HR-2008-2160-A - Rt-2008-1737
| Instans: | Norges Høyesterett |
|---|---|
| Dato: | 2008-12-17 |
| Publisert: | HR-2008-02160-A - Rt-2008-1737 |
| Stikkord: | |
| Sammendrag: | |
| Saksgang: | HR-2008-02160-A, (sak nr. 2008/1533), straffesak, anke over dom |
| Parter: | : |
| Forfatter: | Bruzelius, Lund |
| Lovhenvisninger: | straffeloven § 162, vegtrafikkloven § 31, legemiddelloven § 31, straffeloven § 59, straffelova § 162 |
NOREGS HØGSTERETT
Den 17. desember 2008 sa Høgsterett dom i
HR-2008-02160-A, (sak nr. 2008/1533), straffesak, anke over dom,
A (advokat Sten Løitegaard)
mot
Den offentlege påtalemakta (statsadvokat Petter Sødal)
R Ø Y S T I N G :
(1) Dommar Utgård: Saka gjeld straffutmåling etter domfelling der dei alvorlegaste tilhøva
gjaldt erverv og oppbevaring av 700 gram hasj og kø yring i påverka tilstand.
Hovudspørsmålet er om det skal givast dom på samfun nsstraff.
(2) Tønsberg tingrett sa 16. juni 2008 dom med sli k domsslutning:
”1. A, født 03.08.1976, frifinnes for post I c.
2. A, født 03.08.1976, dømmes for overtredelse av
fem overtredelser av straffeloven § 162 første ledd ,
en overtredelse av vegtrafikkloven § 31 første til tredje ledd, jf. § 22 første
ledd,
to overtredelser av legemiddelloven § 31 annet ledd, jf. § 24 første ledd til
fengsel i 6 – seks – måneder, samt til å betale en bot på kr 10 000,- –
kronertitusen 00/100 – subsidiært 15 – femten – dager i fengsel.
Til fradrag for utholdt varetekt kommer 5 – fem – dager.
Straffeloven § 59 andre ledd, § 62 første ledd og § 63 andre ledd er gitt
anvendelse.
De straffbare handlingene fant sted i perioden 12.04.2007 – 04.10.2007.
3. A, født 03.08.1976, fradømmes retten til å føre førerkortpliktig motorvogn i 20
– tjue – måneder fra dommen er rettskraftig med fradrag for faktisk 2
beslagstid fra 12.04.2007. Det kreves full, ny føre rprøve som vilkår for
gjenerverv av førerretten.
4. Saksomkostninger idømmes ikke.”
(3) Frifinninga i post I c var i samsvar med påstand frå møtande aktor. Domfelte hadde
vedgått alle tilhøva han vart domfelt for med unnta k for køyring i påverka tilstand. Han
anka til lagmannsretten over bevisvurderinga under skuldspørsmålet for denne posten og
over straffutmålinga. Agder lagmannsrett nekta bevisanken fremja, men tilviste anken
over straffutmålinga. Ved dom 12. september 2008 forkasta lagmannsretten anken.
(4) Domfelte har anka til Høgsterett over straffut målinga. Det er gjort gjeldande at det bør
givast dom på samfunnsstraff. Den fastsette straffa er under alle omstende etter domfelte
sitt syn for streng, eventuelt også som utgangspunkt for utmålinga av samfunnsstraffa.
(5) Eg er komen til at anken bør takast til følgje, og at det bør givas t dom på delvis
samfunnsstraff.
(6) A er 32 år gammal og har dei to siste åra vore miljøarbeidar ved ein privat institusjon.
Han er sambuar og bur i leigd bustad.
(7) A er tidlegare domfelt to gonger. Første gonge n var i august 2000 då han vart dømd til
fengsel på vilkår og bot for mellom anna køyring i påverka tilstand. Deretter fekk han i
oktober 2004 ein delvis samfunnsstraffdom på 250 timar med gjennomføringstid og
subsidiær fengselsstraff på 9 månader for grovt narkotikabrotsverk. Fengselsstraffa han
fekk i tillegg var på 21 dagar. Samfunnsstraffa var fullført i februar 2006 og
fengselsstraffa i august same året.
(8) Domfelte er no av tingretten funnen skuldig i fem tiltalepunkt som gjeld brot på
straffelova § 162 første ledd. Alvorlegast er kjøp og oppbevaring av om lag 700 gram hasj
i april 2007. Den aktuelle dagen kjøpte han hasjen av ein ukjend person i X og vart
pågripen av politiet på veg heim og med stoffet i bilen. Domfellinga gjeld også køyring i
påverka tilstand under transporten. Ved straffutmålinga la lagmannsretten – som
tingretten – for køyringa til grunn at domfelte had de ein påverknadsgrad av narkotiske
stoff svarande til den som vil følgje av ein blodal koholkonsentrasjon på 1,0 promille.
(9) Før eg går nærare inn på bruken av samfunnsstr aff, er det nødvendig å sjå på kva
straffenivå det må takast utgangspunkt i.
(10) Som før nemnt er kjøp og oppbevaring av om la g 700 gram hasj og køyring i rusa tilstand
dei alvorlegaste tilhøva, og dei som vil vere domin erande ved straffutmålinga. Eg skal
kort nemne nokre dommar som kan gi ei viss rettleiing for nivået. Først viser eg til
Rt. 2004 side 759, der erverv og omsetning av 8,2 kg hasj saman med innehav av ei
avsaga hagle, vart vurdert å gi ei straff på fengsel i 3 år før straffkorrigering for tilståing.
Domfelte hadde ikkje førstraffer som var relevante ved straffutmålinga. Fastsetjinga
innebar ei varsam nedjustering av straffenivået for kvantum som det omhandla. Rt. 2004
side 774 gjaldt domfelling for oppbevaring av 1850 gram hasj som var planlagt selt.
Fleirtalet meinte dette i utgangspunkt burde føre t il ei straff av fengsel i ti månader og
viste mellom anna til den forsiktige nedjusteringa av straffenivået i avgjerda i Rt. 2004
side 759. I saka omhandla i Rt. 2004 side 774 hadde domfelte seks tidlegare dommar, i
det vesentlege for mindre alvorlege narkotikaforgåingar og vinningskriminalitet. Endeleg 3
viser eg til dommen i Rt. 2006 side 1096, der dei dominerande tilhøva var oppbevaring av
988 gram hasj og dessutan sal av andre kvantum hasj på i alt 1500-1750 gram. Det vart
lagt til grunn at straffa før frådrag ville ha vore på rundt eitt år og tre månader. Domfelte
var tidlegare ustraffa.
(11) Etter mitt syn er det i saka no naturleg å leggje til grunn som utgangspunkt at handlingane
A er domfelt for, førstraffene omsyntekne, ville gi tt ei straff på mellom fem og seks
månaders fengsel utan vilkår. I det ligg ei vidareføring av den varsame justeringa av
straffenivået også for kvantum som dette. – Sjølv o m domfelte har forklara at hasjen ikkje
skulle seljast vidare, må det ved straffutmålinga ut frå kvantumet byggjast på at det låg
føre ein monaleg fare for spreiing.
(12) Det må ved straffutmålinga også takast omsyn til at domfelte hadde tilstått erverv og
oppbevaring av hasjen. Etter mitt syn tilseier prosessøkonomiske omsyn – ikkje minst når
ein ser samla på behandlinga av straffesaker hos politi, påtalemakt og domstolar – at det
gjennomgåande blir lagt vekt også på tilståingar der bevissituasjonen er relativt avklara
før tilståingane. Dei som blir sikta – og forsvarar ane – bør også i slike situasjonar kunne
byggje på at tilståingar har innverknad på straffutmålinga. Men prosessøkonomiske
omsyn er ikkje åleine til å grunngi straffedifferanse for like situasjonar med og utan
tilståing. Som uttala i Rt. 2005 side 314 avsnitt 17 må det også ha ”ei viss vekt ved
vurderinga at ein person vedstår seg det han har gjort, og med det gir eit grunnlag både
for ein reaksjon frå samfunnet og for at han kan kome vidare for eigen del”. Denne
synsmåten får likevel mindre gjennomslag i saka no enn han kunne hatt om domfelte
hadde kome med ei fullstendig tilståing. Som før ne mnt vedgjekk domfelte ikkje køyringa
i rusa tilstand. Etter dette legg eg til grunn eit utgangspunkt på fengsel i fem månader ved
fastsetjinga av samfunnsstraffa.
(13) Eg har alt sagt at eg går inn for delvis samfunnsstraffdom. Det talar mot dette at domfelte
tidlegare har fått ein slik dom, der straffa dessutan vart fullført så seint som om lag eitt år
før dei nye handlingane. Etter mitt syn kan det ikk je vere avgjerande. Domfelte har etter
det opplyste misbrukt hasj sidan han var 17 år. Ved den førre dommen på samfunnsstraff
vart det lagt til grunn at han var i ein rehabiliteringssituasjon. Eg kan ikkje sjå at det han
no er domfelt for, er av ein slik karakter at det må stengje for ny dom på samfunnsstraff.
(14) Spørsmålet er så om domfelte no er i ein rehabiliteringssituasjon. Eg nøyer meg he r med å
vise til personundersøking 6. juni 2008 og tilleggs rapport 1. desember 2008 frå Vestfold
friomsorgskontor, der dette er lagt til grunn. Rapportane tilrår bruk av samfunnsstraff. Eg
siterer det siste avsnittet i konklusjonen i tilleggsrapporten:
”Som det også framgår av personundersøkelsen av 06. 06.08, er samfunnsstraff en egnet
reaksjonsform for å støtte siktedes positive utvikl ing. Siktede har også tidligere vist at
han mestrer denne typen soning ved at han har gjennomført en tidligere samfunnsstraff
uten brudd på vilkår. Psykologbehandling og deltakelse i rusprogrammet ”Mitt Valg”
er fortsatt aktuelle deler i gjennomføringen av en evt. slik straff. Siden
hovedbegrunnelsen for en samfunnsstraff er viktigheten av at siktede kan beholde sitt
arbeid, vil det ved en evt. samfunnsstraff være øns kelig med en lang gjennomføringstid i
forhold til antall timer.”
(15) Samfunnsstraff vil såleis her kunne støtte op p under rehabiliteringa gjennom det innhaldet
straffa har, mellom anna ved deltaking i rusprogram, og det er også viktig at
gjennomføringa av straffa kan skje parallelt med jo bb. Som det går fram av det siterte, vil
tiltak for rusmeistring også kunne vere ein del av samfunnsstraffa. Det må også kome inn 4
ved vurderinga at det ikkje bør vere for stort spenn mellom straffenivået i ordinære saker
og saker der det blir gitt dom på fengsel på vilkår av deltaking i narkotikaprogram etter
den særskilte prøveordninga for dette.
(16) Etter dette meiner eg at det bør givast dom p å samfunnsstraff på 120 timar med ei
gjennomføringstid på sju månader og med ei subsidiæ r fengselsstraff på fire månader.
I tillegg bør det, ut frå alvoret i saka og omsynte ke at A tidlegare er domfelt for køyring i
rusa tilstand, givast ei straff på fengsel utan vilkår på 30 dagar. Den fastsette bota på 10
000 kroner blir ståande.
(17) Eg røystar etter dette for slik
D O M :
I tingrettsdommen blir gjort den endringa at straffa blir sett til samfunnsstraff med 120 –
eitthundreogtjue – timar, med ei gjennomføringstid på 7 – sju – månader og med ei
subsidiær fengselsstraff på 4 – fire – månader, og i tillegg fengsel i 30 – tretti – dagar,
med eit frådrag for uthalden varetekt med 5 – fem – dagar.
(18) Dommer Bårdsen: Jeg er i det vesentlige og i resultatet enig med
førstvoterende.
(19) Dommer Øie: Likeså.
(20) Dommer Bruzelius: Likeså.
(21) Dommer Lund: Likeså.
(22) Etter røystinga sa Høgsterett slik
D O M :
I tingrettsdommen blir gjort den endringa at straffa blir sett til samfunnsstraff med 120 –
eitthundreogtjue – timar, med ei gjennomføringstid på 7 – sju – månader og med ei
subsidiær fengselsstraff på 4 – fire – månader, og i tillegg fengsel i 30 – tretti – dagar,
med eit frådrag for uthalden varetekt med 5 – fem – dagar.
Rett utskrift:
NOREGS HØGSTERETT
Den 17. desember 2008 sa Høgsterett dom i
HR-2008-02160-A, (sak nr. 2008/1533), straffesak, anke over dom,
A (advokat Sten Løitegaard)
mot
Den offentlege påtalemakta (statsadvokat Petter Sødal)
R Ø Y S T I N G :
(1) Dommar Utgård: Saka gjeld straffutmåling etter domfelling der dei alvorlegaste tilhøva
gjaldt erverv og oppbevaring av 700 gram hasj og kø yring i påverka tilstand.
Hovudspørsmålet er om det skal givast dom på samfun nsstraff.
(2) Tønsberg tingrett sa 16. juni 2008 dom med sli k domsslutning:
”1. A, født 03.08.1976, frifinnes for post I c.
2. A, født 03.08.1976, dømmes for overtredelse av
fem overtredelser av straffeloven § 162 første ledd ,
en overtredelse av vegtrafikkloven § 31 første til tredje ledd, jf. § 22 første
ledd,
to overtredelser av legemiddelloven § 31 annet ledd, jf. § 24 første ledd til
fengsel i 6 – seks – måneder, samt til å betale en bot på kr 10 000,- –
kronertitusen 00/100 – subsidiært 15 – femten – dager i fengsel.
Til fradrag for utholdt varetekt kommer 5 – fem – dager.
Straffeloven § 59 andre ledd, § 62 første ledd og § 63 andre ledd er gitt
anvendelse.
De straffbare handlingene fant sted i perioden 12.04.2007 – 04.10.2007.
3. A, født 03.08.1976, fradømmes retten til å føre førerkortpliktig motorvogn i 20
– tjue – måneder fra dommen er rettskraftig med fradrag for faktisk 2
beslagstid fra 12.04.2007. Det kreves full, ny føre rprøve som vilkår for
gjenerverv av førerretten.
4. Saksomkostninger idømmes ikke.”
(3) Frifinninga i post I c var i samsvar med påstand frå møtande aktor. Domfelte hadde
vedgått alle tilhøva han vart domfelt for med unnta k for køyring i påverka tilstand. Han
anka til lagmannsretten over bevisvurderinga under skuldspørsmålet for denne posten og
over straffutmålinga. Agder lagmannsrett nekta bevisanken fremja, men tilviste anken
over straffutmålinga. Ved dom 12. september 2008 forkasta lagmannsretten anken.
(4) Domfelte har anka til Høgsterett over straffut målinga. Det er gjort gjeldande at det bør
givast dom på samfunnsstraff. Den fastsette straffa er under alle omstende etter domfelte
sitt syn for streng, eventuelt også som utgangspunkt for utmålinga av samfunnsstraffa.
(5) Eg er komen til at anken bør takast til følgje, og at det bør givas t dom på delvis
samfunnsstraff.
(6) A er 32 år gammal og har dei to siste åra vore miljøarbeidar ved ein privat institusjon.
Han er sambuar og bur i leigd bustad.
(7) A er tidlegare domfelt to gonger. Første gonge n var i august 2000 då han vart dømd til
fengsel på vilkår og bot for mellom anna køyring i påverka tilstand. Deretter fekk han i
oktober 2004 ein delvis samfunnsstraffdom på 250 timar med gjennomføringstid og
subsidiær fengselsstraff på 9 månader for grovt narkotikabrotsverk. Fengselsstraffa han
fekk i tillegg var på 21 dagar. Samfunnsstraffa var fullført i februar 2006 og
fengselsstraffa i august same året.
(8) Domfelte er no av tingretten funnen skuldig i fem tiltalepunkt som gjeld brot på
straffelova § 162 første ledd. Alvorlegast er kjøp og oppbevaring av om lag 700 gram hasj
i april 2007. Den aktuelle dagen kjøpte han hasjen av ein ukjend person i X og vart
pågripen av politiet på veg heim og med stoffet i bilen. Domfellinga gjeld også køyring i
påverka tilstand under transporten. Ved straffutmålinga la lagmannsretten – som
tingretten – for køyringa til grunn at domfelte had de ein påverknadsgrad av narkotiske
stoff svarande til den som vil følgje av ein blodal koholkonsentrasjon på 1,0 promille.
(9) Før eg går nærare inn på bruken av samfunnsstr aff, er det nødvendig å sjå på kva
straffenivå det må takast utgangspunkt i.
(10) Som før nemnt er kjøp og oppbevaring av om la g 700 gram hasj og køyring i rusa tilstand
dei alvorlegaste tilhøva, og dei som vil vere domin erande ved straffutmålinga. Eg skal
kort nemne nokre dommar som kan gi ei viss rettleiing for nivået. Først viser eg til
Rt. 2004 side 759, der erverv og omsetning av 8,2 kg hasj saman med innehav av ei
avsaga hagle, vart vurdert å gi ei straff på fengsel i 3 år før straffkorrigering for tilståing.
Domfelte hadde ikkje førstraffer som var relevante ved straffutmålinga. Fastsetjinga
innebar ei varsam nedjustering av straffenivået for kvantum som det omhandla. Rt. 2004
side 774 gjaldt domfelling for oppbevaring av 1850 gram hasj som var planlagt selt.
Fleirtalet meinte dette i utgangspunkt burde føre t il ei straff av fengsel i ti månader og
viste mellom anna til den forsiktige nedjusteringa av straffenivået i avgjerda i Rt. 2004
side 759. I saka omhandla i Rt. 2004 side 774 hadde domfelte seks tidlegare dommar, i
det vesentlege for mindre alvorlege narkotikaforgåingar og vinningskriminalitet. Endeleg 3
viser eg til dommen i Rt. 2006 side 1096, der dei dominerande tilhøva var oppbevaring av
988 gram hasj og dessutan sal av andre kvantum hasj på i alt 1500-1750 gram. Det vart
lagt til grunn at straffa før frådrag ville ha vore på rundt eitt år og tre månader. Domfelte
var tidlegare ustraffa.
(11) Etter mitt syn er det i saka no naturleg å leggje til grunn som utgangspunkt at handlingane
A er domfelt for, førstraffene omsyntekne, ville gi tt ei straff på mellom fem og seks
månaders fengsel utan vilkår. I det ligg ei vidareføring av den varsame justeringa av
straffenivået også for kvantum som dette. – Sjølv o m domfelte har forklara at hasjen ikkje
skulle seljast vidare, må det ved straffutmålinga ut frå kvantumet byggjast på at det låg
føre ein monaleg fare for spreiing.
(12) Det må ved straffutmålinga også takast omsyn til at domfelte hadde tilstått erverv og
oppbevaring av hasjen. Etter mitt syn tilseier prosessøkonomiske omsyn – ikkje minst når
ein ser samla på behandlinga av straffesaker hos politi, påtalemakt og domstolar – at det
gjennomgåande blir lagt vekt også på tilståingar der bevissituasjonen er relativt avklara
før tilståingane. Dei som blir sikta – og forsvarar ane – bør også i slike situasjonar kunne
byggje på at tilståingar har innverknad på straffutmålinga. Men prosessøkonomiske
omsyn er ikkje åleine til å grunngi straffedifferanse for like situasjonar med og utan
tilståing. Som uttala i Rt. 2005 side 314 avsnitt 17 må det også ha ”ei viss vekt ved
vurderinga at ein person vedstår seg det han har gjort, og med det gir eit grunnlag både
for ein reaksjon frå samfunnet og for at han kan kome vidare for eigen del”. Denne
synsmåten får likevel mindre gjennomslag i saka no enn han kunne hatt om domfelte
hadde kome med ei fullstendig tilståing. Som før ne mnt vedgjekk domfelte ikkje køyringa
i rusa tilstand. Etter dette legg eg til grunn eit utgangspunkt på fengsel i fem månader ved
fastsetjinga av samfunnsstraffa.
(13) Eg har alt sagt at eg går inn for delvis samfunnsstraffdom. Det talar mot dette at domfelte
tidlegare har fått ein slik dom, der straffa dessutan vart fullført så seint som om lag eitt år
før dei nye handlingane. Etter mitt syn kan det ikk je vere avgjerande. Domfelte har etter
det opplyste misbrukt hasj sidan han var 17 år. Ved den førre dommen på samfunnsstraff
vart det lagt til grunn at han var i ein rehabiliteringssituasjon. Eg kan ikkje sjå at det han
no er domfelt for, er av ein slik karakter at det må stengje for ny dom på samfunnsstraff.
(14) Spørsmålet er så om domfelte no er i ein rehabiliteringssituasjon. Eg nøyer meg he r med å
vise til personundersøking 6. juni 2008 og tilleggs rapport 1. desember 2008 frå Vestfold
friomsorgskontor, der dette er lagt til grunn. Rapportane tilrår bruk av samfunnsstraff. Eg
siterer det siste avsnittet i konklusjonen i tilleggsrapporten:
”Som det også framgår av personundersøkelsen av 06. 06.08, er samfunnsstraff en egnet
reaksjonsform for å støtte siktedes positive utvikl ing. Siktede har også tidligere vist at
han mestrer denne typen soning ved at han har gjennomført en tidligere samfunnsstraff
uten brudd på vilkår. Psykologbehandling og deltakelse i rusprogrammet ”Mitt Valg”
er fortsatt aktuelle deler i gjennomføringen av en evt. slik straff. Siden
hovedbegrunnelsen for en samfunnsstraff er viktigheten av at siktede kan beholde sitt
arbeid, vil det ved en evt. samfunnsstraff være øns kelig med en lang gjennomføringstid i
forhold til antall timer.”
(15) Samfunnsstraff vil såleis her kunne støtte op p under rehabiliteringa gjennom det innhaldet
straffa har, mellom anna ved deltaking i rusprogram, og det er også viktig at
gjennomføringa av straffa kan skje parallelt med jo bb. Som det går fram av det siterte, vil
tiltak for rusmeistring også kunne vere ein del av samfunnsstraffa. Det må også kome inn 4
ved vurderinga at det ikkje bør vere for stort spenn mellom straffenivået i ordinære saker
og saker der det blir gitt dom på fengsel på vilkår av deltaking i narkotikaprogram etter
den særskilte prøveordninga for dette.
(16) Etter dette meiner eg at det bør givast dom p å samfunnsstraff på 120 timar med ei
gjennomføringstid på sju månader og med ei subsidiæ r fengselsstraff på fire månader.
I tillegg bør det, ut frå alvoret i saka og omsynte ke at A tidlegare er domfelt for køyring i
rusa tilstand, givast ei straff på fengsel utan vilkår på 30 dagar. Den fastsette bota på 10
000 kroner blir ståande.
(17) Eg røystar etter dette for slik
D O M :
I tingrettsdommen blir gjort den endringa at straffa blir sett til samfunnsstraff med 120 –
eitthundreogtjue – timar, med ei gjennomføringstid på 7 – sju – månader og med ei
subsidiær fengselsstraff på 4 – fire – månader, og i tillegg fengsel i 30 – tretti – dagar,
med eit frådrag for uthalden varetekt med 5 – fem – dagar.
(18) Dommer Bårdsen: Jeg er i det vesentlige og i resultatet enig med
førstvoterende.
(19) Dommer Øie: Likeså.
(20) Dommer Bruzelius: Likeså.
(21) Dommer Lund: Likeså.
(22) Etter røystinga sa Høgsterett slik
D O M :
I tingrettsdommen blir gjort den endringa at straffa blir sett til samfunnsstraff med 120 –
eitthundreogtjue – timar, med ei gjennomføringstid på 7 – sju – månader og med ei
subsidiær fengselsstraff på 4 – fire – månader, og i tillegg fengsel i 30 – tretti – dagar,
med eit frådrag for uthalden varetekt med 5 – fem – dagar.
Rett utskrift: