LA-1995-524

Instans:	Agder lagmannsrett - Dom
Dato:	1995-09-20
Publisert:	LA-1995-00524
Stikkord:	Strafferett
Sammendrag:
Saksgang:	Agder lagmannsrett LA-1995-00524 M
Parter:	Den offentlege påtalemakta (Aktor: Førstestatsadvokat Edvard Dahl) mot 1. A (Forsvarar: adv. Reidar Steinsvik), 2. B (Forsvarar: adv. Frode Sulland), 3. C (Forsvarar: adv. Kjell Myrland), 4. D (Forsvarar: adv. Thomas ...).
Forfatter:	Asbjørn Nes Hansen, formann. Ekstraord. lagdommer Haakon Askildsen. Sorenskrivar Odd Nørstebø
Lovhenvisninger:	Straffeloven (1902) §147, §228, §229, §232, §242, §54, Fengselsloven (1958) §41, §62, Legemiddelloven (1964)

Statsadvokatane i Agder har 4. juli 1995 sett A, B, C og D under tiltale ved Agder lagmannsrett, Aust-Agder lagsokn, til domfelling etter:

"I. Straffeloven §229, 3. straffalternativ, jfr. §232 for under særdeles skjerpende omstendigheter å ha skadet en annen på legeme eller helbred eller hensatt noen i avmakt, bevisstløshet eller lignende tilstand, og døden eller betydelig skade på legeme eller helbred er blitt følge. Ved avgjørelsen av om særdeles skjerpende omstendigheter foreligger, skal det særlig legges vekt om overtredelsen er begått mot en forsvarsløs person, om den er skjedd uprovosert, om den er begått av flere i fellesskap, og om den har karakter av mishandling.

Grunnlaget er følgende forhold eller medvirkning til dette:

Tirsdag 7. mars 1995 ca kl. 23.20 i - - - 3 i X, slo og/eller sparket de E gjentatte ganger i hodet og mage/brystregion og/eller slo hodet hans mot en bordplate og/eller kastet/slapp en lenestol på ham - alt slik at E fikk knusningsrifter i hodet, overfladiske rifter i leveren og mistet bevisstheten. Som en følge av dette døde han. Forbrytelsen ble begått under særdeles skjerpende omstendigheter.

II. Straffeloven §242 annet ledd for rettstridig å ha forlatt i hjelpeløs tilstand noen som han plikter å dra omsorg for, eller å ha latt noen sådan person forbli i hjelpeløs tilstand.

Grunnlaget er følgende forhold:

Til tid og på sted som nevnt under pkt. I, etter å ha forholdt seg som der nærmere beskrevet, lot de E bli liggende i hjelpeløs tilstand og forlot huset.

III. Straffeloven §147 annet ledd, siste straffalt., jfr. første ledd som bestemmer at det er straffbart å bane seg eller en annen uberettiget adgang til hus, fartøy eller motorvogn, eller til noe rom i sådanne, ved å beskadige gjenstand som er egnet til beskyttelse mot inntrengen, eller å medvirke til dette, og forbrytelsen er forøvet i hensikt å bane adgang til noen annen forbrytelse.

Grunnlaget er følgende forhold eller medvirkning til dette:

Til tid og på sted som nevnt under pkt. I, i hensikt å legemskrenke beboeren, banet de seg adgang til leiligheten ved å sparke istykker to dører.

IV. Straffeloven §228 første ledd, jfr. §232 som bestemmer at det er straffbart å øve vold mot en annens person eller på annen måte fornærme ham på legeme, eller å medvirke til dette, og legemsfornærmelsen er utført under særdeles skjerpende omstendigheter. Ved avgjørelsen av om særdeles skjerpende omstendigheter foreligger, skal det særlig legges vekt på om overtredelsen er begått mot forsvarsløs person, om den er rasistisk motivert, og om den er skjedd uprovosert, om den er begått av flere i fellesskap, og om den har karakter av mishandling.

nr. 1-A nr. 2-B nr. 3-C

Grunnlaget er følgende forhold eller medvirkning til dette:

Tirsdag 7. mars 1995 ca kl. 22.55 ved rutebilstasjonen i X, slo og/eller sparket de F i hodet og/eller på kroppen. Forbrytelsen ble begått under særdeles skjerpende omstendigheter."

I tiltalevedtaket heiter det vidare:

"Straffeloven §62 første ledd får anvendelse for alle de tiltalte. I tillegg kommer straffeloven §54 nr. 3 til anvendelse for nr. 1 - A, nr. 2 - B og nr. 4 - D."

A er født xx.xx.1974, og har - - - 13 A, X, som si bustadadresse. Han er ugift og har ingen å forsyta. Han opplyser å ha gått 1/2 år på folkehøgskule og å ha arbeidd i sysselsetjingstiltak i kommunen i om lag 1 år alt i alt. A har elles ikkje yrkespraksis, og har ikkje avtent verneplikt.

A er straffedømd tre gonger tidlegare, i tidsromet frå 1991 til 1994, hovudsakleg for vinnings- og narkotikabrot og brot på legemiddellova. Han var sist dømd 9. juni 1994 til fengsel i 90 dagar på vilkår, med ei prøvetid på 2 år, og 2000 kr i bot.

A har sagt seg skuldig etter post III i tiltalen, men elles ikkje skuldig.

B er født xx.xx.1976, og har oppgjeve - - -vn. 11, Y, som si faste bustadadresse. Han er for tida innsett i varetekt i Skien kretsfengsel. Han er ugift og har ingen å forsyta. B har gått 6 månader på elektrikarlina på yrkesskule, og har hatt praksisplass i ei verksemd. Han har ikkje avtent verneplikta.

B er straffedømd fire gonger tidlegare, i tidsromet frå 1992 til 1994, hovudsakleg for vinningsbrot, bilbrukstjuveri, skadeverk, lekamskrenkingar og vald mot offentleg tenestemann. Han vart sist dømd 16. desember 1994 til fengsel i 60 dagar utan vilkår, som er sona, og 5 månader på vilkår, med ei prøvetid på 1 år under tilsyn.

B har sagt seg skuldig etter post III i tiltalen, men elles ikkje skuldig.

C er født xx.xx.1972, og har oppgjeve - - -, X, som si faste bustadadresse. Han er for tida innsett i varetekt i X kretsfengsel. Han er ugift og har ingen å forsyta. C opplyser å ha gått på eit 1-års kurs i mekaniske fag, og å ha vore sysselsett nokre månader i kommunen. Han har avtent verneplikta.

C er straffedømd fire gonger tidlegare, i tidsromet frå 1988 til 1993, hovudsakleg for vinningsbrot, bilbrukstjuveri, lekamskrenkingar og vald mot offentleg tenestemann.

C har sagt seg skuldig etter post III i tiltalen, men elles ikkje skuldig.

D er født xx.xx.1972, og har oppgjeve - - - 6, X, som si faste bustadadresse. Han er for tida innsett i varetekt i X kretsfengsel. Han er ugift og har ingen å forsyta. D har ingen praksis frå yrkeslivet. Han opplyser å vera friteken for verneplikt.

D er straffedømd 15 gonger tidlegare, i tidsromet frå 1987 til 1994, hovudsakleg for vinningsbrot. Han er òg dømd for eit tilfelle av grovt ran og for narkotikabrot og bilbrukstjuveri. D vart sist dømd 29. desember 1994 til ei straff av fengsel i 90 dagar utan vilkår og 90 dagar på vilkår, med ei prøvetid på 2 år. Etter soning av den delen av domen som vart gjeven utan vilkår, og soning av ein tidlegare dom, har han ei resttid på 147 dagar.

D har ikkje sagt seg skuldig etter tiltalen.

Det er lagt fram fire spørsmålsskrift for lagretta, eitt for kvar av dei sakgjevne. Når det gjeld A, B og C, inneheld spørsmålsskrifta fire hovudspørsmål og eitt tilleggspørsmål. I høve til D inneheld spørsmålsskriftet tre hovudspørsmål og eitt tilleggsspørsmål. Spørsmålsskrifta svarar i hovudsak til tiltalevedtaket, likevel slik at det - med samtykke av aktor - i høve til post III i tiltalen er stilt spørsmål etter straffeloven §147 andre leden 1. straffalternativet, jf. fyrste leden.

Lagretta har svara ja på alle spørsmåla som gjeld A, B og C. Det er òg svara ja på spørsmåla som gjeld D, bortsett frå spørsmål 4, der det er gjeve nei-svar.

Retten - dei tre fagdomarane - har lagt avgjerdene frå lagretta til grunn for domen i saka. D vert etter dette frifunnen for post III i tiltalen. Elles vert dei sakgjevne dømde på alle tiltalepostane. Med omsyn til om straffebrota under postane I og IV i tiltalen vert råka av straffeloven §232, alternativet "særdeles skjerpende omstendigheter", vert dette avgjort av retten i samband med straffutmålinga.

I samband med straffutmålinga skal så retten - dei tre fagdomarane og fire lagrettemedlemer - nemna:

Torsdag 7. mars 1995 om kvelden var dei fire sakgjevne samla heime hjå A, som på den tid budde i - - -vn. 54 i X. I tillegg til dei fire var G og nokre jenter til stades. Dei fleste hadde drukke tidlegare på dagen, og dei heldt fram med drikkinga hjå A. Det vart drukke øl og brennevin; det siste skal ha vore sterk heimebrent. Dei fem gutane må ha vore sterkt påverka då dei seinare på kvelden kom inn til X sentrum, saman med ei av jentene.

Utanfor rutebilstasjonen kom den 18-årige F gåande på andre sida av gata i høve til dei sakgjevne. F, som var på veg heim frå arbeid, var ukjend for dei. Brått og utan nokon grunn sprang C over gata og sparka til F. B og A sprang over gata etter C, og gav seg òg til å lekamsfornærma F, alt slik det går fram av post IV i tiltalen. Til all lukke fekk F berre nokre småskader av hendinga, og han kom seg unna utan at dei sakgjevne fylgde etter han.

Ved dette gjorde dei sakgjevne C, B og A seg skuldige i brot på straffeloven §228 fyrste leden. Retten legg til grunn at dei sakgjevne lekamsfornærma F under "særdeles skjerpende omstendigheter", jf. straffeloven §232. Ved avgjerda av dette er det særleg lagt vekt på at straffebrotet skjedde uprovosert, og vart utført av fleire i fellesskap.

Dei fire sakgjevne, og dei to andre som var saman med dei, var deretter innom eit par serveringsstader i byen. Så vart det til at dei ville sjå innom ein jamaldrande kamerat, H, visstnok for å få meir å drikka på. Fleire av dei sakgjevne visste at H hadde eit dårleg tilhøve til ein I, som skulle ha "tysta" på H og elles ha lagt seg etter jenta hans.

På veg heim til H kom flokken forbi - - - 3. Ved eit vegskilje nedanfor huset var det einkvan som sa at det budde ein tystar der. Det var då tenkt på I, som vedkomande trudde budde i huset. Etter provføringa er det ikkje klårt kven av dei sakgjevne som sa dette, og det kan heller ikkje ha noko å seia for straffutmålinga. Det vart vidare nemnt på at flokken burde stikka inn til I, og banka han opp som hemn for tystinga på H. Alle sakgjevne var samde i dette, og saman med G sprang dei straks opp til huset. Jenta som var med dei, gjekk åleine vidare til H.

Utgangsdøra var låst, og det kom ingen ut då flokken banka på. A, B og C gav seg då til å sparka laus på døra for å få henne opp. Eit av felta i døra vart sparka ut, slik at det var mogeleg å stikka inn ei hand og låsa opp innanfrå. Deretter trengde dei sakgjevne seg inn i gangen og A, B og C gav seg til å sparka og skuva på døra inn til hybelen der den 27-årige E budde. Dei greidde å sprengja opp døra, og alle fire sakgjevne trengde seg etter kvart inn i romet.

Ved det som her er nemnt, gjorde A, B og C seg skuldige i brot på straffelova §147 andre leden 1. straffalternativet, jf. fyrste leden, jf. post III i tiltalen. Inne på hybelen sat eller stod E i ein lenestol som var plassert framfor døra, truleg for å freista hindra dei sakgjevne i å koma inn. Det vert lagt til grunn for straffutmålinga at E var ved fullt medvit då dei sakgjevne fór laus på han. Truleg medan gjerningsmennene var i ferd med å trengja seg inn i huset, hadde E ringt alarmtelefonen til politiet; oppringinga vart notert kl. 23.17 på politivakta. Han vann ikkje å gjera greie for seg i telefonen før dei sakgjevne var over han, men vaktsjefen ved politikammeret kunne høyra bråk og skriking i romet før samtala vart avbroten etter halvtannan minutt.

Rekkjefylgja av det som skjedde etter at gjerningsmennene hadde trengt seg inn i romet, er uklår. Det vert lagt til grunn for straffutmålinga at dei sakgjevne bar seg åt på alle dei måtane som er nemnde i tiltalen, og at E som fylgje av dette fekk knusingsrifter i hovudet, overflatiske rifter i levra og miste medvitet. Såleis vart hovudet hans dunka i ei bordplate med stor kraft og ein 20 kg tung lenestol sleppt eller kasta ned over han etter at han vart liggjande på golvet.

Det er ikkje naudsynt for straffutmålinga å gå inn på kven av dei sakgjevne som gjorde kva ved mishandlinga av E, ettersom alle må svara for heile valdsbruken, slik retten vurderer prova i saka. Retten har likevel lagt til grunn at D spela ei noko meir tilbaketrekt rolle enn dei tre andre sakgjevne, og det er teke omsyn til ved straffutmålinga.

Etter at dei sakgjevne hadde mishandla E, vart han liggjande i uvit på golvet, med nasen ned mot eller i golvteppet. Gjerningsmennene sprang ut av huset for å koma seg unna, og lét den hjelpelause E liggja att åleine. G, som hadde vore med dei inn i gangen i huset, skildest frå dei andre og gjekk heim. Dei fire sakgjevne gjekk så til H, der dei skrytte av valdsbruken sin. Seinare på natta hamna dei heime hjå A. Dei har forklara at dei neste dag fekk greie på at den krenkte var død, og at personen var E.

Like etter ugjerninga vart E funnen av ein annan hybelbuar i huset, J, som hadde høyrt bråket og at E ropa om hjelp. Det verka på J som E alt var død på det tidspunktet han vart funnen. J fekk ein granne til å ringja til politiet, som fekk meldinga om lag kl. 23.25 og var på staden nokre minuttar seinare. Ambulanse vart òg tilkalla, og det vart sett i gang gjenopplivingsforsøk. Ein lege frå Norsk luftambulanse kom kort tid etterpå til stades, og sette òg i gang gjenopplivingsforsøk, men til inga nytte. Legen måtte konstatera at E var død.

Ved den rettsmedisinske undersøkinga vart det ikkje påvist ei sikker dødsårsak, men det vart konkludert med - som "mest rimelig å anta" - at den direkte dødsårsaka var kveling, på bakgrunn av opplysningar om at E vart funnen med ufrie luftvegar. Årsaka til at E vart kvalt, vart rekna å vera stump vald mot hovudet som førde til at han miste medvitet, og i denne situasjonen vart ute av stand til å pusta.

Ved det som her er nemnt, gjorde alle fire sakgjevne seg skuldige i brot på straffeloven §229 3. straffalternativet, jf. post I i tiltalen, og brot på straffeloven §242 andre leden, jf. post II. Retten legg til grunn at lekamsskadinga vart gjord under "særdeles skjerpende omstendigheter", jf. straffeloven §232, og har ved denne avgjerda særleg lagt vekt på at straffebrotet skjedde mot ein forsvarslaus person, var uprovosert, vart utført av fleire i fellesskap og hadde karakter av mishandling.

Det har kome fram i saka at avlidne E var mangeårig stoffmisbrukar, hadde ein allment dårleg helsetilstand og var utsett for å få anfall med kramper og og/eller tap av medvitet, utan at det var konstatert at han leid av epilepsi. Retten legg til grunn for straffutmålinga at den dårlege helsetilstanden hans kan ha vore medverkande til at valdshandlingane fekk ein så tragisk utgang at E døydde. Gjerningsmennene har hevda at dei ikkje visste at det var E dei mishandla. Det må då i skuldminkande lei takast noko omsyn til at dei sakgjevne ikkje kunne vita at den krenkte truleg tolte mindre enn folk flest på hans alder.

Ved straffutmålinga er det tiltalepostane som heng saman med lekamskrenkinga av E, som er det dominerande, og som må føra til langvarig fengselsstraff for alle dei sakgjevne. Dei allmennpreventive omsyna må vega svært tungt i ei slik opprørande valdssak, og føra til at dei personlege tilhøva i tilknyting til kvar sakgjeven kjem i bakgrunnen.

Dei sakgjevne har, i felleskap, på ein brutal måte trengt seg inn i ein privat heim ved nattestid og lekamskrenkt den som budde der slik at han døydde. Det er tale om grov og meiningslaus vald mot ein person som gjerningsmennene ikkje eingong brydde seg om å finna ut kven var. Straks tanken om å banka opp den såkalla tystaren melde seg, var alle med på det utan motførestelling, og lét handling fylgja tanke. Det at dei måtte bryta opp to dører for å nå målet sitt, lét ikkje til å ha stagga gjerningsmennene, snarare tvertom. Etter mishandlinga lét dei den krenkte liggja att på hybelen i ein hjelpelaus tilstand utan å bry seg noko om korleis det gjekk med han.

Når det gjeld hendinga utanfor rutebilstasjonen, er det tale om uprovosert gatevald mot sakeslaus person, av det slaget som kan gjera det utrygt for folk flest å vera ute på gatene i somme byar på kveldstid. Ved slik kriminalitet er det òg sterke allmennpreventive omsyn som talar for ein streng og fast straffereaksjon.

I straffaukande lei må det òg telja at alle fire sakgjevne er straffedømde fleire gonger tidlegare, og at tre av dei har forbrote seg i prøvetida etter tidlegare vilkårsdomar. To av dei - B og C - har gjort seg skuldige i lekamskrenkingar før òg. D har uvanleg mange straffedomar på seg.

Det har kome fram at A, B og C har hatt utrygge oppvekstvilkår, med til dels alkoholmisbruk og valdsbruk i heimen. Når det gjeld A, er det opplyst at han vart skadd i 14-15-årsalderen ved påkøyrsle av ein buss. Under sjukehusopphaldet etterpå fekk han smertestillande medisin, som han hevdar førde han ut i rusmisbruk. Han opplyser å ha vore stoffmisbrukar sidan. For B er det lagt fram ei personundersøking frå Kriminalomsorg i fridom.

Retten har merka seg dei framlagde opplysningane om dei sakgjevne og den vanskelege bakgrunnen deira. Men i ei så alvorleg valdssak som dei no vert dømde for, kan det likevel ikkje vera rom for i nemnande grad å ta omsyn til dette ved straffutmålinga.

Retten har kome til at det bør gjevast ein samla dom for dei handlingane som A, B og D no vert dømde for, og vilkårsdelen av dei førre domane deira, jf. straffeloven §54 nr. 3. For D vil samstraffa òg omfatta resttida etter soning av tidlegare domar, jf. fengselslova §41.

Rettsformannen, sorenskrivar Nørstebø og lagrettemedlemene Hermansen, Hagli og Hommelsgård meiner den samla straffa for D bør setjast noko lågare enn for dei tre andre. Forutan å ha teke omsyn til at D må reknast å ha spela ei noko mindre aktiv rolle ved mishandlinga av E, er det då lagt vekt på at D vart frifunnen for tiltale om innbrot og at han ikkje var tiltala for hendinga ved rutebilstasjonen. I motsett lei tel det at D dreg med seg ei lengre resttid etter tidlegare soning. Ekstraordinær lagdomar Askildsen og lagrettemedlem Løvdal Kveim meiner det bør fastsetjast same straff for D som for dei andre sakgjevne.

Retten har ved straffutmålinga teke omsyn til den rettspraksis som ligg føre ved brot på straffeloven §229 3. straffalternativet. Frå kvar av sidene er det vist til avgjerda i Rt-1995-718, men slik at det er usemje om kva den saka kan ha å seia for straffutmålinga i saka her. I den nemnde saka lét valdsbruken til å ha vore endå meir alvorleg enn i vår sak, og den krenkte vart påført fleire skader. På den andre sida har ein i vår sak - motsett avgjerda i Rt-1995-718 - å gjera med overfallsmomentet, inntrenginga i ein privat heim med lekamskrenking av ein tilfeldig person, og det må vera skuldaukande.

Ved sjølve fastsetjinga av straffene for A, B og C, har retten delt seg i eit fleirtal og eit mindretal. Fleirtalet, alle så nær som lagrettemedlem Hagli, røystar for å setja straffa for kvar av desse til fengsel i 4 år og 6 månader. Mindretalet røystar for fengsel i 4 år. Ved straffutmålinga i høve til D har retten delt seg i eit anna fleirtal og to mindretal. Fleirtalet, rettsformannen, sorenskrivar Nørstebø og lagrettemedlemene Hermansen og Hommelsgård, røystar for å setja straffa til fengsel i 4 år. Eit mindretal, ekstraordinær lagdomar Askildsen og lagrettemedlem Løvdal Kveim, røystar for fengsel i 4 år og 6 månader, medan eit anna mindretal, lagrettemedlem Hagli, røystar for fengsel i 3 år og 6 månader.

Etter dette vert straffene fastsette slik fleirtalet har røysta for. Straffene er fastsette under omsyn til straffeloven §62 fyrste leden, straffeloven §54 nr. 3 og fengselslova §41. A har krav på varetektsfrådrag med 122 dagar, medan B, C og D kvar skal ha eit frådrag på 195 dagar.

Domen er gjeven med slike dissensar om straffutmålinga som det er gjort greie for ovanfor.

Domsslutning:

1. A, født xx.xx.1974, vert dømd for brotsverk mot straffeloven §229 3. straffalternativet, jf. §232, straffeloven §242 andre leden, straffeloven §147 andre leden 1. straffalternativet, jf. fyrste leden, og straffeloven §228 fyrste leden, jf. §232, alt samanhalde med straffeloven §62 fyrste leden, til ei straff av fengsel i 4 - fire - år og 6 - seks - månader, som samstraff med dom 9. juni 1994 i Nedenes forhøyrsrett, jf. straffeloven §54 nr. 3. Til frådrag i straffa kjem 122 - eitthundreogtjueto - dagar for varetektsfengsel.

2. B, født xx.xx.1976, vert dømd for brotsverk mot straffeloven §229 3. straffalternativet, jf. §232, straffeloven §242 andre leden, straffeloven §147 andre leden 1. straffalternativet, jf. fyrste leden, og straffeloven §228 fyrste leden, jf. §232, alt samanhalde med straffeloven §62 fyrste leden, til ei straff av fengsel i 4 - fire - år og 6 - seks månader, som samstraff med vilkårsdelen av dom 16. desember 1994 i Nedenes heradsrett, jf. straffeloven §54 nr.

Til frådrag i straffa kjem 195 - eitthundreognittifem - dagar for varetektsfengsel.

3. C, født xx.xx.1972, vert dømd for brotsverk mot straffeloven §229 3. straffalternativet, jf. §232, straffeloven §242 andre leden, straffeloven §147 andre leden 1. straffalternativet, jf. fyrste leden, og straffeloven §228 fyrste leden, jf. §232, alt samanhalde med straffeloven §62 fyrste leden, til ei straff av fengsel i 4 - fire - år og 6 - seks månader. Til frådrag i straffa kjem 195 - eitthundreognittifem - dagar for varetektsfengsel.

4. D, født xx.xx.1972, vert dømd for brotsverk mot straffeloven §229 3. straffalternativet, jf. §232, og straffeloven §242 andre leden, alt samanhalde med straffeloven §62 fyrste leden, til ei straff av fengsel i 4 - fire - år, som samstraff med vilkårsdelen av dom 29. desember 1994 i Jæren forhøyrsrett, jf. straffeloven §54 nr. 3, og resttida etter soning av nemnde dom og dom 10. juni 1994 i Nedenes heradsrett, jf. fengselslova §41. Til frådrag i straffa kjem 195 - eitthundreognittifem - dagar for varetektsfengsel.

Han vert frifunnen for tiltale om brotsverk mot straffeloven §147 andre leden, jf. fyrste leden.