevel eit innhald som gjer at artikkelen i prinsippet kan stå åleine, og slik at han kan knytast til handlingsnormene også der desse er flytta til andre folkerettslege avtalar.

Dette fører over til spørsmålet om kva som må reknast å ha vore partane sine føresetnader eller intensjonar ved inngåinga av fiskerikonvensjonen av 1967. Spørsmålet er om Noreg og Storbritannia i samband med inngåinga av konvensjonen av 1967 hadde som felles føresetnad eller intensjon at denne konvensjonen skulle vere uttømmande, og at ingen av føresegnene i tillegg I lenger skulle gjelde. Som eg har nemnt, er det berre artikkel 16 som ikkje er dekt av tilsvarande reglar i den nye konvensjonen.

Utgangspunktet må vere at ein folkerettsleg avtale må seiast opp i samsvar med reglane i avtalen. I dette tilfellet vart dette ikkje gjort. Når eg ikkje legg avgjerande vekt på det, er det fordi dette heller ikkje vart gjort for dei mange artiklane i tillegg I som openbert ikkje lenger skulle gjelde fordi dei same spørsmåla vart regulerte i fiskerikonvensjonen av 1967.

Det er ikkje noko i situasjonen som tilseier at det var eit ønskje at artikkel 16 skulle halde fram å gjelde. Tvert om går det fram av det eg har gitt att frå St.prp.nr.103 at det var reglane i Nordsjø-konvensjonen som Noreg, Danmark og Island ønskte å ha. Desse reglane vart ikkje tekne inn i fiskerikonvensjonen av 1967, i det fleirtalet av statane synest å ha ønskt å falle attende på ein vanleg skuldansvarsregel. Diskusjonen om det skulle vere ein regel, peikar i retning av at partane hadde akseptert at spørsmålet skulle vere uregulert i den nye konvensjonen.

Fiskerikonvensjonen av 1967 gjaldt for eit svært stort geografisk område, som også omfatta heile området for tillegg I. Dersom artikkel 16 framleis skulle gjelde, ville det i høvet mellom Storbritannia og Noreg gjelde andre skadebotreglar enn i høve til andre land i det same geografiske området. Det ville føre til at Storbritannia ville måtte praktisere ein annan regel til dømes i høve til Nederland enn i høve til Noreg. Ei slik løysing ville skape ein svært vanskeleg situasjon der det på same feltet i norske farvatn kunne tenkjast at faktisk skadevaldar var enten ein trålar frå Storbritannia eller ein frå Nederland. Mykje talar ut frå dette for at både Storbritannia og Noreg hadde som intensjon at fiskerikonvensjonen av 1967 heilt ut skulle kome i staden for tillegg I.

Reglane i Nordsjø-konvensjonen av 1882 skulle etter fiskeriavtalen av 1964 gjelde i britiske farvatn «(m)ed mindre og inntil de to regjeringer blir enig om noe annet». Det er ikkje i saka opplyst om det her vart gjennomført uttrykkeleg endring. Det måtte likevel ligge i heile situasjonen - denne avtalen vart inngått etter at Storbritannia hadde sagt opp Nordsjø-konvensjonen - at denne tilvisinga fall bort utan vidare på det tidspunkt reglane i Nordsjø-konvensjonen vart avløyste av andre reglar for dei britiske farvatna. Her kan ein seie at dette var partane sin føresetnad alt ved inngåinga av avtalen av 1964 om norsk fiske ved den britiske kysten.

Så klare føresetnader kan det ikkje byggjast på i høve til tillegg I. Men tillegg I artikkel 29 nr. 2 fastsette at partane forplikta seg til å setje i verk «enhver anbefaling om endring av bestemmelsene i dette tillegg som er blitt vedtatt enstemmig på et møte av representanter for de Kontraherende Parters kompetente myndigheter». Partane må ha vore klar over at det her var eit rettsfelt der folkeretten var i sterk utvikling.

Etter mitt syn talar mykje for at fiskerikonvensjonen av 1967 hadde ført til bortfall av heile tillegg I, også artikkel 16. Løysinga kan likevel vere tvilsam, og eg finn det heller ikkje nødvendig å ta standpunkt på dette grunnlaget åleine.

Etablering av økonomiske soner

Dei sameinte nasjonane heldt sin tredje havrettskonferanse i åra 1973-82. Denne konferansen førte til underskrift av havrettskonvensjonen av 10. desember 1982, som likevel først tredde i kraft 16. november 1994. Havrettskonvensjonen vart ratifisert av Noreg 24. juni 1996 og av Storbritannia 25. juli 1997. Formelt gjaldt såleis ikkje havrettskonvensjonen for dei to statane 1. januar 1995.

Noreg oppretta alt frå 17. desember 1976 ei økonomisk sone på 200 nautiske mil. Dette vart gjort ved lov nr. 91 av same dag, som vart sett i kraft straks. På dette tidspunktet meinte norske styresmakter at ei slik utviding hadde heimel i folkeretten, jf. Ot.prp.nr.4 (1976-1977) side 3-4. Seinare er det i St.prp.nr.37 (1995-1996) på side 34 uttala om dette:

«Det er i dag hevet over tvil at konseptet den økonomiske sone, uavhengig av havrettskonvensjonen, er hjemlet i den alminnelige folkerett på grunnlag av den statspraksis som utviklet seg særlig under og etter FNs tredje havrettskonferanse. Dette er bl.a fastslått i Den internasjonale domstols avgjørelse i Libya/Malta saken fra 1985.

...

Hovedreglene for sonen vil derfor være bindende uavhengig av om en stat er part i konvensjonen eller ikke.»

For meg er det tilstrekkeleg å vise til at Noreg i 1976 med heimel i folkeretten oppretta økonomiske soner på 200 nautiske mil frå grunnlinja. Sentralt er det då at kyststaten i den økonomiske sona må kunne treffe nødvendige tiltak for å forvalte fiskeressursane, jf. no særleg havrettskonvensjonen artiklane 56 og 62 nr. 4. Kyststaten må like eins kunne handheve slik rett. Handhevinga er i havrettskonvensjonen regulert i artikkel 73 som gir kyststaten rett til å «treffe de tiltak, herunder bording, inspeksjon, oppbringelse og rettsforfølgning, som måtte være nødvendige for å sikre at de lover og forskrifter den har vedtatt i samsvar med denne konvensjonen, blir overholdt».

Som utgangspunkt måtte ein då kunne byggje på at det er norske styresmakter som regulerer skadebotansvaret. Det vil nok som alminneleg folkerettsleg regel vere slik at reglane for sona vik for særskilt avtale med andre statar, slik det også er fastsett i havrettskonvensjonen artikkel 311 nr. 2. Men i dette tilfellet er utgangspunktet at mykje talar for at regelen i artikkel 16 hadde falle bort som følgje av fiskerikonvensjonen av 1967, og det må då vere slik at hovudregelen om at reguleringa av skadebotansvaret ligg til kyststaten, har ei særleg tyngde.

EF-avtalen

Det er her også grunn til å peike på at Noreg og EF oppretta ein fiskeriavtale 27. februar 1980. Eg peikar for det første på at avtalen i artikkel 1 bygde på gjensidig godkjenning av fiskerijurisdiksjonsområde på 200 nautiske mil, i samsvar med utviklinga i folkeretten i andre halvdel av 1970-åra. Etter artikkel 6 nr. 2 kunne dessutan «(h)ver av partene ... innen sitt fiskerijurisdiksjonsområde i samsvar med folkeretten treffe slike tiltak som måtte være nødvendige for å sikre at den annen parts fartøyer overholder bestemmelsene i denne Avtale». Også i denne avtalen var det atterhald om at avtalen ikkje skulle røre ved andre avtalar mellom partane, jf. artikkel 9.

Det kan nok seiast at denne avtalen byggjer opp under utviklinga i folkeretten, og at han for spørsmålet i denne saka ikkje har særleg sjølvstendig vekt ut over det.

Praksis

Frå ankeparten er det vist til at fiskeriavtalen av 1960 framleis står i registret til det norske utanriksdepartementet over gjeldande traktatar. Eg kan ikkje sjå at dette viser meir enn at avtalen ikkje formelt er oppsagt.

Etter engelsk rett vart fiskeriavtalen sett i kraft i 1961 ved eit vedtak - Anglo-Norwegian Sea Fisheries Order 1961, S.I. 1961/342 -, og han er formelt framleis halden i kraft gjennom Statute Law (Repeals) Act 1998. Eg kan ikkje sjå at situasjonen er annleis på britisk side enn på norsk. Det er elles ikkje opplyst om det er vurdert om avtalen - eller eventuelt berre tillegg I - har falle bort som følgje av seinare utvikling.

Artikkel 16 synest ikkje å ha vore kjend hos dei som har hatt med oppsyn av fisket å gjere, og det er ikkje lagt fram døme på at regelen er nytta i praksis. Trålarnemndene synest å ha sett det som si oppgåve å kome fram til løysingar som alt i alt har vore rimelege. Etter forskrift av 25. januar 1988 nr. 111 betaler dessutan norske styresmakter ut forskot på skadebot ved skade på fiskereiskap valda av utanlandske trålarar, og det har nok redusert behovet for norske fiskarar til å setje på spissen krav om skadebot frå engelske trålarar. I vår sak er slikt forskot ikkje gitt då garnsetningane ikkje var merkte med lys i samsvar med forskriftene.

Folkerettsleg sedvanerett

Ankeparten har gjort gjeldande at ordninga som var knesett i Nordsjø-konvensjonen artikkel XIX, og som seinare med mindre tilpassingar vart teken inn i artikkel 16 i tillegg I til fiskeriavtalen av 1960, uansett må gjelde som regional sedvanerett. Som grunnlag for dette er det mellom anna vist til rapport av 2. august 1960 frå Fiskeridirektøren til fiskeridepartementet der det vart uttala:

«Trålernes bevisbyrde ble fastslått allerede i 1882 i Nordsjøkonvensjonen. Selv om Norge ikke er part i denne konvensjon, må en formentlig kunne si at bevisbyrderegelen har fått karakteren av en sedvanerettsregel, idet den også har vært praktisert i de erstatningsoppgjør som har funnet sted under den norsk-britiske avtale av 1934.»

Utgangspunktet for mi vurdering er at Nordsjø-konvensjonen av 1882 vart sagt opp i 1963, og at han fall bort seinast i 1975 då fiskerikonvensjonen av 1967 tok til å gjelde. Partane i denne siste konvensjonen ønskte ikkje å traktatfeste nokon skadebotregel, i det dei ikkje vart samde om innhaldet i ein slik regel. Det kan derfor ikkje vere grunnlag for folkerettsleg sedvanerett på dette området.

Avslutning

Tillegg I har ein eigen regel om oppseiing av avtalen i artikkel 30. Eg er likevel komen til at avtalen har falle bort, utan slik oppseiing. For alle andre føresegner enn artikkel 16 har eg kome til at dette måtte følgje av at fiskerikonvensjonen av 1967 gav reglar om dei same spørsmåla, og at begge statane var partar i denne siste konvensjonen. Det har ikkje vore nødvendig for meg å ta bestemt standpunkt til om det same gjaldt også for artikkel 16. Den samla utviklinga etter 1967 talar nemleg sterkt for at slikt bortfall må leggjast til grunn. Utviklinga i havretten frå midt på 1970-talet har med tyngd lagt rettshandhevinga, medrekna handheving av skadebotansvaret, til kyststaten. Det same synest å vere lagt til grunn i fiskeriavtalen mellom EF og Noreg. Den samla vurderinga må etter dette føre til at artikkel 16 ikkje gjaldt når MT Lancella den 1. januar 1995 tråla på Mulegga.

Saka har reist vanskelege rettslege spørsmål. Etter mitt syn bør partane dekkje eigne sakskostnader for alle rettar.

Eg røystar for slik

dom:

1. Lagmannsrettens dom, domsslutninga punkt 1, blir stadfesta.

2. Sakskostnader blir ikkje tilkjende for nokon rett.

3. Oppfyllingsfristen er 2 - to - veker frå forkynninga av dommen.

Dommer Stang Lund: Jeg er i det vesentlige og i resultatet enig med førstvoterende.

Dommer Gjølstad: Likeså.

Dommer Gussgard: Likeså.

Dommer Holmøy: Likeså.

Etter røystinga sa Høgsterett slik

D O M :

1. Lagmannsrettens dom, domsslutninga punkt 1, blir stadfesta.

2. Sakskostnader blir ikkje tilkjende for nokon rett.

3. Oppfyllingsfristen er 2 - to - veker frå forkynninga av dommen.