LA-2001-372 RG-2001-1417
| Instans: | Agder lagmannsrett - Dom |
|---|---|
| Dato: | 2001-06-13 |
| Publisert: | LA-2001-00372 RG-2001-1417 (189-2001) |
| Stikkord: | Strafferett |
| Sammendrag: | |
| Saksgang: | Nedenes herredsrett Nr.: 00-00773 - Agder lagmannsrett LA-2001-00372. |
| Parter: | Ankende part: A (Forsvarer: Advokat Ove Andersen). Ankemotpart: Den offentlige påtalemyndighet (Aktor: Politiinspektør Trygve Johnsen). |
| Forfatter: | Førstelagmann Asbjørn Nes Hansen. Sorenskriver Gunnar Øyhaugen. Herredsrettsdommer Stig Viken |
| Lovhenvisninger: | Straffeloven (1902) §193, §192 |
Nedenes heradsrett sa den 5. februar 2001 dom med slik domsslutning:
«1. A, f. *.*..1954, dømmes for overtredelse av straffeloven §193 annet ledd til en straff av fengsel i 1 - ett - år og 6 - seks - måneder.
2. Han dømmes til innen 2 - to - uker å betale oppreisning til B med kr 60.000,- -kronersekstitusen 00/100-»
Dei nærare faktiske omstenda i saka og personalia for den dømde går fram av domen.
A har anka heradsrettens dom til Agder lagmannsrett, som i vedtak 28. februar 2001 har vist den subsidiære anken over straffutmålinga til ankeforhandling. Det var ankeforhandling i tinghuset i Arendal 1. juni 2001, der den dømde og eit vitne gav forklaring. Videoopptak av domaravhøyret av den krenkte kvinna blei vist for lagmannsretten.
Lagmannsretten nemner innleiingsvis at A er dømd for å ha hatt samlege med B ved å utnytte hennar «forstandsvakhet», jf. straffeloven §193 annet ledd slik føresegna lydde før lovendring 11. august 2000. Den krenkte er psykisk utviklingshemma. Handlinga skjedde 6. september 1999. Ein viser elles til heradsrettsdomen når det gjeld opplysningar om den krenkte og tilstanden hennar.
For heradsretten nekta den dømde å ha lege med B, medan han for lagmannsretten har vedgått at det var så. Forklaringa hans er likevel på vesentlege punkt annleis enn forklaringa hennar, særleg ved at han nektar for at det òg var ein annan mann saman med dei. Han møtte B i Arendal sentrum, har han forklara, og gjekk saman med henne til den bustaden der dei låg saman. Dei vende òg attende til byen til fots etter hans forklaring.
For lagmannsretten er den personlege situasjonen for den dømde blitt betre opplyst enn for heradsretten. Såleis har overlege Oddlaug Silseth Torp frå Distriktspsykiatrisk poliklinikk ved Aust-Agder Sentralsjukehus forklara seg i lagmannsretten. Den dømde har ei manisk-depressiv sinnsliding, som gjer at han i maniske tilstandar kan vere psykotisk, men det er ikkje haldepunkt for at han var i ein slik tilstand då han hadde samlege med B. Hos pasientar med ei slik liding gjer det seg allment gjeldande ei svekking på det kognitive planet, med m.a. sviktande vurderingsevne. Legen nemnde at det er vanskeleg å gjere ei klinisk vurdering av intelligens, særleg hos personar som har ein framand kulturell bakgrunn og meistrar norsk dårleg, men ho hadde ikkje i si behandling av den dømde fått inntrykk av at han er tilbakeståande.
Det er på det reine at den dømde har svært dårlege norskkunnskapar og lite kjennskap til og forståing av norske samfunnstilhøve, trass i at han har budd i Noreg sidan 1992. Han har t.d. jamnast hatt med seg kona eller andre som tolk når han har vore til samtale hos dr. Torp. I den tid han har budd i Arendal, frå 1995, har han hatt arbeid i verna verksemder.
Når det gjeld dei faktiske omstenda som skal leggjast til grunn for straffutmålinga, meiner lagmannsretten at ein utover rimeleg tvil kan byggje på hovudtrekka i den forklaringa den krenkte kvinna gav i domaravhøyret 6. april 2000. Forklaringa hennar er i godt samvar med dei opplysningar ho gav til politiet eit par dagar etter overgrepet. Den dømde har som nemnt endra forklaring undervegs, og heller ikkje forklaringa hans for lagmannsretten er truverdig når han hevdar å ha vore aleine om overgrepet.
Det blir såleis lagt til grunn at den dømde og ein annan person tok B opp i ein bil i sentrum og køyrde til ein bustad litt utanfor bykjernen, der dei båe låg med henne. Ho har forklara det ho blei utsett for, gjorde «kjempevondt». Det har òg vore fysisk maktbruk ved at B har blitt halden fast i skuldrene, men det er uklart kor omfattande maktbruken har vore, og det må då visast varsemd med å la dette momentet få for stort utslag ved straffutmålinga.
Det er tale om ei grov og krenkjande utnytting av ei psykisk utviklingshemma kvinne. Ho har blitt utsett for to gjerningsmenn som har misbrukt henne i fellesskap og hatt fullførde samlege med henne. Ved straffutmålinga talar allmennpreventive omsyn for ein streng reaksjon, for å gje dei psykisk utviklingshemma tilstrekkeleg vern mot seksuell utnytting.
Når det gjeld den sparsame rettspraksis som ligg føre om straffeloven §193 annet ledd, har lagmannsretten særleg fest seg ved avgjerda i Rt-1989-1376. Der var det ein drosjesjåfør som forgjekk seg mot ei sterkt psykisk utviklingshemma jente. Som sjåfør køyrde han henne regelmessig til og frå skulen, og hadde såleis fått seg overlate ansvaret for trygg transport av henne. Tilhøvet i 1989-saka synest grovare enn i vår sak, men straffa - 8 månaders fengsel - verkar i dag noko mild etter den utvikling som har vore i seinare år i retning av strengare straffer for seksualbrot, om enn mest markert for valdtektssaker.
Ein nemner elles at avgjerda i Rt-2000-40 - som er nemnt i heradsrettens dom - galdt straffeloven §193 fyrste ledd 2. straffalternativ (før lovendring 11. august 2000), som hadde ei minstestraff på 1 år, dvs. same strafferamme som §192 fyrste ledd 2. straffalternativ, og såleis ei vesentleg strengare strafferamme enn i saka her. Det kan ikkje vere grunnlag for å ta utgangspunkt i straffenivået for valdtekt ved straffutmålinga i vår sak, slik Riksadvokaten har nemnt i den påskrifta som er attgjeven av heradsretten på side 5-6 i domen.
Ut frå det som ligg føre, synest straffutmålinga frå heradsretten på 1 år og 6 månaders fengsel å vere for streng. Når det i straffminkande lei blir teke eit visst omsyn til dei personlege tilhøva hos den dømde, har lagmannsretten kome til at straffa høveleg kan setjast til fengsel i 9 månader.
Domen er samrøystes.
Domsslutning:
I domen frå heradsretten blir det gjort den endringa at straffa blir sett til fengsel i 9 - ni - månader.