LA-1994-477

Instans:	Agder lagmannsrett - Dom
Dato:	1995-01-02
Publisert:	LA-1994-00477
Stikkord:	Barn
Sammendrag:
Saksgang:	Nedenes herredsrett Nr: 94-97 - Agder lagmannsrett LA-1994-00477 A.
Parter:	Ankepart: A (Prosessfullmektig: Advokat Wenche Høie). Ankemotpart: B (Prosessfullmektig: Advokat Jørgen Bugge).
Forfatter:	1. Lagdomar Asbjørn Nes Hansen, formann 2. Lagdomar Tore-Jarl Christensen 3. Eks.ord. lagdomar Martin Beer
Lovhenvisninger:	Barneloven (1981) §34, Tvistemålsloven (1915) §172, §180, §38, §39, §44, §46

Mellom dei tidlegare sambuarane A og B er det tvist om kven det sams barnet C, født xx.xx.1992, skal bu fast saman med. Det er i hovudsak semje om omfanget av samværsretten for den av foreldra som barnet ikkje skal bu saman med. Likeins er det semje om at partane skal ha foreldreansvaret i lag. Nedenes heradsrett tok 29. mars 1994 førebels avgjerd etter barnelova §38 og §46 om at barnet skulle bu saman med mor og med samværsrett for far. Heradsretten sa dom i hovudsaka 7. juni 1994 med slik domsslutning:

"1. A og B skal sammen ha foreldreansvaret for C, født xx.xx.1992.

2. B skal alene ha daglig omsorg for C.

3. A skal ha samværsrett med C som i mangel av annen avtale fastsettes slik:

Annenhver uke fra tordag kl. 15.00 til mandag kl. 18.00, 14 dager sammenhengende i sommerferien, i julen fra 2. juledag kl. 15.00 til 1. nyttårsdag kl. 18.00 og annenhver påske fra lørdag før palmesøndag kl. 15.00 til 2. påskedag kl. 18.00.

Første samvær i påsken er påsken 1995.

4. Saksomkostninger tilkjennes ikke."

Dei nærare faktiske omstenda i saka, partsutsegnene for heradsretten og grunngjevinga for resultatet går fram av domen.

A, med advokat Wenche Høie som prosessfullmektig, har anka denne domen til Agder lagmannsrett. B, med advokat Jørgen Bugge som prosessfullmektig, har i anketilsvar påstått domen stadfest. I orskurd 15. august 1994 tok lagmannsretten ny førebels avgjerd om at barnet framleis skal bu saman med mor, til dess det ligg føre rettskraftig avgjerd i hovudsaka. Far skal ha ein utvida samværsrett av nokolunde same innhald som mor fekk i heradsrettsdomen.

Det var ankeførehaving i Eydehavn 13. og 14. desember 1994, der båe partane møtte saman med prosessfullmektigane og forklara seg. Retten tok imot forklaring frå 8 vitne. Prosessfullmektigane dokumenterte fleire skriftlege prov, som vert nemnde nedanfor så langt det trengst for avgjerda. Som ny oppnemnd sakkunnig for lagmannsretten møtte psykolog Rune Hagen, som óg forklara seg for retten i tilknyting til den skriftlege fråsegna si, dagsett 9. desember 1994.

Ankeparten har halde fram at kjernen i saka er ein prognose for partane med omsyn til arbeid, bustad og tilhøve til rusmiddel. Det må leggjast vekt på at dei sakkunnige både for heradsretten og lagmannsretten under tvil har rådd til at barnet skal bu saman med mor.

Det har skjedd positive endringar i livskåra for A etter at partane møttest i heradsretten. Det er ikkje grunnlag for å seia at ho har noko rusproblem i dag. Ho har ikkje brukt amfetamin medan partane budde saman, og iallfall ikkje medan ho gjekk med barnet. Under alle omstende er dette for lite å rekna i høve til den omfattande alkoholmisbruken som B gjorde seg skuldig i på denne tida. Tilhøvet hans til alkohol reiser stor uvisse om evna til å ta seg av eit barn.

Den framtidige arbeidssituasjonen til B er óg uviss. Han har aldri vist stabilitet i arbeidssamanheng, medan A har vore stabil i arbeidet og i høve til vener og arbeidskameratar. A har no knytt seg til D ved giftarmål, og dei har slege seg ned på og vil driva heimegarden hans i X. C har eit godt tilhøve både til D og til mor hans, E, som bur i eige husvære på garden. Etter at den eldste dottera til A, F, nyleg har flytt til X, har det óg kome i stand ein svært god kontakt mellom dei to halvsystrene. For C som jente vil det vera viktig å få veksa opp saman med mor og syster.

Ankeparten har sett fram slik påstand:

"1. A og B skal ha delt foreldreansvar for datteren C, født xx.xx.1992.

2. A skal alene ha den daglige omsorgen for C.

3. B skal ha samvær med C således: annenhver helg fra torsdag kl. 15 til mandal kl. 18, annenhver påskeferie fra lørdag før palmesøndag kl. 12 til 2. påskedag kl. 17, 2 uker hver sommerferie, annenhver vinterferie, annenhver høstferie og hver juleferie fra 2. juledag kl. 12 til 1. nyttårsdag kl. 17.

4. A, eventuelt det offentlige, tilkjennes sakens omkostninger for herredsretten og lagmannsretten."

Ankemotparten har halde fram at når retten skal gjera seg opp ei meining om kvar C vil få det best i framtida - hjå far eller mor, må det leggjast stor vekt på forhistoria til partane. Barnet bør bu saman med far, slik heradsretten kom til. Den sakkunnige for heradsretten meinte C har sterkast kjenslemessig tilknyting til far, og det la heradsretten til grunn. Dette går óg fram av det B og faren forklara i lagmannsretten om korleis barnet reagerer når det vert henta og levert attende til mor. B er meir vaken for å leggja merke til om det er noko i vegen med barnet. A har heller ikkje teke det så nøye med å halda C rein, jamvel om dette har retta seg noko i det siste.

Ved vurderinga av framtidig evne til å ta seg av barnet må det leggjast stor vekt på den ustabile livsførselen til A, såleis har ho flytt heile 15 gonger, siste gong i haust. Tilhøvet hennar til dottera F stadfester óg mangelen på stabilitet. A synest vera styrt av brå innfall, truleg under påverking av andre. Etter at partane hadde samarbeidd om omsorgs- og samværsordninga dei fyrste månadene etter samlivsbrotet, braut ho brått avtala ved årsskiftet 1993/94. I mars 1994 var ho berre viljug til å la B ha samvær under tilsyn, jf. brev 21. mars 1994 frå advokaten hennar. Seinare har A vore meir imøtekomande, særleg gjeld dette etter at heradsrettsdomen låg føre. B har det siste halvåret hatt eit omfattande samvær med dottera, så mykje at det ikkje kan seiast å vera ein etablert situasjon som talar for den eine av partane som omsorgsperson.

Med omsyn til rusmiddelbruk, har B forklara seg truverdig om dette. Han har no kome fram til ei heilt anna innstilling til rusmiddel og har full kontroll med alkoholbruken sin, slik óg vitneforklaringane har stadfest. Den amfetaminbruken frå A si side som vitna har forklara seg om, og som ho ikkje sjølv har vedgått, er særleg alvorleg ut frå bakgrunnen hennar. Uvissa som dette skaper, er i seg sjølv avgjerande for at C ikkje bør bu fast saman med mor.

Dei tilhøva A no lever under, har berre vart i stutt tid, slik det ikkje kan seiast noko om stabiliteten framover. Ekteskapet med D kom i stand i haust, det same gjeld flyttinga til slektseigedomen hans i X. Dei økonomiske rammene for gardsdrifta er svært usikre, særleg ettersom D har ei gjeld på 1,9 mill. kr etter ein tidlegare konkurs. Eldstedottera F har nyleg - brått - flytt til X saman med farmor si. Det er mange som baserer seg på sambandet med D i dette tilfellet, og ein veit ikkje korleis dette vil gå.

Ankemotparten har sett fram slik påstand:

"1. Herredsrettens dom pkt. 1-3 stadfestes.

2. B eventuelt det offentlige, tilkjennes sakens omkostninger for herredsretten og lagmannsretten."

Lagmannsretten har kome til eit anna resultat enn heradsretten. Som nemnt er det berre spørsmålet om kven barnet skal bu fast saman med, som er omstridt i saka. Når det gjeld innhaldet av samværsretten for den av foreldra som barnet ikkje skal bu saman med, har partane sett fram nokolunde samsvarande påstandar. Ankeparten har i påstanden teke med at det skal vera sams foreldreansvar, slik det óg vart fastsett i heradsrettsdomen, og lagmannsretten tek det med i domsslutninga.

Avgjerda om kven barnet skal bu saman med, skal fyrst og fremst retta seg etter det som er best for barnet, jf. barnelova §34. Både den sakkunnige for heradsretten og for lagmannsretten har vore i tvil i denne saka. Den fyrste sakkunnige konkluderte i fråsegna si med at C burde bu saman med far, men endra dette til føremon for mor under hovudførehavinga i heradsretten. Den oppnemnde sakkunnige for lagmannsretten gjekk i rapporten sin inn for at barnet bør bu saman med mor. Han har supplert den skriftlege fråsegna si i retten og har halde fast ved konklusjonen, som er presisert å vera framkomen under tvil. Konklusjonen er bygd på det A har forklara om at ho sjølv ikkje har brukt amfetamin medan partane budde saman. Skulle det motsette verta lagt til grunn, slik fleire vitne har forklara seg om, vil den sakkunnige ikkje gje nokon konklusjon i omsorgsspørsmålet.

Båe partane har ein bakgrunn med rusmisbruk, slik heradsretten og den fyrste sakkunnige har gjort nærare greie for. Særleg dette omstendet gjer at det for båe partane knyter seg ei uvisse til den framtidige evna til å ta seg av barnet. Ei vurdering på dette punktet må vega tungt ved avgjerda av saka. Andre omstende som må telja ved sidan av dei personlege eigenskapane til partane, er særleg korleis kvar av dei kan reknast å ordna seg med omsyn til arbeid, bustad og sosialt nettverk. Båe dei sakkunnige har fest seg ved at far synest ha noko betre evne til kjenslemessig innleving overfor dottera. Men den sakkunnige for lagmannsretten har halde fram at barnet sjølv ikkje synest ha ei sterkare kjenslemessig tilknyting til den eine parten enn til den andre. Dette legg lagmannsretten til grunn, og ein kan då ikkje sjå anna enn at partane stiller likt på nett dette punktet. Barnet har hittil budd noko meir saman med mor enn med far, men kontakten og samværa med far har vore så omfattande at ingen av foreldra i utgangspunktet stiller sterkare i dette stykket heller. Den sakkunnige har, av fleire grunnar, åtvara mot å leggja avgjerande vekt på utfallet av dei to personlegdomstestane som er gjennomførde, og det er lagmannsretten samd i.

Når det gjeld stoda med omsyn til arbeid og bustad, står A sterkast slik tilhøva er no. B freistar, i samarbeid med arbeidskraftstyresmaktene, å skaffa seg eit inntektsgrunnlag med hogst og sal av ved, som kan kombinerast med murararbeid eller ei stilling t.d. som vaktmeister. Men realistisk vurdert er det nok uvisst kva innpass han vil få på arbeidsmarknaden dei næraste åra, jamvel om han synest vera godt motivert. B leiger eit toroms husvære i Y, og opplyser at han tek sikte på å flytta til eit meir barnevenleg strok dersom C skal bu saman med han.

A, som gifte seg med D i oktober i år, har flytt saman med han til gard i X, som han reknar med å overta. Det er opplyst at mor hans bur i eige husvære i generasjonsbustad på garden. Lagmannsretten har forstått det slik at A og D har ein vanleg familiebustad til rådvelde. Dei skal driva med mjølkeproduksjon og sauehald. A, som har omfattande utdaning og yrkesrøynsle frå landbruket, skal vera hovudansvarleg for gardsdrifta. D driv som skogsarbeidar utanfor bruket. Det er vanskeleg for retten å ha ei sikker meining om utsiktene til at ekteparet kan verta sitjande på eigedomen og driva han. Det mest uvisse i så måte er den store gjeldsbøra D dreg med seg etter konkursen, og som han har søkt om gjeldsordning for. Men ut frå stoda i dag synest likevel A og D å ha eit betre grunnlag for ein stabil arbeids- og bustadsituasjon i tida frametter enn B.

Ut frå det som er opplyst, synest B - utover foreldre og sysken - å ha eit nokså lite sosialt nettverk å basera seg på dersom C skal bu hjå han. Av slektningane er det no berre den eine systera som bur i Y, etter at foreldra har flytt til Kristiansand. Retten er ikkje i tvil om at B har fått og vil få hjelp og støtte frå familien, men det må hefta tvil ved kor mykje hjelp han kan rekna med i det daglege dersom C skal bu fast hjå han. Jamvel om B synest ha ei god hand med dottera og er vaken for kva ho treng, synest det likevel som om ein oppvekst saman med far samla vil kunna gje barnet mindre impulsar enn i det oppvekstmiljøet mor no kan tilby.

Når det nærare gjeld tilhøva for C saman med mor, har det kome fram at vermor til A, E, har godt lag med barnet og kan ta seg av henne når mor er oppteken i arbeid. Og tilhøvet mellom D og C er opplyst å vera godt. Det som elles har kome til den siste tida, er at F - eldstedottera til A - har flytt frå Trysil til X saman med farmor si, som har foreldreansvaret for henne. Farmor, G, er uføretrygda og har leigt seg eit mindre husvære på X. Ho har i retten opplyst at omsynet til at A og F kan få betre kontakt med kvarandre, er ein hovudgrunn til flyttinga. A har teke oppatt kontakten med F det siste året, og etter flyttinga er F mykje på gjesting hjå A. På denne stutte tida har det alt kome i stand ei tilknyting mellom C og F, er det opplyst, og dette må det leggjast noko vekt på.

Ei vurdering av dei personlege eigenskapane til partane med omsyn til evne til å ta seg av barnet, vil som nemnt særleg knyta seg til spørsmålet om mogeleg rusmisbruk. Likeins vert det spørsmål om kor stabile livshøve kvar av dei kan reknast å kunna skapa for seg og sine dei næraste åra. A har nekta for å ha brukt amfetamin medan partane budde saman, jamvel om ho finansierte kjøp eit par gonger. B har forklara at dei båe brukte amfetamin ved nokre få høve. Alkoholbruken til B synest, ut frå det som har kome fram, å ha vore nokså omfattande i sambuarperioden og klårt meir enn han sjølv vil vera ved. Han hevdar no å ha full kontroll med alkoholbruken.

Den sakkunnige for lagmannsretten har halde fast ved at Bs tilhøve til alkohol skaper ei uvisse som det må leggjast noko vekt på. Jamvel om han har eit vanleg alkoholforbruk i dag, må det vurderast på bakgrunn av tidlegare misbruk. Tilhøvet hans til alkohol kan ikkje seiast å vera avklåra og avslutta. Lagmannsretten legg dette til grunn. Det som har kome fram under ankeførehavinga om at A skal ha brukt amfetamin, reiser tvil ved forklaringa hennar på dette punktet. Lagmannsretten går likevel ikkje nærare inn på det, ettersom ein ikkje kan sjå at det kan vera avgjerande i saka. Den uvissa som dette skaper om A sitt tilhøve til rusmiddel, er i alle tilfelle mindre enn uvissa som er knytt til Bs alkoholbruk.

Som nemnt under partsutsegnene til ankemotparten, har A hatt ei noko vekslande innstilling til fars kontakt med barnet. Men partane har iallfall samarbeidd bra sidan våren 1994, og lagmannsretten legg til grunn - etter det som har kome fram i retten - at ingen av partane heretter vil setja seg imot at den andre får ein omfattande kontakt med C.

Dersom partane skulle haldast opp mot einannan berre ut frå personlege eigenskapar til å ta seg av barnet, ville avgjerda vera svært vanskeleg, slik óg den sakkunnige har peika på. Men når ein tek med i vurderinga at A no er etablert i eit miljø der fleire personar vil kunna vera til hjelp og støtte både for henne og barnet, og A sjølv synest vera inne i ei positiv utvikling, er lagmannsretten komen til at det beste for C vil vera å bu fast saman med mor. Lagmannsretten er klår over at desse endringane i livskåra for A har skjedd nyleg, og jamvel til dels etter at saka var oppe i heradsretten, og at ein sjølvsagt ikkje veit noko visst om framtida. Men retten må gjera seg opp ei meining om utsiktene frametter, ut frå tilhøva slik dei er i dag. Skulle tilhøva likevel utvikla seg negativt for A, viser ein til at det kan reisast endringssak om kven barnet skal bu saman med, jf. barnelova §39 andre leden.

Lagmannsretten gjev etter dette dom for at barnet skal bu fast saman med mor.

Når det gjeld samværsretten for B, er partane samde om at denne bør vera utvida i høve til "vanleg samværsrett" etter barnelova §44 fjerde leden. Den sakkunnige har óg understreka dette. Partane har dei siste månadene praktisert eit noko anna samvær mellom far og dotter enn det som vart fastsett i lagmannsrettens orskurd frå 15. august 1994. Med det samarbeidsklimaet som no rår, bør dei framleis kunna koma fram til fornuftige ordningar på dette punktet, utan omsyn til kva dei formelle avgjerdene går ut på. Retten peikar óg på at partane no berre bur eit par mils veg frå einannan, og det vil letta gjennomføringa av samværa. Retten føreset at far hentar C og leverer henne attende, slik han har gjort til no.

Lagmannsretten seier dom for samværsrett nokolunde i samsvar med påstanden til ankeparten. Innhaldsmessig svarar denne i hovudsak til heradsrettsdomen, men slik at det óg skal vera samvær i vinter- og haustferiar.

Anken har ført fram, men saka har bode på slik tvil at kvar av partane bør bera sine sakskostnader for båe rettar, jf. tvistemålslova §180 andre leden, jf. §172 andre leden. Båe partar har elles fri sakførsle både for lagmannsretten og heradsretten.

Domen er samrøystes.

Slutning:

1. A og B skal ha foreldreansvaret saman for C, født xx.xx.1992.

2. C skal bu fast saman med A.

3. B skal - dersom ikkje anna vert avtala - ha samvær med C annakvar helg frå torsdag kl. 15 til måndag kl. 18, 14 dagar i sommarferien, kvar juleferie frå 2. juledag kl. 12 til 1. nyårsdag kl. 17, annakvar påskeferie frå laurdag før palmesundag kl. 12 til 2. påskedag kl. 17 og dessutan annakvar vinterferie og annakvar haustferie.

4. Kvar av partane ber sine kostnader for heradsretten og lagmannsretten.