LA-1995-60
| Instans: | Agder lagmannsrett - Dom |
|---|---|
| Dato: | 1995-03-10 |
| Publisert: | LA-1995-00060 |
| Stikkord: | |
| Sammendrag: | |
| Saksgang: | Agder lagmannsrett LA-1995-00060. Anke til Høyesterett over straffutmålingen - HR-1995-00090 A - Anken forkastet. |
| Parter: | Den offentlege påtalemakta mot A (Aktor: Førststatsadvokat Arnfinn Hval Forsvarar: Advokat Ole Jakob Bae, Oslo) |
| Forfatter: | 1. Lagdomar Asbjørn Nes Hansen, formann 2. Eks. ord. lagdomar Birger Lassen 3. Eks. ord. lagdomar Bjørn A. Paulson |
| Lovhenvisninger: | Straffeloven (1902) §233, §128, §227, §228, §232, §270, §35, §62, Straffeprosessloven (1981) §437 |
Statsadvokatane i Vestfold og Telemark har 29. desember 1994 sett A under tiltale ved Agder lagmannsrett, Telemark lagsokn, til domfelling etter:
"I.
Straffeloven §233, første og annet ledd, for med overlegg å ha forvoldt en annens død.
Grunnlag: onsdag 20. juli 1994 ca kl. 13.10 i - - - X, drepte han B etter forutgående overveielser. Med en kniv stakk han B 6 ganger i hals/nakke og brystregionen. Ett av stikkene i halsen skar over en gren av den store halspulsåren. B ble tatt under legebahandling på Telemark Sentralsykehus, men døde av forblødning samme dag kl. 18.30.
II.
Straffeloven §228, første ledd, jf. §232, for ved kniv å ha øvet vold mot en annens person.
Grunnlag:
Til tid og på sted som nevnt under post I, umiddelbart etter å ha forholdt seg som der nærmere beskrevet, stakk han C i venstre hånd og i brystet med en kniv, slik at det oppsto små kutt/risp i huden på 3 fingre på venstre hånd og et kutt/risp i brystet.
III.
Straffeloven §270, første ledd nr. 1, for i hensikt å skaffe seg eller andre en uberettiget vinning ved å fremkalle, styrke eller utnytte en villfarelse, rettsstridig å ha forledet noen til en handling som voldte tap eller fare for tap for ham eller den han handlet for.
Grunnlag:
I den tiden 9. - 12. juli 1994 i Østlandsområdet forledet han ansatte i forretninger/postkontor til å utlevere seg varer/eller kontanter for kr 33899,14 ved å benytte "Det norske kort" tilknyttet Ds konto nr. - - - - i Den norske Bank A/S, i det han fortiet at det ikke var dekning på kontoen, slik at det oppsto tilsvarende tap for Den norske Bank A/S."
I tiltalevedtaket er det sagt at straffeloven §62 fyrste leden vil gjelda. Det er varsla at det vil verta påstått inndraging av ein kniv, jf. straffeloven §35. Post I i tiltalen er utferda etter avgjerd av Riksadvokaten. Det er opplyst at allmenne omsyn krev offentleg påtale med omsyn til post II og III.
A er født xx.xx.1970 i Somalia, har statsborgarskap i heimlandet, og kom til Noreg 11. mars 1991. Han opplyser å ha gjennomført 12 års allmennutdanning i Somalia. Han har opphaldsløyve på humanitært grunnlag her i riket. Den sakgjevne budde fyrst i ymse asylmottak, og har seinare budd i Y og X. Han har i retten oppgjeve - - - - - i X som si faste bustadadresse. For tida er han innsett i varetekt på Ullersmo landsfengsel. Den sakgjevne gifte seg i november 1991, men vart separert alt i august 1992. Ektemakane har likevel til dels budd saman etter separasjonen òg. Dei har to born på 1 og 2 år, og ventar eit tredje barn med det aller fyrste. Den sakgjevne har ikkje vore i arbeid i Noreg. Han er utan inntekt og eige.
Den sakgjevne er straffedømd ein gong tidlegare her i riket. Ved dom i Kragerø heradsrett 22. november 1993 vart han dømd til fengsel i 24 dagar utan vilkår for brot på straffeloven §227 1. straffalternativet og §128 fyrste leden.
A har ikkje sagt seg skuldig etter tiltalen.
Det er lagt fram eit spørsmålsskrift for lagretta med tre hovudspørsmål og eitt tilleggsspørsmål. Spørsmålsskriftet lyder slik:
"1. Hovedspørsmål: (Til ja-svar på dette kreves flere enn 6 stemmer)
Er tiltalte A skyldig i å ha forvoldt en annens død ved å ha forholdt seg slik?
Onsdag 20. juli 1994 ca kl. 13.10 i - - -, i X, stakk han B 6 ganger i hals/nakke og brystregionen med en kniv.
Et av stikkene i halsen skar over en gren av den store halspulsåren. B ble tatt under legebehandling på Telemark Sentralsykehus, men døde av forblødning samme dag kl. 18.30.
2. Tilleggspørsmål: (Det skal ikke svares på spørsmål med mindre lagretten har svart ja på spørsmål 1) (Til ja-svar på dette kreves flere enn 6 stemmer)
Har A ved forbrytelsen som nevnt i spørsmål 1 handlet med overlegg?
3. Hovedspørsmål (Til ja-svar på dette kreves flere enn 6 stemmer)
Er tiltalte A skyldig i ved kniv å ha øvet vold mot en annens person ved å ha forholdt seg slik?
Til tid og på sted som nevnt under hovedspørsmål I, umiddelbart etter å ha forholdt seg som der nærmere beskrevet, stakk han C i venstre hånd og i brystet med en kniv, slik at det oppsto små kutt/risp i huden på 3 fingre på venstre hånd og et kutt/risp i brystet.
4. Hovedspørsmål: (Til ja-svar på dette kreves flere enn 6 stemmer)
Er tiltalte A skyldig i, i hensikt å skaffe seg eller andre en uberettiget vinning ved å fremkalle, styrke eller utnytte en villfarelse, rettstridig å ha forledet noen til en handling som voldte tap eller fare for tap for ham eller den han handlet for, eller medvirket til dette, ved å ha forholdt selg slik?
I tiden 9. 12. juli 1994 i Østlandsområdet forledet han ansatte i forretninger/postkontor til å utlevere seg varer/eller kontanter for kr 33899,14 ved å benytte "Det norske kort" tilknyttet Ds kontonr. - - - - i Den norske Bank A/S, i det han fortiet at det ikke var dekning på kontoen, slik at det oppsto tilsvarende tap for Den norsk Bank A/S, eller medvirket til dette?"
Lagretta har svara ja på spørsmål 1 og spørsmål 4, og nei på spørsmål 2 tilleggsspørsmålet om overlagt drap og spørsmål 3. Retten har lagt avgjerda frå lagretta til grunn for domen i saka. Den sakgjevne vert etter dette dømd for eit brotsverk mot straffeloven §233 fyrste leden og eit brotsverk mot straffeloven §270 fyrste leden nr. 1, jf. andre leden. Han vert frifunnen for tiltale om brotsverk mot straffeloven §228 fyrste leden, jf. §232.
I samband med straffutmålinga skal retten dei tre juridiske domarane og dei fire lagrettemedlemene nemna:
Mellom sakgjevne og kona hans på eine sida, og B og kona hans på andre sida, var det ymse motsetnader som hekk saman med rykte om at sakgjevne skulle ha eit seksuelt tilhøve med kona til B. Dei to kvinnene rauk i hop på ein kafé i X 31. mai 1994, og dagen etter kom dei to mennene i slostkamp i eit bingolokale. B nytta ved dette høvet kniv mot sakgjevne, som på si side skal ha stukke med ei saks. Sakgjevne vart stukken m.a. i bringa, og fekk mest skade av dei to. Det omstendet at kniven støytte mot lommeboka til sakgjevne skal ha hindra eit langt meir alvorleg utfall av knivstikkinga. I samband med dette tilhøvet sat B i varetektsfengsel ei tid i juni 1994. Den 3. juli 1994 kom det to somaliske menn frå Osloområdet for å mekla mellom sakgjevne og B etter somalisk tradisjon. Dei to skal etter dette ha vore forlikte.
Onsdag 20. juli 1994 kom sakgjevne køyrande i bil til X sentrum, og sette bilen frå seg i eit parkeringsanlegg under forretningssenteret - - - - om lag kl. 12.30. Han var fyrst innom - - -, som ligg i andre høgda i det nærliggjande - - -senteret, og sat og prata med ein kvinneleg kjenning av seg. Det var elles ei rekkje landsmenn av sakgjevne på serveringsstaden denne dagen, og ein av dei var B. Mellom sakgjevne og B var det ikkje nokon kontakt då.
Etter stutt tid gjekk sakgjevne ut. Han skulle mellom anna ha tenkt å ringja til kona si, som då oppheldt seg i Afrika, men dette vart det ikkje noko av. Etter at han hadde vore innom ein daglegvareforretning i fyrste høgda i - - - - -senteret, hevdar han å ha råka på B. Sistnemnde skal ved dette høvet ha teke oppatt skuldingane om at sakgjevne stod i med kona hans og sagt at dei hadde vore saman kvelden før. B skal òg ha teke opp ein kniv som han sette mot halsen til sakgjevne og truga med at han ikkje skulle leva lenge om han ikkje heldt seg unna kona til B. Den sakgjevne skal ha vist attende skuldingane og ha vorte svært redd og oppskaka etter denne hendinga.
Etter provføringa er det ikkje klårt om det har vore nokon slik konfrontasjon som nemnt mellom sakgjevne og B, men lagmannsretten har vorte ståande ved som mest sannsynleg at dei to hadde eit møte der B bar seg provoserande åt. Detaljane kring dette er det uråd å vita noko visst om. Under det fyrste opphaldet sitt på kaffibaren lt sakgjevne ikkje til å ha hatt ei påfallande framferd på nokon måte. Den endring i åtferda som skjedde fram til drapet, kan vanskeleg forklarast på annan måte enn at noko særs hadde hendt i mellomtida.
Den sakgjevne har forklara at han etter møtet med B i panikktilstand gjekk attende til bilen sin og tenkte på å kjøpa seg ein kniv til å forsvara seg med. Men han fann ein kjøkenkniv som han hadde liggjande i bagasjeromet og tok denne med seg. Samstundes tok han på seg meir klede på overkroppen, trass i at det skal ha vore ein varm dag. Mykje talar for at han tok på seg ein symjevest med ein genser utanpå. Den sakgjevne gav seg straks attende til kaffibaren i - - - - -senteret.
Då han kom inn der om lag kl. 13.10, gjekk han rett bort til bordet der B sat, etter å ha gripe fatt i kniven med høgre handa og eit nykelskilt i venstre handa. Kniven var over 20 cm lang og hadde eit blad på 11 cm lengd. Den sakgjevne tok til å veiva med armane, med kniven i handa, etter det vitne har sagt, og påførde B 6 stikklesjonar i hals, nakke og bringe. Den alvorlegaste stikklesjonen var på høgre sida av halsen og var 7 cm lang og 10 cm djup, og førde til at ei grein av den store halspulsåra vart overskoren. Det må leggjast til grunn at B vart knivstukken utan å ha reist seg. Etter at han hadde falle ned på golvet, sparka sakgjevne til han i hovudet og overkroppen med slik styrke at blodet skvatt, etter det eit av vitna forklara. Han trampa òg B på hovudet.
Etter ugjerninga sprang sakgjevne bort til - - -, og ned i parkeringsanlegget der. Han køyrde ut av byen og opp til - - - - -fjelltraktene. Der vart han sett fast av politiet om lag kl. 18.00 same dagen. B døydde på Telemark Sentralsjukehus kl. 18.30.
Den eine av dei to medisinarane som utførde den rettsmedisinske undersøkinga av avlidne, har møtt som sakkunnig i lagmannsretten og forklara seg. Blodtapet, særleg frå den stikklesjonen som er nemnd ovanfor, vert rekna å vera dødsårsak. Somme av dei andre lesjonane kan òg i seg sjølv ha vore livstrugande.
Den sakgjevne har vore under judisiell observasjon, og i den rettspsykiatriske fråsegna, som Den rettsmedisinske kommisjonen ikkje har hatt merknader til, er det konkludert med at han ikkje var "sinnssyk" på handlingstida. Heller ikkje er det grunnlag for å konkludera med at sakgjevne var "bevisstløs" eller hadde "forbigående sterk nedsettelse av bevisstheten". Derimot held dei sakkunnige det for sannsynleg at han hadde "en viss nedsettelse av bevisstheten som følge av sterk affekttilstand". Den eine av dei sakkunnige har møtt i retten, forklara seg og halde fast ved konklusjonane i den rettspsykiatriske fråsegna. Retten legg dei nemnde konklusjonane til grunn.
Domfellinga gjeld òg bedrageri ved bruk av eit bankkort som nemnt i post III i tiltalen. Det er noko uklårt om sakgjevne sjølv har nytta kortet ved dei høva som tiltalen gjeld, eller om kortet er brukt av ein kjenning som han hevdar å ha overlate kortet til. Med den tvilen som er til stades på dette punktet, legg retten til grunn at sakgjevne har medverka til straffebrotet ved å overlata kortet til denne kjenningen, som så brukte kortet.
Ved straffutmålinga vil drapshandlinga vera dominerande, og dei allmennpreventive omsyna vil med stor tyngd tala for ein streng og fast straffereaksjon. Den sakgjevne har på ein brutal måte knivstukke ein kjenning slik at han døydde. Drapet har skjedd på ein serveringsstad med mange til stades. Ved same bordet som avlidne sat det jamvel eit mindreårig barn på fanget til far sin. Den sakgjevne har òg bore seg svært grovt åt etter knivstikkinga ved å sparka til og trampa på den krenkte etter at han hadde falle om på golvet. Det er i det heile fleire straffaukande omstende når det gjeld måten drapet er utført på.
Statsadvokaten har halde fram at det i denne saka må vera grunnlag for å subsumera tilhøvet under straffeloven §233 andre leden, alternativet "særdeles skjerpende omstendigheter". Retten kan ikkje sjå at det er grunnlag for dette. Rettnok vil sjølve drapshandlinga stå sentralt ved avgjerda av om det ligg føre slike omstende, men det må òg kunna leggjast noko vekt på andre tilhøve i tilknyting til brotsverket. Retten har i denne samanhengen lagt vekt på at sakgjevne må ha handla i ein sterk affekttilstand etter å ha vorte provosert av den krenkte like før drapet.
I straffminkande lei må det takast omsyn til det som nett er nemnt om den affekttilstanden sakgjevne var i etter møtet med B. Eit visst omsyn må det òg takast til at sakgjevne som utlending kan kjenna det tyngre å sona i Noreg. Men særleg vekt kan dette omsynet ikkje ha, ettersom kone og born bur her i landet. Mot slutten av hovudførehavinga vart det opplyst at bror til sakgjevne skal ha vorte drepen i Somalia som hemn for drapet på B. Desse opplysningane er ikkje nærare verifiserte, og under alle omstende kan det ved straffutmålinga vanskeleg takast nemnande omsyn til mogelege private hemnaksjonar etter somalisk tradisjon.
Ved fastsetjinga av straffa har retten delt seg i eit fleirtal og eit mindretal. Fleirtalet, alle bortsett frå lagrettemedlem Ullmann, røystar for at straffa vert sett til fengsel i 10 år. Mindretalet, som legg vekt på dei same omsyna som fleirtalet, røystar for fengsel i 9 år. Etter dette vert straffa sett til fengsel i 10 år. Straffa er fastsett under omsyn til straffeloven §62 fyrste leden. Den sakgjevne har krav på varetektsfrådrag med 234 dagar.
Statsadvokaten har sett fram påstand om inndraging av kjøkenkniven som vart nytta ved drapshandlinga, og retten gjev dom for inndraging med heimel i straffeloven §35 andre leden.
Det er ikkje sett fram påstand om sakskostnader, og etter omstenda vert sakskostnader ikkje pålagde, jf. straffeprosessloven §437 tredje leden.
Domen er gjeven med slik dissens om straffutmålinga som det er gjort greie for ovanfor.
Dom:
1. A, født xx.xx.1970, vert dømd for eit brotsverk mot straffeloven §233 fyrste leden og eit brotsverk mot straffeloven §270 fyrste leden nr. 1, jf. andre leden, samanhalde med straffeloven §62 fyrste leden, til ei straff av fengsel i 10 - ti - år. Til frådrag i straffa går 234 tohundreogtrettifire dagar for varetektsfengsel. Han vert frifunnen for tiltale om brotsverk mot straffeloven §228 fyrste leden, jf. §232.
2. Med heimel i straffeloven §35 andre leden vert det inndrege ein kjøkenkniv.
3. Sakskostnader vert ikkje pålagde.