LA-1996-243

Instans:	Agder lagmannsrett - Dom
Dato:	1996-06-18
Publisert:	LA-1996-00243
Stikkord:	Strafferett
Sammendrag:
Saksgang:	Agder lagmannsrett LA-1996-00243 M
Parter:	Ankende part: Den offentlege påtalemakta (Prosessfullmektig: Statsadvokat Kjell Boye). Ankemotpart: A (Prosessfullmektig: Advokat Ivar Sveen). Bistandsadvokat Wenche Høie.
Forfatter:	Lagdomar Asbjørn Nes Hansen, lagdomar Raamund Stuhaug, med meddomarar
Lovhenvisninger:	Straffeloven (1902) §196, §212, §52-, §54, §62, Skadeserstatningsloven (1969) §3-3, §3-5, §33, Straffeprosessloven (1981) §38, §436, §437, §54a

Statsadvokatane i Agder har 12. desember 1994 sett A under tiltale ved Agder lagmannsrett, Vest-Agder lagsokn, til domfelling etter:

"Straffeloven §196 som bestemmer at det er straffbart å ha utuktig omgang med noen som er under 16 år, eller å medvirke til dette.

Grunnlaget er følgende forhold:

Ved minst to anledninger i Æ i tidsrommet høsten 1991 - høsten 1993, stakk han en finger inn i skjeden til B, f. xx.xx.1977 og/eller slikket henne i kjønnsdelen."

I tiltalevedtaket heiter det vidare:

"Det vil bli nedlagt påstand om erstatning til B."

Den sakgjevne vart ved dom i Kristiansand byrett 6. oktober 1994 frifunnen for det straffebrotet tiltalevedtaket gjeld. Etter krav frå påtalemakta gav kjæremålsutvalet i Høgsterett 16. november 1994 samtykke til fornya førehaving for lagmannsretten. Saka var oppe for Agder lagmannsrett og vart avslutta med fellande dom 19. april 1995. Etter anke frå sakgjevne vart lagmannsrettsdomen oppheva av Høgsterett i orskurd 6. desember 1995. Med skriv 14. februar 1996 frå statsadvokatane vart saka på nytt fremja for lagmannsretten.

A er fødd januar 1948 og bur på X i Y kommune. Han er gift og har eit barn med noverande ektemake. Frå tidlegare ekteskap har han ein son som bur saman med han. Dotter til ektemaken frå hennar tidlegare ekteskap bur òg i heimen til sakgjevne. Sakgjevne har lærarutdaning og magistergrad i etnologi, og har hatt ein variert yrkespraksis. Han er no lektor i deltidsstilling ved Y vidaregåande skule, og opplyser å ha ei brutto årsløn på 125-130000 kroner. Han er utan eige.

Den sakgjevne er ikkje straffedømd tidlegare.

A har møtt i retten og forklara seg. Han har sagt seg ikkje skuldig etter tiltalen.

Under hovudførehavinga har aktor sett fram slik påstand:

"1. A, født xx.xx.1948, dømmes for 2 forbrytelser mot straffeloven §196, jfr. straffeloven §62 første ledd til en straff av fengsel i 60 - seksti - dager.

Til fradrag i straffen kommer 1 dag for utholdt varetektsfengsel.

2. A dømmes til å betale erstatning til B - begrenset oppad til kr 20000,- - tjuetusenkroner - som erstatning for skade av ikkeøkonomisk art, jfr. skadeserstatningsloven §3-5, jfr. §3-3.

3. A dømmes til å betale saksomkostninger, fastsatt etter rettens skjønn."

Forsvararen har sett fram slik påstand:

"Tiltalte anses på mildeste måte."

Ved avgjerda av skuldspørsmålet i saka har lagmannsretten delt seg i eit fleirtal og eit mindretal. Fleirtalet, rettsformannen, domar Stuhaug og ein meddomar, er komen til at det utover rimeleg tvil er ført prov for at sakgjevne har gjort seg skuldig i eit tilfelle av utuktig omgang og eit tilfelle av utuktig handling med B.

I denne samanhengen skal fleirtalet nemna:

På den tida som handlingane i tiltalen gjeld, budde sakgjevne og huslyden på Z i Æ. Der budde òg den krenkte i saka, B, som var ei nær veninne av den tre år yngre C, dottera til ektemaken til sakgjevne. B og C overnatta mykje hjå kvarandre. Ein kveld B skulle overnatta hjå C, sat dei saman med sakgjevne i TV-stova i huset. Kona til sakgjevne var ikkje heime. Dette var hausten 1991 eller noko ut i 1992. Sakgjevne drakk øl, og B bad òg om å få noko øl å drikka, og fekk det. B har forklara at dei òg drakk Martini ved dette høvet, utan at ein går nærare inn på det.

Etter at C hadde sovna og var boren inn i dobbeltsenga på soveromet til ekteparet, vart sakgjevne og B sitjande att og prata. Når det gjeld det som vidare skjedde i TV-stova, har det vore ymse forklaringar for lagmannsretten, men dette tilhøvet er ikkje omfatta av tiltalen.

B har forklara i retten at ho seinare gjekk og la seg i dobbeltsenga ved sidan av C. B hadde T-skjorte og truse på seg. Sakgjevne kom så inn på soveromet og la seg ved sidan av henne. Han "befølte" henne på brysta og nedantil og brukte tunga på kjønnsorganet hennar, under kleda. Då han gjekk, sa han at B ikkje måtte seia det til nokon. Sakgjevne gjekk inn på soveromet til C og la seg der.

Ved det andre høvet som tiltalen gjeld, skulle B òg overnatta i heimen til sakgjevne. Trulegvis var dette ikkje så lenge etter den fyrste hendinga. Kona til sakgjevne var ikkje heime denne gongen heller. B og C skulle denne gongen sova på romet til C. B låg på nokre puter på golvet. Ho har forklara i retten at sakgjevne kom inn på romet etter at jentene hadde lagt seg. B var uviss på om ho hadde sovna og vart vekt av sakgjevne eller om ho var vaken då han kom inn. Sakgjevne la seg ned ved sidan av B og "befølte" henne på brysta og nedantil slik han hadde gjort fyrste gongen, men brukte ikkje tunga ved dette høvet.

Det har kome fram at B ikkje lenge etterpå fortalde ei veninne om dei to hendingane ho hadde vore utsett for, men utan å gå i detaljar om handlingane. Dette vart òg kjent blant andre i veninneflokken. I november 1993 fortalde B så same veninna, vitnet D, at ho gjennom eit par år - ei rekkje gonger - hadde vorte misbrukt seksuelt av stefar sin. Dette hadde ho visstnok ikkje nemnt for nokon før. B hadde på denne tid flytt til Arendal for å gå på skule, og var komen inn i eit uheldig miljø med hasjrøyking. Ho fekk kontakt med hjelpeapparatet, og fortalde om overgrep både frå stefaren og sakgjevne. I fyrste omgang var ho ikkje viljug til å melda nokon av dei til politiet, men det vart til at ho gjorde det 17. januar 1994. Stefaren vart seinare dømd i Kristiansand forhøyrsrett til fengsel i 1 år for tilhøvet sitt.

Fleirtalet held forklaringa til B, slik ho er attgjeven ovanfor, for truverdig. Ein kan ikkje sjå at B skulle ha noko motiv for å forklara seg falskt om sakgjevne. Ho lt heile tida, både overfor veninnene, politiet og i retten, til å ha halde fast ved at det var to misbrukssituasjonar - ein på soveromet til ekteparet A og ein på soveromet til C. Fleirtalet meiner ein kan sjå bort frå at B har tillagt sakgjevne handlingar som stefaren utsette henne for.

Sakgjevne har vedgått å ha teke B på brystet under T-skjorta den kvelden dei sat saman i TV-stova. Forklaringa hans om at dette var gjord i spøk, er ikkje truverdig. Slik omstenda kring handlinga var, er fleirtalet ikkje i tvil om at ho var seksuelt motivert. B har ikkje forklara seg om dette tilhøvet, og det er ikkje teke med i tiltalen.

Vitna E og F har forklara seg om åtferda til sakgjevne ved to tilfelle. E har forklara seg om ei hending då ho var i 11-12-årsalderen. Medan sakgjevne ein kveld var på fest hjå foreldra hennar, sat han oppe på soveromet til E og skulle lesa eventyr for henne og ei anna jente som skulle sova der. E, som er døv, låg med hovudet i fanget til sakgjevne slik at ho kunne fylgja med i teksten. Sakgjevne tok då venstre handa si under T-skjorta hennar og vidare ned under trusa og klappa henne i underlivet. E meinte han heldt på med dette så lenge som eit kvarter til ein halvtime.

F har forklara seg om ei hending våren 1992. Sakgjevne kom nattestid frå ein fest og gjekk innom heimen til F. Han hadde sett utanfrå at det var ljos på soveromet til F, og gjekk inn til henne. Der sette han seg på sengekanten, tok tak i T-skjorta hennar og ville til å lesa kva tekst det stod der. Då F trekte seg attende, sa han at han ikkje skulle gjera henne noko og gjekk ut att.

Fleirtalet held forklaringane til dei to jentene for truverdige, og kan ikkje skjøna det annleis enn at sakgjevne ved dei to nemnde høva har gjort tilnærmingar av seksuell karakter. Særleg må det gjelda hendinga som E har forklara seg om. Dette tyder på at sakgjevne ikkje har dei naudsynte motførestellingar mot seksuelle handlingar med mindreårige jenter, iallfall ikkje dersom han er påverka av alkohol. Det som her er nemnt, må få ein god del å seia for vurderinga av truverdet til sakgjevne, når forklaringa hans skal haldast opp mot forklaringa til B.

Etter ei samla vurdering held fleirtalet det for prova, utover rimeleg tvil, at sakgjevne ved to høve har misbrukt B seksuelt. Både dei objektive og subjektive vilkåra for straff er til stades. Ved det fyrste høvet er det ført prov for at sakgjevne slikka den ytre delen av kjønnsorganet hennar, og det ligg då føre utuktig omgang. Det er ikkje for lagmannsretten ført godt nok prov for anna enn "beføling" av bryst og kjønnsorgan ved det andre høvet, og det ligg ikkje då føre utuktig omgang, men utuktig handling. I høve til tiltalen vert det her gjort ei nedsubsumering frå straffeloven §196 til §212 andre leden. Spørsmålet om mogeleg nedsubsumering vart teke opp av aktor under hovudførehavinga, jf. straffeprosessloven §38. Fleirtalet røystar etter dette for at sakgjevne vert dømd for eit brotsverk mot straffeloven §196 fyrste leden og eit brotsverk mot straffeloven §212 andre leden fyrste punktum.

Mindretalet, to meddomarar, kan ikkje sjå at det er ført godt nok prov for straffeskuld, og røystar for at sakgjevne vert frifunnen.

Etter røystinga ovanfor vert sakgjevne straffedømd slik fleirtalet har røysta for.

Ved straffutmålinga legg lagmannsretten vekt på at sakgjevne vert dømd for to tilfelle av alvorleg integritetskrenking overfor ei 14-15 år gamal jente. I høve til tiltalen vert likevel det eine tilfellet subsumert under eit mildare straffebod, og det bør få noko utslag ved straffutmålinga. B har i ettertid hatt store psykiske vanskar, men dette kan nok i hovudsak førast attende til overgrepa frå stefaren og eventuelt andre omstende. Det må likevel reknast med at sakgjevne med sine handlingar har vore med på å forsterka problema hennar.

I straffminkande lei må det leggjast noko vekt på at det no har gått 2 1/2 år sidan saka vart meld til politiet. Den lange ventetida, med fleire gongers førehaving av saka for domstolane, og ei svært omfattande presseomtale, må tvillaust ha vore ei stor påkjenning for sakgjevne, som er ein kjend kulturpersonlegdom. Strafforfylginga har òg fått konsekvensar for arbeids- og bustadtilhøva hans. Han har slutta i stillinga som prosjektleiar for - - - kulturverkstad og har flytt frå Æ.

Lagmannsretten er komen til at det i dette tilfellet kan reagerast med ein vilkårsdom. Straffa vert sett til fengsel i 60 dagar, men slik at fullføringa av straffa vert utsett etter reglane i straffeloven §52- §54 med ei prøvetid på 2 år. Dersom fengselsstraffa skal sonast, har sakgjevne krav på varetektsfrådrag med 1 dag. Straffa er fastsett under omsyn til straffeloven §62 fyrste leden.

Aktor har på vegner av den krenkte i saka, B, sett fram påstand om skadebot for ikkjeøkonomisk skade - oppreising - til henne med opptil kr 20000. Lagmannsretten viser til at straffeloven §196 er blant dei føresegnene som er nemnde i skadeserstatningslova §33, og gjev dom for eit oppreisingskrav på kr 10000, jf. skadeserstatningslova §3-5, jf. §3-3.

Lagmannsretten er komen til at sakgjevne bør dømast til å svara noko av kostnadene med saka, jf. straffeprosessloven §436 og §437. Ettersom han no er i deltidsstilling, med reduserte lønsinntekter, og elles har hatt ein del kostnader i samband med frammøte i retten fleire gonger, er lagmannsretten komen til at han høveleg kan påleggjast å betala kr 3000 i sakskostnader til det offentlege.

Avgjerda av skuldspørsmålet er teken under dissens som nemnt framanfor. Dei andre avgjerdene i domen er samrøystes

Domsslutning:

1. A, fødd xx.xx.1948, vert dømd for eit brotsverk mot straffeloven §196 fyrste leden og eit brotsverk mot straffeloven §212 andre leden fyrste punktum, samanhalde med straffeloven §62 fyrste leden, til ei straff av fengsel i 60 - seksti - dagar. Fullføringa av straffa vert utsett med ei prøvetid på 2 - to - år, jf. straffeloven §52- §54. Dersom fengselsstraffa skal sonast, kjem det 1 - ein - dag i frådrag for varetektsfengsel.

2. A vert dømd til innan 2 - to - veker frå forkynninga av domen å betala 10000 - titusen - kroner i skadebot for ikkjeøkonomisk skade (oppreising) til B.

3. A vert dømd til innan 2 - to - veker frå forkynninga av domen å betala sakskostnader til det offentlege med 3000 - tretusen - kroner. Domen vart lesen opp for sakgjevne, som fekk orientering om fristen og framgangsmåten ved anke. Han vart gjord kjend med kva det vil seia at fengselsstraffa er gjeven på vilkår, jf. straffeprosessloven §54a.