LG-1992-398

Instans:	Gulating lagmannsrett - Dom
Dato:	1994-10-07
Publisert:	LG-1992-00398
Stikkord:
Sammendrag:
Saksgang:	Nordfjord jordskifterett Nr. 1/1990 - Gulating lagmannsrett LG-1992-00398 A. Anken nektes fremmet til Høyesterett, se HR-1995-00269K .
Parter:	Ankande partar: 1. Terje Hjelle, 2. Jan Axe og 3. Ivar Abjørn Melheim (Prosessfullmektig: Advokat Hans Lothe, Sandane). Motpartar: 1. Haldis Melheim og John Melheim m.fl. (9 parter) (Prosessfullmektig for nr. 1 - 5: Advokat Jo Prestegarden, Ørsta).
Forfatter:	Lagdommar Lillebø, Lagdommar Fjeld, Sorenskrivar Joa
Lovhenvisninger:	Jordskifteloven (1979) §17, Norske Lov (1687), LOV-1874-05-28, Tvistemålsloven (1915) §172, §180, Hevdslova (1966) §8, Hevdslova (1966), §25, §62, §81

År 1994 den 7. oktober vart av Gulating lagmannsrett i ankesak nr. 92-0398 sagt slik dom :

Saka gjeld grense og beiterett i jordskifte.

I 1990 vart det kravd jordskifte til utskifting av utmarka for sju bruk under gnr. 60, Åsebø i Eid. Skiftefeltet støyter opp til m.a. gnr. 59 Åsebøstøl i vest, tre bruk under gnr. 125 Melheim mot sør/aust, og gnr. 123 Frislid i nord/aust. Det vart usemje om deler av grensa mellom Åsebø og Melheim. Melheim meinte likeeins at dei hadde beiterett i den delen av Åsebø si utmark som grensar mot Melheim. Nordfjord jordskifterett avgjorde dei to spørsmåla ved dom etter jordskiftelova §17 den 20. desember 1991, og som har slik slutning:

"1. Gnr. 125 bnr. 1-4, Melheim, har ikkje beiterett i skiftefeltet på gnr. 60, Åsebø, eller på den del av gnr. 59, Åsebøstøl, som ligg aust for den tidlegare "tverrgarden".

2. Eigedomsgrensa mellom gnr. 60, Åsebø, og gnr. 125, Melheim, på strekninga frå fylkesvegen og sørover til fjellbruna på "Nakken" går i rett line slik det er vist med raud strek på kartet som ligg ved saka som dok. nr. 54.

3. Partane på Melheim skal dekke partane på Åsebø sine sakskostnader med i alt kr 19700,- med betalingsfrist to veker frå forkynningsdatoen.

4. Domen vert forkynt ved rekommandert brev med ankefrist frå forkynningdatoen."

Domen vart sett til førhandspåanking etter jordskiftelova §62, og dei tre eigarane av bnr. under gnr. 125 Melheim, anka domen til lagmannsretten. Ankeførehavinga var på Nordfjordeid 13. - 15. september 1994 der retten høyrde formell forklaring frå fire partar og 13 vitner. Av vitna var det provopptak av sju. Det var synfaring og dokumentasjon slik rettsboka viser.

Om bakgrunnen for saka ellers, vert det vist til jordskifteretten sin dom.

Partane gjer for det meste gjeldande det same for lagmannsretten som dei gjorde for jordskifteretten.

Dei ankande partane meiner at jordskiftet frå 1967 berre fastsette skoggrensa, og ikkje eigedomsgrensa som tvisten no gjeld. Jamvel om eigedomsgrensa nok stort sett var den same som skoggrensa, vart eigedomsgrensa ikkje formelt fastsett då, m.a. fordi jordskifteretten mangla 1742-dokumenta. Jordskifteretten avgjorde såleis i 1969 ikkje rettskraftig eigedomsgrensa.

Tvistefeltet for grenselina strekkjer seg frå punktet som i 1742-dokumenta er nemnt som "2. gamle sten". 1812-dokumentet er også sentralt ved at det viser til 1742-dokumentet. Ankepartane meiner at når det i 1742-dokumenta står "til Styggehilden", så må det vere meint oppå hylla og ikkje i hylla som ankemotpartane meiner. Skildringa viser også at grenselina braut av vestover ved det nordre tvistepunktet. 1812-dokumentet er eit forlik der Åsebø fekk teigar ned til Hornindalsvatnet. Dei hadde ikkje gått til vatnet før. Ovanfor dette gjekk grensa etter 1742-dokumentet, som var kjend då. Men i 1812-dokumentet er skildringa litt uklar, slik at 1742avgjerda og seinare skogskifte har større vekt. Det går også fram i 1812-dokumentet at "1742-steinen" ved vatnet vart fjerna då.

Åsebø sin anførsel om tilhøva ved Roteneset er feil. Det er ikkje noko som viser sameige for teigar i stranda mot Hornindalsvatnet. 1742-dokumentet kan vere uklårt, men skogdelinga på Melheim er eit solid tolkingsmoment i forståinga av 1742-dokumentet. Jordskifteretten har kome uheldig ut ved at den tok utgangspunkt i 1967-grensegangen og i kvar Roteneset låg, og difor ikkje tok stilling til kvar teigane i 1767-skiftet var. Åsebø si framstilling av det er feil, mellom anna i kvar 12. bytelinje i 1767-dokumentet er. Likeeins er 15. byte på Brendenakken. 16. byte er sentralt, og det strekkjer seg til øvste merke. Både oppgangen med dei merkesteinar som er kjende, og skildringa av skogskiftet på Melheim i 1767, samsvarar med Melheim si påstandslinje. Roteneset, som jordskifteretten har lagt stor vekt på, er ikkje avgjerande, m.a. fordi namnet er brukt om fleire stader, og dels om andre stader enn jordskifteretten meiner. Etter dei ankande partar si tolkning, er endepunktet for 1812-grensa på fjellbrynet, også punktet for 1742grensa si vidareføring nordover. Kvar "styggehylla" ligg, er også klart, og den ligg lenger vest enn det jordskifteretten har lagt til grunn.

Ankepartane meiner såleis at jamvel om både 1702- og 1742-dokumenta kan vere noko uklåre, så er iallfall teigane på Melheim klare. Kvar Roteneset ligg, går også klårt fram av 1767-utskiftinga. I 1812 vart 1742-grensa flytta slik at Åsebø kom til vatnet. Der er slik samaheng i desse dokumenta at det må føre til anna resultat enn jordskifteretten har kome til. Melheim si påstand er også naturleg etter lendet, m.a. fordi ein får god siktlinje frå den påviste 1. gamle stein, og dette høver også godt med skildringa i 1742-dokumentet "ut og nedetter". Ut må her vere meint i tydinga vestover, slik at linja får ein knekk ved den 2. gamle steinen.

Ankepartane har endra påstandslinja litt for lagmannsretten i høve til for jordskifteretten fordi dei fekk for knapp tid på seg då til å gå gjennom dei gamle dokumenta.

For beiteretten er det rettslege grunnlaget alders tids bruk. Melheim har brukt området i svært lang tid. Opphavet til beiteretten er uklar, men den kan nok iallfall dels ha samanheng med 1742-grensegangen der Melheim miste mykje av beitemarka i aust. I tvistefeltet har det vore storfebeite for eigarar og plassfolk på Melheim. Melheim har vore einebrukarar, og spesielt brukt området vår og haust. Bruken strir heller ikkje mot annan bruk. Rett nok var der streifbeiting frå Åsebøstølen og Åsebø, men dette var ikkje i slikt omfang at det har interesse. Det kan heller ikkje være avgjerande om der var slåtterettar i utmarka slik Åsebø hevdar. Om så var, vil det nok ha vore det same som for slåtteteigane i innmarksutskiftinga på Åsebø i 1866 der desse gjekk ut fordi det var vanskeleg å hegne dei. Beitemark var ein ressurs det var for lite av i distriktet i tidlegare tider, og det har difor vore lite tålt bruk med beite. Det er usannsynlig at den omfattande Melheimbeitinga berre er tålt bruk. Dei topografiske tilhøva tyder også på Melheimbeiting sidan området er lett tilgjengeleg frå Melheim og vanskelegare frå Åsebø. Plasseringa av gardsfjøsa tyder på det same.

Risgarden, som er deler av gjerdet mot vest, var sett opp og vart halden ved like av Melheim. Kvar risgarden låg, er også klårt.

Åsebø og Åsebøstøl hadde meir enn nok anna utmark der det var rikeleg beite for den bruk ein hadde både vår, sommer og haust. Dette går også fram ved at nabogarden Frislid gjennom lang tid hadde vårbeite i Åsebø si utmark.

Det vert vidare vist til at i innmarksskiftet på Åsebø i 1866, er det ikkje skildra krøterstiar som tyder på beiterett i tvisteområdet. Det samme vert støtta av det som er sagt av fleire vitne frå Åsebø om beitebruken.

Det kan heller ikkje leggjast vekt på, slik ankemotpartane gjer, at det er lite skrive om denne beiteretten. Det vert vist til fleire festesetlar, skylddelingar m.v. i strøket, og der det står lite om kvar beiteretten er.

Om det rettslege innhaldet i alders tids bruk m.v. viser ankepartane mellom anna til det som står i Brækhus/Hærem: Tingsrett, og Falkanger: Ting og rettar. Ankepartane konkluderar med at det her er slik langvarig og einsidig bruk som skal til for å få einebeiterett.

Ankepartane har lagt ned slik påstand:

"Prinsipalt:

1. Dei ankande partar har eksklusiv beiterett i skiftefeltet på gnr. 59 Åebøstøl/gnr. 60 Åsebø, for den del som ligg aust for den tidlegare tverrgarden.

2. Grensa mellom gnr. 125 og gnr. 60 i Eid i området ved Nakken går frå 1812-merket på fjellbryna og i rett line til den 2. gamle stein på Høgda iht. den ankande part si kartskisse.

Subsidiært:

1. Dei ankande partar har medbeiterett i skiftefeltet på gnr. 59 Åsebøstøl/gnr. 60 Åsebø for den del som ligg aust for den tidlegare tverrgarden.

Prinsipalt og subsidiært:

Dei ankande partar vert tilkjent sakskostnader for jordskifteretten og lagmannsretten."

Dei ankemotpartane (1 - 5) som er representert ved advokat Prestegarden er samde med ankepartane i at 1967-grensegangen ikkje har avgjort grensa rettskraftig. Den gjaldt berre skogteigar.

Ellers er desse ankemotpartane i det store og heile samde i jordskifteretten si grunngjeving både for grenselina og beiteretten.

For grenselina er 1742-dokumentet sentralt. Dei meiner grensa her er skildra som ei rett linje og at der ikke er nokon knekk slik ankepartane si påstand medfører. Dei er heller ikkje samde i at Melheim si påstandsline gir god sikt mellom dei ymse punkta i lina. Skifta i 1767 på Melheim og Åsebø støttar også Åsebø sin versjon. I Melheim-skiftet er det skildra grenser ut til Roteneset og deretter fellesteig til merkefurua på Tretteneset. Også andre sider ved terrengtilhøva støtter ankemotpartane. Såleis er det eit markert skille mellom Roteneset og Vikerneset.

Melheim tek feil i kvar "Brendenakken" i 15. byte i 1767skogskifte på Melheim ligg. Dette punktet ligg rett nord for fjellenden. Også Åsebø-utskiftinga viser at Melheim-påstanden er feil. Det har ikkje vore noko makeskifte der. Også 1742dokumentet viser til stein ut til Åsebømerket (merkefurua).

Det er Åsebø som stort sett har drive jakt og skogen i tvistefeltet. Åsebø si påstandslinje ligg meir naturleg i terrenget enn Melheim si. Det er heller ikkje muleg å få til grensene mot Åsebøstøl om Melheim si tolking vert lagt til grunn.

Om beiteretten, vert vist til at Åsebø har beita i tvisteområdet. Det har rett nok også vore streifbeiting der frå Melheim, men det er ikkje avgjerdande. Åsebø si oppfatning vert også styrkt av til dømes avstanden frå fjøsa. Tvistefeltet er lite bra vårbeite fordi snøen ligg der lenge, og Melheim har også slike beite lenger aust at dei ikkje har trong for det. Topografien tilseier det same og likeeins har det utvilsomt vore slåttemark her, noko som talar mot Melheim sin versjon. Åsebø har hatt lite fjell- og sæterbeite og var difor meir avhengig av utmarksbeite nede i bygda. Det skriftlege som kan finnast om beiteretten støttar også Åsebø sin påstand. Såleis kom 1742-saka opp på grunn av usemje om beitinga. Det var særleg grunn til å nemne det dersom Melheim då skulle ha beiterett utover dei grensene som vart fastsette. 1742-saka viser at Melheim hadde dyra sine innover mot Strandgardane, og at Melheim hadde lite og dårlig beite utanfor seg. 1742-saka gjaldt grensene for alle Melheim sine rettar, og det må difor kunne sluttast at dei ikkje hadde rettar ut over det som er skildra i den saka. Det var likeeins vist til 1967-grensegangen der det heller ikke er sagt noko om at Melheim meinte å ha beiterett i Åsebøutmarka.

Idet ankemotpartane ellers viser til anførslane sine i jordskifteretten, konkluderer dei med at den Melheim-beitinga som har vore, berre er tålt bruk og ikkje grunnlag for nokon sjølvstendig beiterett.

Det er nedlagt slik påstand:

"Jordskifterettens dom stadfestes.

De ankende parter dømmes til å erstatte motpartene sine omkostninger for lagmannsretten."

Av dei sjølprosederande partane var det berre nr. 9, Inge Løvlid som møtte i ankeførehavinga. Han la ikkje ned noka formell påstand, men delte Åsebø sitt syn. Det synest elles som at dei tvistane ankesaka gjeld, har lita praktisk interesse for dei sjøvprosederande partane.

Lagmannsretten kjem til same resultatet som jordskifteretten, men med dissens for grenselina.

Ankesaka gjeld som nemnt to spørsmål. For det første er det usemje om kvar deler av grenselina mellom Åsebø og Melheim går. For det andre meiner Melheim å ha beiterett i den søraustlege delen av Åsebø si utmark. Det er berre beiteretten som er omtvista, og partane er samde om at resten av eigarrådveldet høyrer til Åsebø.

Om bakgrunnen for saka elles, vert det vist til jordskifteretten sin dom, men her skal nemnast at bakgrunnen for jordskiftekravet var å få delt noko sameigegrunn, få meir lagleg teigdeling og dessutan nokre fellestiltak som skogsveg og lunneplass. Skiftefeltet er todelt. Det meste av utmarka ligg nord/vest for innmarka på Åsebøgardane, medan den delen som ankesaka gjeld, ligg sør/aust for innmarka og grensar opp mot m.a. utmark som høyrer til Melheim. Det samla skiftefeltet er 4.000-5000 daa. Storleiken på den delen saka gjeld, er ikkje oppgjeven, men etter kartet kan den vere 10-20 % av det samla skiftefeltet. Tvistefeltet ligg på ein åsrygg mellom Åsebø si innmark og Hornindalsvatnet. Det er kupert lende med skog-, lyng- og beitemark. Den beiteretten Melheim-gardane meiner å ha, strekkjer seg også litt inn på gnr. 59 Åsebøstøl. Jordskifteretten utvida etter jordskiftelova §25 skiftefeltet til også å omfatte denne delen av gnr. 59, slik at ankemotpart nr. 5 Lars Åsebøstøl, som eigar av gnr. 59/1 i Eid, såleis er formell part i heile utskiftinga, og ikkje berre i denne saka.

Nordfjord jordskifterett avslutta 28 08 1967 grensegang mellom gardane Melheim og Åsebø, og lagmannsretten har vore i tvil om eigedomsgrenselina vart rettskraftig avgjort då. Partane er samde om at grensa der er "feil" fordi jordskifteretten mangla nokre sentrale gamle dokument. Det er ikkje avgjerande for rettskraftverknadane. Dersom det var eigedomsgrensa som vart fastsett då, må den grensa leggjast til grunn som rettskraftig avgjord. I den grensegangen er det rett nok formulert som skoggrense, men både utfrå nokre av dei andre formuleringane der, og det som var nemnt i ankesaka, er det moment som tyder på at ein meinte at skog- og eigedomsgrensa var ei og den same. Men under noko tvil finn lagmannsretten at jordskifteretten då berre tok prejudisiell stilling til eigedomsgrensa. Den avgjerda hindrar såleis ikkje prosessuelt at grenselina vert prøvd no.

Lagmannsretten finn det mest praktisk å dele drøftinga vidare for grense- og beitekravet.

Grenselina.

Usemja gjeld midtpartiet av grensa mellom gardane. Tvisten gjeld eigedomsretten til ein trekant på rundt 50 daa. over dalsøkket "Vikeskaret" og nakken sørafor. Partane er samde om grenselina lengst nord. Dei er også samde om den sørlege delen, i brattlendet ned mot Hornindalsvatnet, der grensa følgjer av teigdelingar m.v. frå seinare avgjerder enn det den omtvista delen vert avgjort etter. Etter Åsebø sin påstand, går grensa nærast i rett line, medan Melheim sin påstand er at den gjer ein markert knekk mot vest sørover frå eit punkt noko nordanfor midten.

Det er lagt fram mange gamle avgjerder om eigedoms- og brukstilhøva i stroket, såleis m.a. jordskifte på Åsebø 21 06 1702, markegang av 14 06 1742 med grensefastsetting for Melheim og dei austanforliggande gardane Grimslid, Hatlelid og Sandnes, skogskifte på Melheim den 06 07 1767, og på Åsebøgardar den 08 07 1767 og forlik av 1806 og 04 05 1812. Det er også lagt fram fleire andre dokument som ikkje vert særskilt nemnde her. Generelt kan det seiast at vanskane ikkje så mykje er kva som er meint i dokumenta, men å påvise dei ymse punkta i marka. Dels er nokre merke vekke, dels er det usikkert kva punkt som er meint med einskilde namn, og dels er det uklårt kva avgjerd fleire av dei påviste merkesteinane skriv seg frå. Andre tolkingsmoment som seinare partsmeiningar og bruk er det dels så lite og motsridande opplysningar om, at dei har lite sjøvstendig vekt. Terrengtilhøva osv. dreg heller ikkje i ei bestemt lei. Det er ikkje, og har heller ikkje vore, gjerde eller steingard i grenselineområdet. Jamvel om desse momenta ikkje er avgjerande i seg sjølv, må dei sjåast saman med andre moment, og kan då ha ei viss vekt. Men slik saka er, må avgjerda takast etter ei totalvurdering der det er moment som trekkjer i begge retningar. Retten har delt seg i synet på kva moment det skal leggast størst vekt på, og nedanfor nemner retten dei momenta fleirtalet og mindretalet har lagt avgjerande vekt på.

Fleirtalet i lagmannsretten - lagdomar Fjeld og sorenskrivar Joakjem til same resultat som jordskifteretten og er også i det vesentlege samd i vurderinga og grunngjevinga der. Fleirtalet meiner at grenseskildringa i 1742-saka talar for at det var ei rett line slik jordskifteretten har lagt til grunn. Melheim si grensepåstand samsvarar ikkje med dette, men medfører ein markert knekk i grensa. Korkje det som er nemnt i dei ymse dokumenta eller terrengstilhøva, gjev etter fleirtalet sitt syn haldepunkt for at det skulle vere ein slik knekk i grenselina. Fleirtalet nøyer seg elles med å vise til jordskifteretten si grunngjeving sidan det etter fleirtalet sitt syn ikkje kom fram noko i ankesaka som gjev grunn til eit anna resultat eller anna grunngjeving.

Mindretalet - lagdomar Lillebø - tolkar skogskiftet på Melheim i 1767 på same måten som ankepartane, og meiner dette fører til at grenselina er slik Melheimsida hevdar. Det var to dagar etter Melheim-skiftet i 1767 skogskifte på Åsebøgardar med same adminstrator og ein meddommar som var med på Melheim. Ein må også rekne med at partane då hadde god kjennskap til dei grensene som var sette i markegangen 25 år før. Rett nok er det ikkje heilt klårt kva punkt som var meinte med "Brende Nakken" og "Rotenæsset" i Melheim-skogskiftet i 1767, men mindretalet meiner det må vere slik ankepartane hevdar. Systematikken i skogskiftet var at det vart utdelt teigar på begge sider av ei rett austvest line. Når ein les skildringa av teigane, stemmer ikkje teigdelinga dersom Brendenakken ligg lenger aust enn det ankepartane hevdar. Mindretalet kan ikkje sjå at det i 1742dokumentet er sagt noko som ikkje samsvarar med slik tolking, og heller ikkje seinare avgjerder som har interesse, talar mot denne tolkinga av 1767-dokumentet.

Beiteretten.

Lagmannsretten kjem til same resultatet om beiteretten som jordskifteretten, og deler i det store og heile vurderinga og grunngjevinga til jordskifteretten. Melheim har prinsipalt påstått einerett til beiting, og subsidiært at dei har medbeiterett. Lagmannsretten meiner at slik tilhøva i saka er, vert vurderinga den same for eksklusiv rett og for medbruksrett, og spaltar difor ikkje opp drøftinga for kvar av dei.

Det er korkje dokument eller andre stiftingsgrunnlag som viser at Melheimsida har fått beiterett, og dei grunnar beiteretten med alders tids bruk. Utfrå noko av argumentasjonen i ankesaka, finn lagmannsretten grunn til å understreke skilnaden mellom det rettslege grunnlaget for å ha/få slik beiterett, og provføringa; kva prov som krevst før dei rettslege vilkåra kan seiast å vere oppfyllte. For ordens skuld skal det også nemnast at Melheim opphaveleg grunna beiteretten i langhevd/ alders tids bruk, men at dei gjekk vekk frå rein hevd i ankesaka. Lagmannsretten meiner resultatet vert det same uansett, men nemner også litt om hevd nedanfor sidan det er eit tolkingsmoment i kva krav som vert sette til alders tids bruk.

Om det rettslege, så vil alders tids bruk som nemnt ha interesse der det ikkje er dokument osb. som syner at andre enn eigaren har beiterett på bruket. Gamal bruk kan då vere eit prov for at det ein gong har vore gjeve beiterett, og at det berre er slik at ein ikkje lenger kan finne stiftingsgrunnlaget. Men bruken kan også vere stiftingsgrunnlag sjølv, slik at jamvel om det opphaveleg ikkje var beiterett, så har bruken og tilhøva gjennom svært lang tid vore slik at naboane har fått beiterett gjennom bruken. Det vert vist til side 15 flg. i Rådsegn 6 om hevd frå Sivillovbokutvalet i samband med hevdslova av 09 12 1966. Alders tids bruk har særleg interesse der hevdsvikåra ikkje var oppfylte, til dømes etter dei gamle reglane i Norske Lov av 1685, løynhevdslova frå 1874 og langhevdsregelen i nogjeldande hevdslov §8. Vilkåra for rett etter alders tids bruk, er skjønnsmessige, men generelt vil det for det første vere krav om langvarig bruk, minst 50 år, men i praksis ofte lenger. Bruken må også ha vore slik at eigarane hadde grunn til å gripe inn mot han, og likeiens må brukarane ha vore i god tru om at dei hadde beiterett. Nærare om vilkåra er nemnt m.a. i Brækhus/Hærem: Norsk Tingsrett, side 608 flg. og Falkanger: Tingsrett, side 256 flg.

Med det nemnde rettslege utgangspunktet finn lagmannsretten ikkje prova at Melheim har beiterett i den omtvista delen av utmarka til Åsebøstøl og Åsebøgardane. Lagmannsretten meiner, som jordskifteretten, at det ikkje er prova at Melheimbruken har vore slik at dei har fått (eine)beiterett. Det har som nemnt ikkje vore gjerde på høgdedraget Åsebønakken, men berre rundt der terrenget ikkje var sjølvgjerdande. Storfe som vart slepte ut i eiga innmark, har hatt fritt tilgjenge også på den andre sida av grenselina. No kan det vel vere slik at det er dyr frå Melheim som har beita mest i denne delen av Åsebøutmarka, men det kjem iallfall delvis av at Åsebøsida hadde betre beite andre stader. Den omtvista delen ligg nordvendt og vert fleire veker seinare grøn om våren enn andre stader i stroket. Det var Melheim som tidlegare heldt deler av grensegjerdet mot vest, den såkalla risgarden, ved like. Men slik tilhøva er, kan ikkje lagmannsretten sjå at den bruken Melheim har hatt, er nok til at dei ved alders tids bruk har fått beiterett. Lagmannsretten nøyer seg elles med å vise til jordskifteretten si grunngjeving, då lagmannsretten ser saka på same måten.

Anken har ikkje ført fram, og etter hovudregelen i jordskiftelova §81, jfr. tvistemålsloven §180, første lekk, og som retten ikkje finn grunn til å gjere unntak frå, må dei ankande partane betale sakskostnadane for lagmannsretten til dei ankemotpartane som var representerte ved advokat Prestegarden. Dei sjølvprosederande ankemotpartane har ikkje kravd sakskostnader. Advokat Prestegarden har levert omkostningsoppvåe på kr 55000,- der kr 5000,- er til dekning av utgifter. Lagmannsretten legg oppgåva til grunn. For jordskifteretten vert det ikkje tilkjent sakskostnader etter tvistemålsloven §172, andre lekk, første alternativ sidan lagmannsretten meiner saka var tvilsam.

Domen er samrøystes der ikkje noko anna er særskilt nemnt.

Slutning:

1. Jordskifteretten sin dom vert stadfesta, men slik at det ikkje vert tilkjent sakskostnader for jordskifteretten.

2. Terje Hjelle, Jan Axe og Ivar Asbjørn Melheim betalar ein for alle og alle for ein innan 2 - to - veker frå domen vert forkynt, sakskostnader for lagmannsretten til Haldis Melheim, John Melheim, Per Ove Åsebø, Pål Roald Åsebø, Johannes Åsebø og Lars Åsebøstøl, alle ved advokat Pretegarden, med tilsaman 55000,- - femtifemtusen - kroner.