LA-1997-1147

Instans:	Agder lagmannsrett - dom og kjennelse
Dato:	1998-02-19
Publisert:	LA-1997-01147
Stikkord:	Eiendom
Sammendrag:
Saksgang:	Sand herredsrett nr: 96-00193 - Agder lagmannsrett LA-1997-01147 A - Anke til Høyesterett nektet fremmet; HR-1998-00369K .
Parter:	Ankande part: Tove Onarheim (Prosessfullmektig: Advokat Odd Moe) Ankemotpart: Mads Skuggevik (Prosessfullmektig: Advokat Erik Eriksen)
Forfatter:	Lagdomar Asbjørn Nes Hansen, formann Lagdomar Trude Sæbø Ekstraord. lagdomar Halvor Sigurdsen
Lovhenvisninger:	Tvistemålsloven (1915) §54, Fylkeskommuneloven (1961)5-§2, Fylkeskommuneloven (1961)5, Plan- og bygningsloven (1985) §17-2, §7, §93, §96, §149, §172, §180, §435, Forvaltningsloven (1967) §28, §172, Tvangsfullbyrdelsesloven (1992) §15-11, §3-7

Mellom Tove Onarheim og Mads Skuggevik er det tvist om oppsetjing av ei sjøbu attmed Stuttifjorden på Justøya i Lillesand kommune. Onarheim har sett seg imot tiltaket, som Skuggevik har fått løyve til av kommunen og fylkesmannen - dispensasjon frå byggjeforbodet i 100-metersbeltet langs sjøen og byggjeløyve. Skuggevik har seinare selt eigedomen ved kjøpekontrakt frå oktober 1995, men handelen er enno ikkje fullt gjennomført, og Skuggevik har framleis grunnboksheimelen. Sjøbua skal byggjast på ein strandparsell på 286 m2, gnr. 7 bnr. 78. Eigedomen til Onarheim, gnr. 6 bnr. 72, ligg om lag 100 meter frå denne parsellen med eit sund - Stuttisaula - imellom. Etter krav frå Onarheim gav Sand namsrett 20. mai 1996 orskurd om mellombels åtgjerd der Skuggevik vart pålagd å stansa grunn- og byggjearbeida. Onarheim tok deretter ut stemning mot Skuggevik, og Sand heradsrett sa dom i denne saka 15. april 1997 med slik domsslutning:

"1. Mads Skuggevik frifinnes for pkt. 1 i påstanden til Tove Onarheim.

2. Mads Skuggevik kan ikke overdra dispensasjonen fra byggeforbudet i plan- og bygningslova §172 / byggetillatelsen fra Lillesand kommune datert 2. mars 1994 og brev fra Fylkesmannen i Aust-Agder datert 8. august 1994 uten samtykke fra Lillesand kommune.

3. Tove Onarheim dømmes til å betale til Mads Skuggevik kr 51104,00 - kronerfemtientusenetthundreogfire 00/100 - i saksomkostninger innen 14 - fjorten - dager fra denne dommens forkynnelse."

Samstundes med domen sa heradsretten orskurd om stadfesting av avgjerda om mellombels åtgjerd, som Skuggevik hadde kravt oppheva.

Dei nærare faktiske omstenda i saka, partsutsegnene for heradsretten og grunngjevinga for resultatet går fram av domen.

Tove Onarheim, med advokatfirmaet Steenstrup ANS v/advokat Odd Moe som prosessfullmektig, har anka domen frå heradsretten til Agder lagmannsrett så langt gjeld pkt. 1 og 3 i domsslutninga. Anken gjeld både vurderinga av prova og rettsbruken. Mads Skuggevik, med advokatfirma Wangensteen, Wigemyr, Fegran & Eriksen DA v/advokat Erik Eriksen som prosessfullmektig har teke til motmæle mot anken og ved aksessorisk motanke gått til åtak på pkt. 2 i domsslutninga i heradsrettsdomen. Under ankeførehavinga har han òg framsett påstand om oppheving av den mellombelse åtgjerda. Det var ankeførehaving i Kristiansand 27.-28. januar 1998, der partane møtte saman med prosessfullmektigane. Ankemotparten gav forklaring for retten saman med fem vitne. I samband med ankeførehavinga var det synfaring i det området som saka gjeld. Prosessfullmektigane dokumenterte ein del skriftlege prov som lagmannsretten i nokon mon kjem attende til. Saka står i det meste i same stode som for heradsretten. Kjøparen av strandparsellen, Thor Bjørdal, møtte som vitne for lagmannsretten, og han opplyste at han sjølv ikkje tok sikte på å sitja med denne, men sannsynlegvis selja vidare til Magne Jordanger, eigar av fritidseigedom like inntil parsellen.

Tove Onarheim v/advokat Moe har til spørsmålet om rettsleg interesse m.a. halde fram at ein må sjå på dei omsyna som ligg bak lovføresegnene i plan- og bygningslova (plbl.) §17-2 om byggjeforbodet i 100-metersbeltet, jf. §7 om dispensasjon, og §93 om byggjeløyve. Interessene til grannar og gjenbuarar er relevante når det skal takast avgjerder etter desse føresegnene, og Onarheim må kunna gjera gjeldande at vedtaka i saka føreset at sjøbua skal nyttast i samband med næringsverksemd. Tilknytinga hennar til saka - som gjenbuar 80-100 meter over sundet - er sterk og nær nok. Ho må reknast å ha rettsleg klageinteresse, jf. forvaltningslova §28, og det talar for at ho i høve til tvistemålsloven §54 har rettsleg interesse med. Også dei andre grunnlaga Onarheim gjer gjeldande til støtte for at vedtaka er ugyldige, må ho reknast å ha rettsleg interesse i å hevda, sameleis når ho gjer gjeldande at byggjeløyvet er bortfalle etter plan- og bygningslova §96.

Også for den delen av søksmålet som er omfatta av motanken, ligg det føre rettsleg interesse, slik heradsretten har kome til. Det har skjedd ei overdraging av byggjeløyvet, med di kjøparen av tomta - Thor Bjørdal - finansierer bore- og sprengingsarbeida og i røynda er byggherre. Det fylgjer av brevet frå teknisk etat i kommunen til Bjørdal dagsett 19. desember 1995 at saka etter overdraginga må takast opp til ny førehaving. Bruken av ei sjøbu frå Jordanger si side vil verta meir intensiv enn om Skuggevik hadde vore eigar, med større ulemper for eigedomen til Onarheim.

Når det gjeld dei materiellrettslege spørsmåla saka reiser, har Onarheim i hovudsak gjort gjeldande dei same grunnlaga for påstanden sin som for heradsretten og som det er gjort greie for i domen, både med omsyn til at det ikkje kan byggjast nokon rett på dispensasjonen/byggjeløyvet og til at tiltaket er i strid med §2 i grannelova. Det vert likevel ikkje fasthalde at manglande grannevarsel er ein saksførehavingsfeil. Som nytt grunnlag vert gjort gjeldande at byggjeløyvet er bortfalle av di treårsfristen i plan- og bygningslova §96 er overskriden.

Såleis vert det hevda at dispensasjonen frå byggjeforbodet og byggjeløyvet føresette at sjøbua skulle nyttast i samband med næringsverksemda til Skuggevik. Denne føresetnaden har karakter av å vera eit vilkår, jamvel om det ikkje er kome til uttrykk med reine ord. Ettersom vilkåret ikkje lenger kan oppfyllast ved at Skuggevik har flytt frå Justøya og ikkje driv som røyrleggjar i skjergarden, kan dispensasjonen/løyvet ikkje lenger nyttast. - Under alle omstende må løyvet reknast bortfalle som ei fylgje av endra tilhøve, etter ein analogi frå læra i privatretten om bortfall ved "bristende forutsetninger". Når vesentlege og heilt avgjerande føresetnader vert endra, må også eit forvaltningsvedtak reknast som bortfalle, slik at saka kan vurderast på nytt ut frå dei endra tilhøva.

Det vert òg halde fram at vedtaka er ugyldige av di dei byggjer på urette faktiske føresetnader, som har verka inn på skjønsutøvinga til forvaltningsorgana. Det eine tilhøvet her er dei manglande opplysningar om at Skuggevik hadde intensjonar om å selja strandparsellen også medan søknaden hans var føre i forvaltninga. I tida frå 1992 til 1994 var han i kontakt både med Skeie og Jordanger om sal av strandparsellen. Hadde Skuggevik opplyst om at han tenkte selja, ville han ikkje ha fått byggjeløyve. Det andre dømet på urette faktiske føresetnader er dei manglande opplysningane om omfanget av sprengingsarbeidet og det omstendet at det må mudrast i samband med fjerninga av sprengsteinen. - Forvaltningsvedtaka er òg ugyldige av di det hefter feil ved saksførehavinga, i samband med den manglande utgreiinga med omsyn til omfanget av sprenging og mudring. Hadde fullstendige opplysningar lege føre, kunne det ha vippa saka over til motsett konklusjon.

Endeleg må byggjeløyvet reknast som bortfalle ved at tiltaket ikkje er sett i gang innan 3 år etter at løyvet vart gjeve, jf. plan- og bygningslova §96. Dei hittil utførde arbeida er ikkje omfattande nok til å seia at arbeidet er sett i gang. Føresegna i §96 må takast på ordet jamvel om det er den mellombelse åtgjerda som er grunnen til at arbeidet er stogga.

Tiltaket er i strid med grannelova §2, både ved at det urimeleg og uturvande er til ulempe for eigedomen til Onarheim. Sprenging og øydelegging av fjellknausar, auka innsyn mot eigedomen hennar og mudring i sundet er slike negative verknader som fører til at tòlegrensa vert krenkt. Når så sjøbua ikkje skal nyttast til næringsverksemd, er tiltaket òg uturvande i høve til grannelova.

Når det gjeld den materiellrettslege problemstillinga som motanken reiser, viser det før nemnde brevet frå 19. desember 1995 at bygningsstyresmaktene ikkje har godkjent at byggjeløyvet vert overdrege til Bjørdal, og ut frå vitneforklaringane til dei kommunale tenestemennene må det reknast med at Bjørdal ikkje ville ha fått løyve om han hadde søkt.

Det er ikkje grunnlag for å etterkoma påstanden frå Skuggevik om oppheving av den mellombelse åtgjerda. Derimot bør den summen som Onarheim vart pålagd å stilla som trygd for åtgjerda frigjevast.

Tove Onarheim har for lagmannsretten sett fram slik påstand:

"I søksmålet:

1. Prinsipalt:

Mads Skuggevik kan ikke oppføre sjøbod eller foreta bore- og sprengearbeider på gnr. 7 bnr. 78 i Lillesand kommune.

Subsidiært:

Mads Skuggevik kan ikke oppføre sjøbod eller foreta bore- og sprengearbeider på gnr. 7 bnr. 78 i Lillesand kommune i henhold til byggetillatelse dat. 2. mars 1994 og brev dat. 8. august 1994 fra fylkesmannen i Aust-Agder.

2. Herredsrettens dom pkt. 2 stadfestes.

3. Mads Skuggevik dømmes i alle tilfelle til å betale saksomkostninger til Tove Onarheim for herredsretten og lagmannsretten med tillegg av 12 % rente p.a. fra forfall til betaling skjer.

I namssaken:

1. Sand namsretts kjennelse av 20. mai 1996 i sak nr. 96-150 D stadfestes.

2. Sikkerhetsbeløp på kr 50.000 frigis til Tove Onarheim."

Mads Skuggevik v/advokat Eriksen har i hovudanken halde seg til domen frå heradsretten, som vert hevda å vera rett både i grunngjeving og resultat. For lagmannsretten er det likevel gjort gjeldande at Onarheim ikkje kan reknast å ha rettsleg interesse, jf. tvistemålsloven §54, med omsyn til fleire av grunnlaga for påstanden hennar. Tilknytinga hennar til tvisteemnet er i eigenskap av granne, slik at ho klårt kan gjera grannelova gjeldande. Når det gjeld tilhøvet til forvaltningsvedtaka i saka, har ho stort sett teke opp tilhøve som går på offentlegrettslege interesser og som ho som granne ikkje kan gjera gjeldande.

Med omsyn til realiteten i saka, kan Onarheim ikkje få medhald i forståinga si av rekkjevidda av dispensasjonen/byggjeløyvet. Næringsverksemda til Skuggevik var berre eit moment i ei heilskapsvurdering, og det var ikkje dette momentet som avgjorde saka. Utviklinga av saka etter at Skuggevik fekk løyve, representerer ingen sviktande føresetnader, jf. at teknisk etat i brev 19. juni 1996 til Onarheim har opplyst at ein ikkje ser grunnlag for å ta saka oppatt. Dessutan står eit vedtak - dersom det ikkje er ein nullitet - ved lag til dess det i tilfelle vert omgjort, og det ligg utanfor kompetansen til domstolane å avgjera om eit vedtak skal omgjerast.

Forvaltningsvedtaka byggjer ikkje på urette faktiske føresetnader. Harald Ellefsen kom med kjøpsframstøytar overfor Skuggevik i 1992 og 1993, og på same tid retta Skuggevik førespurnader til Skeie og Jordanger. I dette tidsromet var det ingen byggjesøknader som vart fremja for forvaltningsorgana. Då Skuggevik tok byggjesaka oppatt i 1994, hadde han ikkje planar om sal. Rettnok sat han då trongare i det økonomisk, og la hovudeigedomen ut for sal sommaren 1994. Men strandparsellen vart det fyrst aktuelt å forsøka selja i september 1995, etter at Skuggevik fekk restskatt ved skatteoppgjeret for 1994. Han førde såleis ikkje styresmaktene bak ljoset i samband med førehavinga av søknaden i 1994.

Skuggevik har fått løyve til dumping av om lag 150 m3 sprengstein - det vert stadfest i brev 30. mai 1997 frå Kystverket til Harald Ellefsen. Det er ikkje nokon feil ved saksførehavinga, og i alle tilfelle har det ikkje hatt innverknad på innhaldet av vedtaka. Skuggevik meiner det ikkje trengst mudring når sprengsteinen skal fjernast, men skulle det vera aktuelt, må han syta for å få dei løyve som trengst i samband med dette.

Føresegna i plan- og bygningslova §96 kan ikkje føra til at byggjeløyvet vert rekna som bortfalle. Ved avgjerda av om eit tiltak er sett i gang i høve til 3-årsfristen, må det òg takast omsyn til den økonomiske sida. Tomta til sjøhuset er ferdig bora med tanke på sprengingsarbeidet, og boringa har kome på om lag kr 20000. Kommunen har òg kome til at arbeidet må reknast som sett i gang, jf. utgreiinga i sak nr. 144/97 til møte 2. desember 1997 i forvaltnings-, drift- og planutvalet. Subsidiært vert det hevda at plan- og bygningslova §96 må tolkast innskrenkande, slik at stogg i byggjearbeida som fylgje av ei rettsleg avgjerd er fristavbrytande.

Tòlegrensa i grannelova §2 er klårt ikkje overskriden, med di ulempene for eigedomen til Onarheim er minimale. Det er grunnlaust å hevda at tiltaket er i strid med grannelova.

I motanken vert det - til det prosessuelle spørsmålet - halde fram at Onarheim ikkje fyller kravet til rettsleg interesse i tvistemålsloven §54, ettersom ho ikkje har nok tilknyting til søksmålsemnet. Ho pretenderer ikkje eingong sjølv å ha nokon rett - søksmålet gjeld retten for tredjemann, kommunen, til å setja seg imot ei overdraging av dispensasjonen/byggjeløyvet. Elles er å nemna at korkje parsellen eller løyva er overdregne; det har berre kome i stand ei kjøpekontrakt. På denne bakgrunnen er det òg eit spørsmål om søksmålet har den aktualitet som krevst for rettsleg interesse.

Subsidiært, ifall søksmålet vert fremja, vert det halde fram at forvaltningsvedtaka ikkje er personavhengige, og at det ikkje er oppgjeve noko rettsleg grunnlag for påstanden til Onarheim.

Den mellombelse åtgjerda om stogg i grunn- og byggjearbeida vert kravd oppheva, føresett at lagmannsretten i hovudanken stadfester heradsrettsdomen. I så fall har Onarheim fått prøvd spørsmålet om bygging av sjøhuset i to instansar og tapt, og åtgjerda bør falla bort etter å ha stått ved lag i 20 månader. Skuggevik treng å få frigjeve restkjøpesummen som Bjørdal har betalt inn på kontoen til meklaren.

Mads Skuggevik har sett fram slik påstand:

"Hovedanken:

Herredsrettens dom pkt. 1 og 3 stadfestes, dog slik at det av idømte saksomkostninger betales 12 % rente p.a. fra 30. april 1997 til betaling skjer.

Motanken:

Prinsipalt:

Herredsrettens dom pkt. 2 oppheves og saken avvises.

Subsidiært:

Mads Skuggevik frifinnes.

For begge tilfelle:

Mads Skuggevik tilkjennes saksomkostninger for lagmannsretten med tillegg av 12% rente p.a. fra forfall til betaling skjer.

Midlertidig forføyning:

Sand namsretts kjennelse av 20. mai 1996 pkt. 1 oppheves."

Lagmannsretten har kome til at Tove Onarheim ikkje kan få medhald i hovudanken, og at motanken frå Mads Skuggevik må føra fram.

Hovudanken

Hovudanken gjeld spørsmålet om Skuggevik i høve til Onarheim har rett til å gjera bore- og sprengingsarbeid og setja opp sjøbu på den omstridde strandparsellen. Det er frå Onarheim si side sett fram ein prinsipal påstand der grunnlaget er grannelova §2, og ein subsidiær påstand knytt til forvaltningsvedtaka og der ho gjer fleire grunnlag gjeldande. Det er grunnlaga i samband med den subsidiære påstanden som i fyrste rekkje er haldne fram av Onarheim, og lagmannsretten tek dei opp i same rekkjefylgje.

Så langt kravet frå Onarheim er tufta på grannelova, er det klårt ikkje noko prosessuelt til hinder for å fremja søksmålet. I den mon Onarheim baserer seg på at Skuggevik ikkje kan byggja nokon rett på forvaltningsvedtaka i saka, krev derimot den prosessuelle sida av saka ei nærare drøfting. Lagmannsretten er samd med partane i at regelen i tvistemålsloven §435 ikkje er til hinder for at spørsmålet om eit forvaltningsvedtak er gyldig, vert prøvt prejudisielt i saker mellom private partar, jf. Rt-1985-743 på side 748-749. Med den tilknyting Onarheim har til saka som gjenbuar over sundet - ho må såleis reknast å ha rettsleg klageinteresse etter forvaltningsloven §28, kan det ikkje vera grunnlag for å avvisa søksmålet. Omsynet til granneeigedomar er omsyn som er relevante ved dei skjønsmessige avgjerder som skal takast om dispensasjon frå byggjeforbodet i 100metersbeltet og om byggjeløyve.

Som nemnt i Schei, Tvistemålsloven I side 135 er det likevel spørsmål "om saksøkeren, hvis søksmålet først fremmes, som ledd i en gyldighetsprøving av vedtaket også kan ta opp f.eks. deler av saksbehandlingen som gjelder andre forhold enn dem saksøkeren ønsker å tilgodese med søksmålet...Trolig må hovedregelen være at saksøkeren, om søksmålet fremmes, bare kan kreve vurdert anførsler som knytter seg til de interesser som bærer hans rettslige interesse i saken...". Dei interessene som ber den rettslege interessa til Onarheim, knyter seg til dei verknadene byggjetiltaket kan få for hennar eigedom, og på denne bakgrunnen er det noko tvilsamt om Onarheim kan gjera gjeldande at forvaltningsvedtaka byggjer på eit vilkår om at sjøbua skulle nyttast i samband med næringsverksemda til Skuggevik, eller at vedtaka har falle bort ved endra tilhøve. Dei beste grunnar talar for at ho ikkje kan ta opp slike tilhøve, med di verknadene for granneeigedomar - ut frå ei objektivisert vurdering - ikkje kan avhenga av kven som er eigar av båthuset, så lenge bruksføremålet er det same. Det er likevel ikkje naudsynt å ta bindande stode til om det ligg føre rettsleg interesse på desse punkta, ettersom lagmannsretten etter ei realitetsprøving har kome til at grunnlaga likevel ikkje kan føra fram, sjå nedanfor. Når det gjeld det som vert hevda om manglande opplysningar om at Skuggevik hadde tankar om å selja, står dette grunnlaget nærast i same stode som dei to grunnlaga ovanfor, slik at dei beste grunnar talar for at Onarheim ikkje har rettsleg interesse i å gjera dette gjeldande. Lagmannsretten har likevel prøvd realiteten og kome til at Onarheim ikkje kan høyrast med det som vert hevda. Når det gjeld føresegna i plan- og bygningslova §96 om bortfall av løyve når tiltaket ikkje er sett i gang innan 3 år, må denne reknast i hovudsak å gå på tilhøvet mellom søkjaren og det offentlege, og det synest noko tvilsamt om grannar kan gjera eit slikt tilhøve gjeldande. Også med omsyn til dette grunnlaget har lagmannsretten likevel prøvd realiteten og kome til at det ikkje kan føra fram, slik at ein ikkje treng ta endeleg stode til den prosessuelle sida av saka. - Når det gjeld det Onarheim gjer gjeldande om manglande utgreiing om sprenging og mudring, og om saksførehavingsfeil, ligg det derimot klårt føre rettsleg interesse.

Når det så gjeld dei materiellrettslege spørsmåla som hovudanken reiser - både tilhøvet til forvaltningsvedtaka om dispensasjon og løyve til bygging av båthus, og til føresegna i grannelova §2 - er lagmannsretten komen til same resultata som heradsretten, og kan i hovudsak slutta seg til og visa til domsgrunnane i den påanka domen, jf. tvistemålsloven §149.

Lagmannsretten er såleis samd med heradsretten i - jf. ankeutdraget side 188-190 - at det ikkje kan tolkast inn eit vilkår i forvaltningsvedtaka om at sjøbua skulle nyttast i den røyrleggjarverksemda Skuggevik dreiv i skjergarden på den tid søknaden var føre i kommunen og hjå fylkesmannen, eller at den seinare utviklinga representerer eit slag "bristende forutsetninger" som fører til at vedtaka må reknast å ha falle bort. Dette tilhøvet kan ikkje reknast å ha vore meir enn eit moment i ei heilskapsvurdering, slik Skuggevik har halde fram. Når det gjeld brevet som teknisk etat sende 19. desember 1995, viser elles seinare brev, og vitneforklaringar i lagmannsretten, at den forståinga av vedtaket som vert målboren i brevet ikkje er representativt for synet til kommunen - iallfall ikkje i dag.

Det er ikkje ført prov for at forvaltningsvedtaka er bygde på urette faktiske føresetnader ved at Skuggevik skal ha halde attende opplysningar om at han tenkte selja eigedomen. Etter provføringa må lagmannsretten leggja til grunn at kontaktane med mogelege kjøparar skjedde etter at saksgangen for så vidt vart avslutta ved fylkesmannens vedtak i klagesak 13. mars 1990, men før Skuggevik tok saka oppatt ved søknad 28. januar 1994. Ein viser til domsgrunnane til heradsretten på side 191192 i utdraget og til det som er nemnt under partsutsegnene til Skuggevik ovanfor.

Når det gjeld det som vert hevda med omsyn til manglande utgreiing om omfanget av fjellsprenging og mudring, og om saksførehavingsfeil i den samanhengen, kan ein ikkje sjå at opplysningane har vore mangelfulle eller at forvaltninga ikkje har vore klår over dei faktiske tilhøva med omsyn til inngrepet i naturen. Som nemnt under partsutsegnene til Skuggevik, har han fått samtykke til dumping av sprengsteinen. Det synest ikkje å liggja føre samtykke til eventuell mudring, men lagmannsretten går ikkje nærare inn på det. Det er ei sak tiltakshavaren må få ordna dersom det er aktuelt. Lagmannsretten er samd med heradsretten i at dette ikkje kan få noko å seia for spørsmålet om byggjeløyvet er gyldig, jf. ankeutdraget side 191.

Når det gjeld tilhøvet til fristregelen i plan- og bygningslova §96, talar vel dei beste grunnar for at tiltaket må reknast sett i gang ved dei borehola som er utførde. Som nemnt under partsutsegnene til Skuggevik, har boringa kosta ein del, og kommunen har for sin del kome til at fristen er avbroten ved dette arbeidet. Under alle omstende må lova tolkast slik at eit mellombels rettsleg forbod mot tiltaket - ei mellombels åtgjerd som er kravd av motparten - ikkje kan ha som fylgje at byggjeløyvet fell bort så lenge forbodet gjeld. I kommentarutgåva til lova (4. utg.) på side 349 synest det vera lagt til grunn at fristen vert avbroten når vedtaket vert påklaga og klaga vert gjeven utsetjande verknad, og det er ein nokså parallell situasjon.

Lagmannsretten ser det slik at tiltaket klårt ikkje krenkjer tòlegrensa i grannelova §2, og nøyer seg med å visa til merknadene frå heradsretten på side 193-194 i utdraget. Det synest i det heile lite skjønsamt å hevda at tiltaket - i høve til eigedomen åt Onarheim - kjem i strid med grannelova.

Etter dette har ikkje anken frå Onarheim ført fram på noko av grunnlaga, og domen til heradsretten, domsslutninga pkt. 1 og pkt. 3 - kostnadsavgjerda - vert stadfest. Etter krav frå Skuggevik gjev lagmannsretten dom for at det skal det svarast lovleg forseinkingsrente av sakskostnadene frå forfallstidspunktet 30. april 1997. I samsvar med hovudregelen i tvistemålsloven §180 fyrste leden bør Onarheim bera kostnadene til Skuggevik for lagmannsretten i hovudanken, med di det ikkje er slike særlege omstende at ho bør fritakast for kostnadsansvaret. Advokat Eriksen har oppgjeve kostnadene til kr 35151, av dette kr 34.000 i salær, og kravet vert godteke. Det skal svarast lovleg forseinkingsrente frå forfall til betaling skjer.

Motanken

Den aksessoriske motanken frå Skuggevik gjeld pkt. 2 i domsslutninga, der heradsretten gav dom for at Skuggevik ikkje kan overdra dispensasjonen frå byggjeforbodet, og byggjeløyvet, utan samtykke frå kommunen.

Lagmannsretten er i motsetnad til heradsretten komen til at Onarheim ikkje kan reknast å ha rettsleg interesse i dette stykket. Det Onarheim i røynda krev dom for her, er ikkje spørsmålet om tiltaket skal gjennomførast eller ikkje - men at kommunen skal avgjera kven som skal gjennomføra tiltaket. Dette siste tilhøvet må liggja utanfor kva ein granne kan ta opp ved eit søksmål. Slik partshøvet er i dette tilfellet, vil ein dom på dette punktet heller ikkje ha rettskraft i høve til kommunen. Domen kan ikkje forplikta kommunen rettsleg til å handsama saka - dersom kommunen meiner at ei overdraging av dispensasjon/byggjeløyve kan gjerast utan samtykke. Onarheim kan ikkje seiast å ha så nær tilknyting til søksmålsemnet at den naudsynte rettslege interesse i høve til tvistemålsloven §54 ligg føre, jf. framstillinga i Schei, side 133 o.u.

I tillegg er det tvilsamt om aktualitetskravet kan reknast å vera oppfylt. I høve til søksmålsvilkåra kan retten ikkje utan vidare byggja på pretensjonen til Onarheim om at løyva er overdregne. Ut frå parts- og vitneforklaringane for lagmannsretten synest det nokså uvisst korleis tilhøvet mellom Skuggevik og kjøparen Bjørdal vil verta ordna - om det vil skje ei overdraging av byggjeløyvet eller ei overdraging av eigedomen etter at båthuset er oppsett. Men med den uvisse som er skapt, kan det likevel hevdast at det er eit visst behov for rettsleg avklaring - slik at manglande aktualitet åleine truleg ikkje ville ha vore nok for å avvisa søksmålet.

Etter dette må domen til heradsretten, domsslutninga pkt. 2, opphevast, og denne delen av søksmålet avvisast frå heradsretten. Motanken har ført fram, og Onarheim bør bera kostnadene til Skuggevik for lagmannsretten i motanken, jf. tvistemålsloven §180 andre leden, jf. §172 fyrste leden. Spørsmålet har ikkje bode på slik tvil at det er grunnlag for å gjera unnatak etter §172 andre leden. Kostnadsoppgåva frå advokat Eriksen på kr 17625, av dette kr 5.000 i salær, vert godteken. Det skal svarast forseinkingsrente av tildømde sakskostnader frå forfall til betaling skjer. Skuggevik sine sakskostnader for heradsretten er det gjeve dekning for ved at lagmannsretten stadfester pkt. 3 i domsslutninga i den påanka domen.

Kravet om oppheving av den mellombelse åtgjerda

Skuggevik har kravt oppheving av pkt. 1 i den mellombelse åtgjerda som Sand namsrett tok avgjerd om i orskurd 20. mai 1996, jf. tvangsfullføringslova §15-11. Slutninga i orskurden lyder slik:

"1. Mads Skuggevik pålegges å stanse grunn- og byggearbeider på bnr. 7, gnr. 78 i Lillesand kommune inntil det er avklart om byggetillatelsen fortsatt står ved lag.

2. Saksøker gis en frist til innen 4 uker etter namsrettens kjennelse å ta ut stevning for å endelig avklare rettsforholdet i slutningens pkt. 1.

3. Som vilkår for ikrafttredelse og gjennomføring av forføyningen pålegges saksøker å stille sikkerhet for mulig erstatning til saksøkte med kr 50000,-, innen 1 uke fra namsrettens kjennelse."

Lagmannsretten må vera kompetent til å avgjera kravet om oppheving, jf. tvangsfullføringslova §15-11 tredje leden 2. punktum.

Ved at lagmannsretten i hovudanken no stadfester domen frå heradsretten, har to rettsinstansar vurdert saka på same måten. Kravet frå Onarheim om stogg i grunn- og byggjearbeida kan ikkje lenger seiast å vera sannsynleggjort i slik mon at det er grunnlag for å la den mellombelse åtgjerda stå ved lag, jf. alternativet "endrede forhold" i §15-11 fyrste leden fyrste punktum. Åtgjerda bør difor falla bort før det ligg føre rettskraftig avgjerd i hovudsaka.

Pkt. 1 i slutninga frå namsretten vert difor oppheva i orskurd av lagmannsretten. Denne orskurden har ikkje verknad før han er rettskraftig, jf. §15-11 tredje leden siste punktum.

Onarheim vart pålagd av namsretten å stilla trygd med kr 50.000 for mogeleg skadebotansvar overfor Skuggevik i samband med den mellombelse åtgjerda. Påstanden hennar om frigjeving av denne summen er det ikkje grunnlag for å etterkoma på noverande tidspunkt, jf. tvangsfullføringslova (tvfbl.) §3-7 andre leden.

Det ligg ikkje føre noko sakskostnadsspørsmål til avgjerd i samband med opphevinga av åtgjerda.

Domen og orskurden er samrøystes.

Domsslutning:

I hovudanken:

1. Domen til heradsretten, domsslutninga pkt. 1 og 3, vert stadfest. Av tildømde sakskostnader for heradsretten skal det svarast 12 - tolv - prosent årleg rente frå 30. april 1997 til betaling skjer.

2. I sakskostnader for lagmannsretten skal Tove Onarheim betala 35.151 - trettifemtuseneitthundreogfemtiein - kroner til Mads Skuggevik v/advokat Erik Eriksen innan 2 - to - veker etter at denne domen er forkynt, med tillegg av 12 - tolv - prosent årleg rente frå forfall til betaling skjer.

I motanken:

1. Domen til heradsretten, domsslutninga pkt. 2, vert oppheva og denne delen av søksmålet avvist frå heradsretten.

2. I sakskostnader for lagmannsretten skal Tove Onarheim betala 17.625 - syttentusensekshundreogtjuefem - kroner til Mads Skuggevik v/advokat Erik Eriksen innan 2 - to - veker etter at denne domen er forkynt, med tillegg av 12 - tolv - prosent årleg rente frå forfall til betaling skjer.

Slutning i orskurden:

Den mellombelse åtgjerda om stans i grunn- og byggjearbeida, pkt. 1 i slutninga til namsretten, vert oppheva.