Rt-1963-1000

Instans:	Høyesterett - Kjennelse
Dato:	1963-10-04
Publisert:	Rt-1963-1000
Stikkord:	Fiske
Sammendrag:
Saksgang:	L.nr. 105/1963
Parter:	Statsadvokat Karl Lous, aktor mot A (forsvarer høyesterettsadvokat J.C. Mellbye).
Forfatter:	Bendiksby, Roll Matthiesen, Hiorthøy, Gaarder, justitiarius Terje Wold
Lovhenvisninger:	Straffeloven (1902) §407, §42, Straffeloven (1902), Straffeprosessloven (1887) §377, §57, Lakseloven (1930) §1A

Dommer Bendiksby: A ble den 12. mars 1963 av politimesteren i Fjordane forelagt en bot stor 30 kroner - subsidiært fengsel i 3 dager - «for brot mot strl. §407, som lyder:

«Den som krenker andens Ret ved at fiske, jage, sætte Fangstredskaber for, fange, eller dræbe Dyr, som ikke er i nogens Eie, straffes med Bøder.»

Jfr. 1. nr. 5 av 27. februar 1930, §1a, som lyder:

«Rett til å drive laks- og sjøørretfiske i vassdrag (elv, vann eller innsjø) tilkommer alene grunneieren,» av di han fleire gonger i tida juni/august 1962 har fiska etter laks og sjøaure i Flekkevassdraget frå eigedomen «Fossen» der staten v/Sogn og Fjordane Skogforvaltning har halde undan fiskeretten v/kjøpekontrakt av 11. november 1907 med tilleggsmerknad 31. mars 1908 tgl. 27. april 1931, og ved å ha fiska som ovafor nemnt frå parsellen «1908» som staten v/Sogn og Fjordane Skogforvaltning eig.»

Forelegget ble ikke vedtatt, og saken ble sendt Sunnfjord herredsrett til pådømmelse i samsvar med straffeprosesslovens §377.

Ved herredsrettens dom av 26. april 1963 ble tiltalte frifunnet og tilkjent 650 kroner i erstatning for forsvarsutgifter. Rettens flertall, domsmennene, bygget frifinnelsen på at tiltalte hadde rett til å fiske etter laks og sjøaure. Rettens formann, den konstituerte sorenskriver, forsto forelegget slik at det bare gjaldt fiske fra eller på parsell «1908». Han fant at tiltalte ikke hadde rett til fiske fra eller på denne parsell, men tok ikke standpunkt til om tiltalte ellers hadde fiskerett. Han mente at tiltalte måtte frifinnes på grunn av rettsvillfarelse og kom for så vidt til samme resultat som flertallet.

Politimesteren i Fjordane har påanket dommen til Høyesterett. I ankeerklæringen er anført: «Fleirtalet - domsmennene - er under tvil kome til det resultat at når eigaren av bruksnr. 4 fekk kjøpe ein skogteig av Staten sitt b.nr. 1 og 2 under g.nr. 96 den 26. november 1958, fekk han også del i fiskeretten til laks- og sjøaure i Flekkeelva, endå skogteigen som er utskilt av b.nr. 8, ikkje grensar til Flekkeelva eller vatn eller vassdrag. Fleirtalet styd seg til pkt. 16 i kjøpekontrakt frå 26. november 1958, jfr. pkt. 9 i skøyte frå 13. juli 1960, som ligg ved som dok. 18. Eg meiner at fleirtalet si tolking av nemnde punkt er feil. - Aktor nedla påstand i samsvar med førelegget (dok. 13), jfr. rettsboka, dok. 25 side 4, men det går ikkje fram av rettsboka at retten har teke standpunkt til om sakgjevne har fiska etter laks- og sjøaure

Side:1001

i Flekkeelva utanfor eigedomen «Fossen» slik som nemnt i førelegget og om det fiske i tilfelle er lovleg.»

Om saksforholdet viser jeg til herredsrettens domsgrunner.

Jeg finner at anken må bli å forkaste.

Etter min oppfatning er det riktignok ikke synderlig tvilsomt at det er uriktig når herredsretten har funnet at tiltaltes far - og etter ham tiltalte - har fått andel i fiskeretten ved kjøpet av skogteigen i 1960. Etter §1a i lov om laks- og sjøørretfiskeriene tilkommer fiskeretten den som er grunneier i vassdraget. Det er her på det rene at skogteigen ikke på noe punkt grenser til elven. Den bestemmelse i salgsdokumentene vedkommende skogteigen, som herredsretten særlig har bygget på, gjelder rettigheter og forpliktelser som måtte hvile på «salgsparsellen» og kan ikke ha noen betydning for fiskeretten.

Jeg behøver imidlertid ikke å gå nærmere inn på dette spørsmål. Straffbarbeten etter straffelovens §407 er betinget av forsett; tiltalte må ha vært seg bevisst at han har krenket en annens rett. Herredsretten har etter det resultat den er kommet til ikke behandlet de subjektive vilkår for straff, men det følger av rettens begrunnelse for frifinnelsen at den har ansett tiltalte for å ha vært i god tro med hensyn til retten til å fiske. Man har da i tilfelle å gjøre med en villfarelse angående omstendigheter som betinger straffbarbeten, jfr. straffelovens §42, og tiltalte må under enhver omstendighet bli å frifinne på det grunnlag at han ikke har handlet med forsett.

Det er spesielt anket over at herredsretten - flertallet - i domsgrunnene ikke har behandlet tiltaltes fiske fra eiendommen Fossen. Etter det resultat jeg er kommet til, er det ikke nødvendig å gå inn på denne anke, idet det frifinnelsesgrunnlag jeg har nevnt også gjelder for et mulig fiske fra eiendommen Fossen.

Jeg stemmer for slik

kjennelse:

Anken forkastes.

Dommer Roll Matthiesen: Jeg er enig med førstvoterende.

Dommerne Hiorthøy, Gaarder og justitiarius Terje Wold: Likeså.

Av herredsrettens dom (kst. sorenskriver T. Lundevall med domsmenn Odd A. Våge og Kåre Frøholm):

- - -

Etter det som er dokumentert og opplyst under saka selde staten, som eigar av g.nr. 96 b.nr. 1 plassen X til B (far til 4. vitne C) ved kjøpekontrakt av 11. november 1907. Etter skylddelinga tok staten undan frå sal ei stripe langs Flekkeelva frå Fløsjøen og ned til sjølve sjøen. Denne stripa er ikke matrikulert for seg og er ein del av staten sin eigedom g.nr. 96 b.nr. 1 også etter salet

Side:1002

av plassen «Fossen». Det blei skrive ut kongeskøyte på plassen «Fossen» den 21. oktober 1908. Nemnde stripe langs elva er nå (jfr. førelegget) kalla parsell «1908». Etter nemnde kjøpekontrakt av 11. november 1907, er rett til laks- og aurefiske halde undan ved salet etter pkt. 4 som har slik ordlyd: «Med kjøbet følger ingensomhelst ret til laks- eller ørretfiske. Derimot har kjøberen ret til alt andet fiske inden det frasolgte bruks grænser, dog saaledes, at han derved ikke hindrer laksens og ørrettens gang.» Plassen «Fossen» har g.nr. 96 b.nr. 6.

Ved kjøpekontrakt av 2. juni 1904 blei ein del av staten sin eigedom, g.nr. 96 b.nr. 1 og 2, seld til forpaktar D. I denne kontrakta er det også gjort undantak når det gjeld laks- og aurefiske i pkt. 4 i kontrakta som har slik ordlyd: «Med kjøbet følger ingensomhelst ret til laks- eller ørretfiske. Derimod har kjøberen ret til alt andet fiske inden den frasolgte parcels grænser.»

Denne del av g.nr. 96 b.nr. 1 fekk b.nr. 4. Nåværende eigar av b.nr. 4 er sakgjevne A.

Frå b.nr. 4 er i si tid selt om lag halvparten og den utskilde del fekk b.nr. 5. Nåverande eigar av b.nr. 5 er Olav Eikås, 5. vitne.

I åra 1958/60 fekk eigarane av b.nr. 4, 5 og 6 kjøpt kvar sin skogteig av staten. Samle areal er oppgjeve til om lag 1200 dekar. Av dette fekk far til sakgjevne kjøpt om lag 375 dekar. Det er opplyst at før salet av nemnde skogteig, utgjorde statens eigedomar, g.nr. 96, b.nr. 1 og 2 bortimot 3000 dekar. Etter det som er opplyst var kjøpekontraktene likelydande for dei tre eigarane - eigarane av b.nr. 4, 5 og 6. Etter kjøpekontrakt mellom staten og E (far til sakgjevne) av 17. november og 26. november 1958, står det i pkt. 16: «Rettigheter og forpliktelser, samt eventuelle heftelser, som måtte hvile på salgsparsellen, overtas av kjøperen, (blir i tilfelle fremdeles hvilende på salgsparsellen) i samme utstrekning som sådanne heftelser og rettigheter før måtte påhvile staten.»

Dette pkt. 16 er likelydende i skøyte av 13. juli 1960 frå staten til E og har punkt 9.

Sakgjevne har forklart at han har fiska i Flekkeelva frå parsellen «1908» slik som omtalt i førelegget. Det er også godtgjort ved vitneprov at sakgjevne har fiske i Flekkeelva frå eller på parsellen «1908». Sakgjevne meiner at han ikkje har gjort noko ulovleg med dette, meddi han ser det slik at han har rett til fiske i Flekkeelva og då også frå parsell «1908». Hans grunngjeving for dette er slik:

Han er klår over at han og eigarane av b.nr. 6 og 5 ikkje hadde fiskerett etter laks- og sjøaure tidlegare, med di dette fiske var teke undan ved kjøpekontrakter av 11. november 1907 når det gjeld b.nr. 6 og kjøpekontrakt av 2. juni 1904 når det gjeld b.nr. 4 (sakgjevne sin eigedom) og b.nr. 5. Men i og med kjøpet av skogteigar i 1958 og 1960 fekk eigarane av b.nr. 4, 5 og 6 slik fiskerett. Fiskeretten låg til det dåverande b.nr. 1 og 2 tilhøyrande staten. I og med at brukarane kjøpte i 1958 og 1960 nemnde skogteigar fekk dei også medeigarskap i fiskerett, med di fiskerett i Flekkeelva ikkje var undanteke ved salet av nemnde skogteigar. Tvert i mot ser sakgjevne det slik at det fylgjer av kjøpekontrakta pkt. 16 og skøyte pkt. 9 - attgjeve framanfor - at hans bruk b.nr. 4 har fått fiskerett. Som det går fram av kjøpekontrakta pkt. 16

Side:1003

overtek kjøparen rettar og plikter i same utstrekning som slike hefte og rettar før måtte påkvila staten. Sakgjevne, og eigarane av b.nr. 5 og 6 som vitne, har forklart at under tingingane med staten blei fiskeretten ikkje omtalt, men det kan ikkje vera til hinder for at dei har fått del i fiskeretten, med di ei objektiv tolking av kjøpekontraktene må gje som resultat at dei har fått del i fiskeretten.

Påtalemakta har halde fram at dersom sakgjevne og dei andre brukarane skulle ha fått nokon fiskerett til laks og sjøaure, så måtte det ha vore spesielt nemnt i kjøpekontraktene eller skøytene. Vidare har påtalemakta peikt spesielt på at ei stripe av plassen «Fossen», b.nr. 6, langs Flekkeelva, blei halden undan frå sal ved kjøpekontrakta av 11. november 1907. Når dette blei gjort så var det av omsyn til fiskeretten i elva.

Fleirtalet domsmennene Odd A. Våge og Kåre Frøholm har under tvil kome til det resultat at i og med at b.nr. 4 - nå tilhøyrande sakgjevne - fekk tillagt en skogteig på om lag 375 dekar av staten sin eigedom b.nr. 1 og 2, fekk han del i fiskeretten i Flekkeelva. Domsmennene meiner omfanget av fiskeretten må stå i høve til arealet eller skylda på den skogteigen han fekk kjøpt og som fekk b.nr. 8. Domsmennene byggjer dette på det som er uttalt i pkt. 16 i kjøpekontrakta om at rettar og plikter blir overteke av kjøparen i same utstrekning som slike hefte og rettar før måtte kvila på staten. Dersom b.nr. 4 ikkje skulle ha fått sin del av fiskeretten i Flekkeelva, så måtte dette ha vore uttrykkeleg sagt i kjøpekontrakta. Når det her er tale om fiske så gjeld det laks- og sjøaurefiske slik som det går fram av det som er sagt framanfor. Andel i fiskeretten må også gjelde fiske etter laks og sjøaure frå eller på parsel «1908».

Rettsformannen finn det ikkje naudsynt å ta stode til om sakgjevne som eigar av b.nr. 4 (og eigarane av b.nr. 5 og 6) reint generelt har fått andel i fiskeretten ved kjøpet av nemnde skogteig (skogteigar), med di førelegget, slik rettsformannen skjønar det, berre gjeld fiske etter laks og sjøaure frå eller på parsell «1908». Sjølv om det etter rettsformannen sitt syn kan vera ein god del som talar for at sakgjevne som eigar av b.nr. 4 fekk ein rett til fiske av laks og sjøaure i Flekkeelva ved kjøpet av omtalte skogteig, med di slik fiskerett ikkje blei uttrykkeleg undanteke og med di slik fiskerett låg og ligg til b.nr. 1 og 2, så meiner rettsformannen likevel at sakgjevne som eigar av b.nr. 4 (og eigarane av b.nr. 5 og 6) ikkje kunne få slik rett når det gjeld Flekkeelva utanfor parsel «1908». Ved kjøpekontrakt av 11. november 1907 tok staten undan frå sal nemnde parsel «1908» og det måtte vera av omsyn til fiske i elva. Rettsformannen ser det slik at her skulle ein kunne gå fritt og utøve fisket utan å koma inn på plassen «Fossen», b.nr. 6. Det kunne ikkje vera staten si meining ved kjøpekontraktene av 1958/60 at eigarane av b.nr. 4, 5 og 6 skulle få fiskerett der og det måtte også vera klårt for eigarane at dei ikkje kunne rekna med nokon fiskerett her, med dei spesielle rettshøve som er når det gjeld parsel «1908».

Etter det resultat fleirtalet har kome til, må sakgjevne bli å frifinna. Rettsformannen ville elles ha frifunne for skuld rettsvillfaring, strl. §57. - - -

Side:1004