LA-1996-58

Instans:	Agder lagmannsrett - Dom
Dato:	1996-03-27
Publisert:	LA-1996-00058
Stikkord:
Sammendrag:
Saksgang:	Skien og Porsgrunn byrett Nr: 95-01164 - Agder lagmannsrett LA-1996-00058 A
Parter:	Ankande part: A (Prosessfullmektig: Advokat Jon I. Lunde) Ankemotpart: B (Prosessfullmektig: Advokat Jan Erik Granmo)
Forfatter:	Lagdomar Asbjørn Nes Hansen, formann Ekstraord. lagdomar Bjørn A. Paulson Heradsrettsdomar Jens Kristian Elstad
Lovhenvisninger:	Barneloven (1981) §34, §44, Tvistemålsloven (1915) §172, §180, §38

Mellom dei fråseparerte ektemakane A og B er det tvist om kven fellesbarnet C, født xx.xx.1987, skal bu saman med fast. Skien og Porsgrunn byrett sa dom i tvisten 9. oktober 1995 med slik domsslutning:

1. B og A skal ha felles foreldreansvar for C, født xx.xx.87.

2. B skal ha den daglige omsorgen for C, født xx.xx.87.

3. A skal ha samvær med C, født xx.xx.87, annenhver helg fra torsdag ettermiddag til mandag morgen, og en ettermiddag i uken med overnatting mellom hver helg.

4. Hver av partene bærer sine egne omkostninger.

- - - -

Dei nærare faktiske omstenda i saka, partsutsegnene for byretten og grunngjevinga for resultatet går fram av domen. For byretten var partane samde om at dei skal ha foreldreansvaret i lag.

Etter krav frå B tok byretten 6. desember 1995 førebels avgjerd etter barnelova §38 andre leden om at barnet skal bu saman med far til dess det ligg føre rettskraftig avgjerd. Etter kjæremål frå A vart denne avgjerda stadfest av Agder lagmannsrett i orskurd 22. januar 1996.

A, med advokat Jon Isak Lunde som prosessfullmektig, har anka byrettsdomen til Agder lagmannsrett, så langt gjeld avgjerdene om dagleg omsut og samværsrett. B, med advokat Jan Erik Granmo som prosessfullmektig, har teke til motmæle og påstått domen stadfest.

Det var ankeførehaving i Skien 26. mars 1996, der partane møtte saman med prosessfullmektigane og forklara seg. Retten tok vidare imot forklaring frå ni vitne. Prosessfullmektigane dokumenterte nokre skriftlege prov. Saka står i all hovudsak i same stode for lagmannsretten som for byretten. Partane var samde om at den samværsordninga som er fastsett av byretten, med ei presisering som vert nemnt nedanfor, bør stå ved lag same kven av foreldra som barnet skal bu saman med fast.

A v/advokat Lunde har i hovudsak halde fram:

Omsynet til at C skal få best mogeleg samla foreldrekontakt talar for at mor får dagleg omsut. Ho har nyleg gått ned i halv stilling nett med tanke på å kunna ta seg meir av C, og vil halda fram med det. Det er ikkje grunnlag for å meina at far er meir fleksibel og vil kunna ha ein meir fleksibel arbeidssituasjon, slik byretten har nemnt.

Det er realistisk å rekna med at mor vil kunna greia seg økonomisk jamvel om ho held fram i halv stilling. Dersom ho får medhald i anken, vil ho søkja om overgangsstønad, som rettnok vil falla bort når C fyller 10 år. På den andre sida vil ho då få rett til barnetrygd for to born. Far vil måtta betala oppfostringstilskot ut frå si bruttoinntekt, som er oppgjeven å vera om lag kr 230000.

I rettspraksis er det lagt vekt på kven av foreldra som vil kunna ta seg av barnet sjølv i staden for å overlata det til ei dagmamma. Far synest ikkje å ha oppmoda C til samvær med mor, og for mor har det vore bittert at barnet har gått til dagmamma etter skuletid i staden for til si eiga mor som har vore heime og hatt tid til å ta seg av henne. Den ordninga som har vore dei siste månadene, har sett C i ein lojalitetskonflikt mellom mor og dagmamma. Dersom mor får dagleg omsut, vil ho vera meir oppteken av at C skal få ein så omfattande kontakt med far som praktisk mogeleg.

Retten bør ikkje sjå bort frå at mange meiner ei mor bør ha førerett ved avgjerda om kven eit mindre barn skal bu saman med fast. I dette høvet er det mor som har hatt mest av omsuta for C opp gjennom åra. Reaksjonen frå omgivnadene dersom mor ikkje får dagleg omsut etter separasjon, kan verka negativt inn på C, og det kan føra til at mor mister mykje av autoriteten sin i høve til barnet.

Ettersom det gjeld ei jente, bør det ved avgjerda òg leggjast vekt på at omsynet til kjønnsidentifisering talar for at mor får dagleg omsut. Rettspraksis har ikkje vore framand for å leggja vekt på eit slikt omsyn, jamvel om det i juridisk teori vert hevda eit anna syn.

Ei flytting frå far til mor vil ikkje innebera noko skadeleg miljøskifte for C. Tvert om vil ho få eit trivelegare og tryggare bumiljø ved å bu saman med mor i rolege omgivnader like innmed barneskulen ho går på. Bustaden til far - den tidlegare fellesbustaden - har utearealet sitt vendt mot den truleg mest trafikkerte vegen i fylket, og må reknast å ha ei støyulempe som overstig dei rettleiande normene.

A har for lagmannsretten sett fram slik påstand:

1. A skal ha den daglige omsorgen for C, født xx.xx.87.

2. B skal ha rett til samvær med C, født xx.xx.87. Samværsrettens omfang fastsettes av retten.

3. A, evt. det offentlige, tilkjennes omkostninger for by- og lagmannsrett.

B v/advokat Granmo har i hovudsak halde fram:

Spørsmålet er kvar barnet vil få det best i framtida. Far har teke ansvar for C på ein fullverdig måte etter samlivsbrotet, og er svært godt eigna til å oppseda barnet. C er svært sterkt knytt til far sin, og ynskjer å bu hjå han, jamvel om ho er svært glad i mor òg.

Dersom mor får dagleg omsut, vil ho etter alt å døma ikkje kunna greia seg økonomisk ved å arbeida i halv stilling, ettersom overgangsstønaden fell bort når barnet fyller 10 år. Det er difor realistisk at mor - som far - vil måtta ut i full stilling. Dessutan skal det ikkje ved avgjerda av omsutsspørsmålet leggjast vekt på om nokon av foreldra nyttar seg av dagmamma i staden for å vera heime sjølv heile tida, jf. Backer, Barneloven side 220. Byretten har med rette lagt til grunn at far vil kunna ha ei meir fleksibel arbeidsordning. Han har arbeidet sitt i nærleiken, og kan vera heime om morgonen til dess C skal på skulen. Og skulle det vera noko særs, kan han koma til stades med kort varsel.

Båe partar er innstilte på at den av foreldra som ikkje har dagleg omsut, skal ha ein romsleg samværsrett. Det kan likevel ikkje ventast at far skal oppmoda barnet til å ha meir samvær med mor enn det som er fastsett. Men far har på ingen måte vore negativ til at mor skal ha meir samvær med C, og han skal ha ros for å ha vore imøtekomande i dette stykket.

Det ankeparten har halde fram om førerett for mor og om vektlegginga av kjønnsidentifisering ved avgjerda av omsutsspørsmålet, er som generelle moment irrelevante etter gjeldande rett. Dessutan er det ikkje tale om at mor skal mista kontakten med barnet, men tvertimot ha ein omfattande samværsrett.

Ved vurderinga av om det vil vera eit skadeleg miljøskifte for C å flytta til mor, er det eit moment at mor framleis røykjer - dette må vera relevant å nemna når ankeparten trekkjer fram støyplagene i tilknyting til bustaden til far. Men elles må det vega tungt at barnet ser på bustaden til far som heimen sin, der ho har budd heile livet. Den ordninga som har kome i stand etter samlivsbrotet, ved at C er hjå dagmamma etter skuletid og vert henta av far når han kjem frå arbeid, fungerer svært bra. Risikoen ved miljøskifte er framleis eit viktig moment ved avgjerda i barnefordelingssaker. B har for lagmannsretten sett fram slik påstand:

"1. Byrettens dom stadfestes.

2. A dømmes til å betale sakens omkostninger for byretten og lagmannsretten."

Lagmannsretten har kome til eit anna resultat enn byretten.

Partane vart gifte i 1986, og fekk barn - C - året etter. Under heile ekteskapet har dei budd i eigen bustad - sjølveigarbustad - i X. Det er opplyst at dei fekk separasjonsløyve etter at A hadde flytt ut or den tidlegare fellesbustaden i oktober 1995. Ho flytte då til eit burettslagshusvære i ein firemannsbustad som ligg nær - - - - skole. Dette er i same stroket av byen som den tidlegare fellesbustaden, og berre med kort gangavstand frå denne.

Under samlivet var B i fullt arbeid som lagerekspeditør heile tida. I tillegg til ein del overtidsarbeid på den faste arbeidsplassen, dreiv han noko med drosjekøyring i helgene. A var heimeverande dei fyrste halvtanna åra etter at C hadde kome til verda. Seinare hadde ho deltidsarbeid fram til november 1994, avbrote av sjukmeldingsperiodar i samband med to svangerskap. Sidan gjekk ho over i full stilling, og - etter eige ynske - ned i halv stilling frå siste årsskiftet. Ho arbeider som reinhaldsassistent i eit busselskap.

Partane synest ikkje vera usamde om at mor hadde hovudomsuta for C under ekteskapet. Dei må reknast å ha valt ei slik oppgåvefordeling, ved at far var i fullt arbeid og mor dels heimeverande og dels i deltidsarbeid. Elles synest båe partar i fullt mon å ha teke del i foreldregjerninga og oppsedinga av barnet. Båe har vore til hjelp og støtte for C etter kvart som ho har teke til med fritidsaktivitetar og seinare i skulen.

Etter at partane flytte frå kvarandre i oktober 1995, praktiserte dei eit par månaders tid den ordninga at C budde hjå kvar av dei ei veke om gongen. Frå juletider 1995 har C budd fast saman med far og hatt samvær med mor slik byretten fastsette, med visse tillempingar.

Om C er det opplyst at ho er ei velfungerande, robust jente som har lett for å få kontakt med andre, og er svært glad i og knytt til båe foreldra sine. Lagmannsretten kan ikkje sjå at det har kome fram noko som tyder på at C har ei slik grunnfest overtyding om kven av foreldra ho vil bu saman med at dette kan leggjast vekt på ved avgjerda.

Avgjerda av omsutsspørsmålet skal fyrst og fremst retta seg etter det som er best for barnet, jf. barnelova §34 tredje leden siste punktum.

Lagmannsretten er ikkje i tvil om at ein har å gjera med to ansvarsmedvitne foreldre som kvar vil kunna gje C ein god og trygg oppvekst. På ei rekkje punkt må partane reknast å stilla likt, og det gjer avgjerda vanskeleg. På den andre sida er det ei lukkeleg løysing at partane er busette så nær einannan, og at dei er samde om å gje ein omfattande samværsrett til den av partane som ikkje får dagleg omsut. Det inneber at C framleis kan ha ein tett og god kontakt med den av foreldra som ho ikkje bur saman med fast.

Ingen av partane har hatt noko avgjerande å utsetja på den andre som omsutsperson. Rettnok har mor halde fram at far er for ettergjevande overfor C i sume stykke og ikkje er påpasseleg nok med omsyn til orden og reinsemd, men lagmannsretten oppfattar ikkje desse innvendingane som særleg tungtvegande. Slik retten ser det, kan dette i alle høve ikkje i seg sjølv vera avgjerande for omsutsspørsmålet. Det synest ikkje vera noko ved dei personlege eigenskapane til partane som gjev grunnlag for å velja den eine framfor den andre.

Heller ikkje med omsyn til bumiljø synest det vera grunn til å skilja mellom partane. Jamvel om far har ein romslegare bustad enn mor, må ho òg reknast å ha ein fullt ut tilfredsstillande bustad, der C har sitt eige rom. Det som er trekt fram om trafikk- og støyulemper i tilknyting til bustaden til far, kan vanskeleg få noko å seia for omsutsspørsmålet, når ein tek omsyn til at C er van med dette bumiljøet.

Lagmannsretten kan ikkje sjå at det vil innebera noko miljøskifte for C å flytta frå far til mor. Som nemnt bur båe foreldra i det same stroket av byen, og C skal gå på den same skulen og vil kunna ha den same venekrinsen som før. Attende står då spørsmålet om det vil ha noko å seia for C å flytta frå det huset ho hittil har budd i og til ein annan bustad i grannelaget. Særleg under omsyn til at ho har kort veg til far og fars bustad og kan koma dit når som helst, kan lagmannsretten ikkje sjå at det kan leggjast noko vekt på dette momentet.

Heilt fram til oktober 1995 har C budd saman med båe foreldra. Etter så nokre veker å ha budd skiftesvis hjå far og hjå mor, har barnet dei siste månadene budd fast saman med far og hatt eit omfattande samvær med mor. Denne siste tidbolken er så kort at det ikkje med dette kan reknast å vera skapt ein faktisk tilstand som bør ha konsekvensar for avgjerda.

Ut frå provføringa må lagmannsretten byggja på at omsynet til å sikra ein best mogeleg samla foreldrekontakt vert like godt ivareteke same kven av foreldra som barnet vert buande hjå. Lagmannsretten har inntrykk av at båe partar no har forståing for at C treng båe foreldra sine, og at det er viktig av omsyn til barnet å leggja til rettes for samvær med båe.

C synest vera sterkt knytt til båe foreldra. Ut frå det som er opplyst om at mor har vore hovudomsutsperson for barnet under heile oppveksten, er det likevel rimeleg å rekna med at mor har oppnådd sterkast tilknyting til og kontakt med barnet. Under alle omstende vil den faktiske fordelinga av omsutsoppgåver under ekteskapet tala for at det er best for barnet framleis å bu fast saman med mor, når foreldra elles står så likt som i dette tilfellet.

Som nemnt har mor gått ned i halv stilling, og vil då i større mon enn far kunna ta seg av den daglege omsuta for C utan hjelp av andre. Det er reist spørsmål om mor vil kunna makta dette økonomisk etter at mogeleg overgangsstønad fell bort, særleg ettersom ho har sett seg i gjeld i samband med bustadkjøpet sitt. Lagmannsretten må medgje at det knyter seg uvisse til dette, men legg i høve til omsutsspørsmålet vekt på at mor - iallfall i fyrste omgang - er viljug til å nøya seg med deltidsarbeid av omsyn til C. For barnet må det vera betre etter skuletid å koma heim til ein av foreldra i staden for til ei dagmamma. Når C vert eldre, vil ho òg lettare greia seg sjølv etter skuletid, og då vil mor stå friare til å ta seg heiltidsarbeid.

Etter ei samla vurdering er lagmannsretten då komen til at det vil vera best for barnet å bu fast saman med mor, og gjev dom for det.

Når det gjeld samværsretten for far, jf. barnelova §44, er partane samde om at denne bør ha eit innhald som fastsett i byrettsdomen, likevel slik at "midtvekesamværa" - med overnatting - berre skal vera annakvar veke, dvs. i dei vekene det ikkje skal vera helgesamvær frå torsdag ettermiddag. Det er slik samværa mellom mor og C har vorte praktiserte dei siste månadene, og lagmannsretten formar domsslutninga i samsvar med det. Partane opplyst at dei har eiga avtale om samvær i høgtidene.

Anken har ført fram, men saka har bode på slik tvil at kvar av partane bør bera sine kostnader for båe rettar, jf. tvistemålsloven §180 andre leden, jf. §172 andre leden.

Domen er samrøystes.

Domsslutning:

1. C, født xx.xx.1987, skal bu fast saman med A.

2. B skal ha samvær med C annakvar helg frå torsdag ettermiddag til måndag morgon, og ein ettermiddag med overnatting annakvar veke.

3. Kvar av partane ber sine sakskostnader for byretten og lagmannsretten.