RG-1970-592

Instans:	Gulating lagmannsrett
Dato:	1970-05-04
Publisert:	RG-1970-592
Stikkord:	Trafikkulykke
Sammendrag:
Saksgang:	Dom 4. mai 1970 i ankesak nr. 66/1969.
Parter:	Liv Sikveland og Anne Sikveland (advokat Hans A. Pedersen) mot Avholdsfolkets Gjensidige Bilforsikringsselskap Varde (høyesterettsadvokat Erik Bryde Sundseth).
Forfatter:	Lagdommerne Sverre Nygaard, Lars Sollesnes, ekstraordinær lagdommer, justitiarius Tjalve Gjøstein
Lovhenvisninger:	Bilansvarslova (1961) §7, Straffeloven 1902 ikrafttredelseslov (1902) §21, Tvistemålsloven (1915) §180, §4, Arveavgiftsloven (1964)

I sak mot Avholdsfolkets Gjensidige Bilforsikringsselskap Varde har fru Liv Sikveland og dottera Anne kravt skadebot for tap av forsytar ved at Ingvald Sikveland vart påkjørt og drepen 29. november 1967. Jæren heradsrett sa dom i saka 8. januar 1969 med slik slutning:

«1. Avholdsfolkets Gjensidige Bilforsikringsselskap Varde dømmes til innen 2 - to - uker å betale til fru Liv Sikveland kr. 40.000.- førtitusen kroner - og til frk. Anne Sikveland kr. 8.000.- åttetusen kroner - med 4 % rente fra forliksklagens forkynnelse den 19.7.1968 til betaling skjer.

2. Avholdsfolkets Gjensidige Bilforsikringsselskap Varde dømmes til innen 2 - to - uker å erstatte Liv Sikveland og Anne Sikveland sakens omkostninger med kr. 2.100.- - totusenetthundre kroner -.»

Om saksforholdet kan visast til dommen.

Liv og Anne Sikveland, som har fått etterløyve av Justisdepartementet til fri sakførsel for heradsretten og løyve til fri sakførsel for lagmannsretten, har anka dommen til lagmannsretten, og forsikringsselskapet har sett fram aksessorisk motanke. Hovudanken gjeld utmålinga av skadebota, og motanken gjeld både skuldspørsmålet og utmålinga.

Liv og Anne Sikveland meiner at heradsretten har avgjort skuldspørsmålet og skadebotsplikta rett. Dei hevdar såleis at Ingvald Sikveland ikkje viste noko aktløyse som kan føra til reduksjon av skadebota etter bilansvarslova §7. Det påligg Varde å føra prov for medverknad frå hans side til ulukka, og det er ikkje gjort. På den andre sida meiner dei at føraren av bilen, Asmund Herikstad, kjørde for fort etter tilhøva, og at han truleg har kjørt med nærlys som ikkje ga han turvande oversyn over vegen, og heller ikkje ga Sikveland varsel i tide.

Dei gjer vidare gjeldande at heradsretten har fastsett skadebota altfor lågt. Heradsretten har bygt på ei årsinntekt for Sikveland på kr. 20.000.- i åra framover, men det realistiske er å rekna med kr. 30.000.- som er medelinntekta for

Side:593

akkordarbeidarar hos Ålgård Bygg. Denne inntekta må delast i tre, med kr. 20.000.- til kona og dottera. Ytingane frå Folketrygda er idag omlag 10.000 kroner for året, og nettotapet blir då 10.000 kroner i året. Kapitalisert etter reglane i arveavgiftslova blir deira totaltap omlag 140.000 kroner. Av dette er Anne sitt tap kr. 5.000.- i 4 år frå 14 til 18 år, ialt kr. 20.000.-. - Til dette kjem at Sikveland skulle byggja hus til ein kostnad på omlag 90.000 kroner, og at han som bygningsmann kunne spara minst 20.000 kroner ved eige arbeid på fritida. Huset er no under arbeid etter kontrakt mellom fru Sikveland og Ålgård Bygg, og huslyden ville kunna spara utgifter til vedlikehald og stell ved at Sikveland ville ha gjort slikt sjølv.

Påstanden er:

«Avholdsfolkets Gjensidige Bilforsikringsselskap Varde dømmes til innen 2 - to - uker å betale til fru Liv Sikveland og Anne Sikveland erstatning begrenset oppover til kr. 120.000.- til fordeling på disse etter rettens skjønn og med 4 % renter fra forliksklagens forkynnelse til betaling skjer.

Avholdsfolkets Gjensidige Bilforsikringsselskap Varde tilpliktes å erstatte det offentlige sakens omkostninger for herredsrett og lagmannsrett.»

Varde legg hovudvekta på at heradsretten i si avgjerd av skuldspørsmålet både har vurdert prova uriktigt og har tatt feil i lovbruken, når han har funne at det ikkje er noko å leggja Sikveland til last. Det er uråd å skjøna ulukkeshendinga utan at Sikveland har medverka. Han må vera råka av bilen medan han var i ferd med å kryssa vegen. Han må då enten ha sett billysa før han gjekk ut i vegen, eller ha late vera å sjå seg om etter bilar. Han er derfor ikkje berre lite å leggja til last. Varde hevdar ikkje å vera utan skadebotsansvar, men meiner ansvaret må avkortast etter bilansvarslova §7. med omlag 50 %. Bilføraren sitt forhold kan ikkje få innverknad på denne avkortinga, for han kan ikkje lastast for ulukka. Han har kjørt med ein fart på 70 km. i timen, og det er ikkje uforsvarleg på denne staden, der vegen er god, breid og oversynleg. Det må reknast med at han kjørde med langlys.

Varde gjer vidare gjeldande at heradsretten har sett skadebotssummane for høgt. - Retten har tatt for høgt utgangspunkt når han har lagt til grunn ei pårekneleg årsinntekt på kr. 20.000.-, for i siste leveåret, 1967, ville Sikveland si inntekt ikkje ha vore over 15.000 kroner. Det kan ikkje byggjast på ei framtidig, fast heilårsinntekt hos Ålgård Bygg, for Sikveland likte ikkje å vera bunden til ein fast arbeidsgjevar, og hadde aldri før vore det. Heller ikkje kan det takast omsyn til at han kan ha hatt inntekter som ikkje er oppgitt til skattleggjing. - Det er også feil av heradsretten å leggja til grunn at halvparten av den framtidige inntekta ville koma kona og dottera til gode. Dottera var 14 år og må reknast som sjølvforsytande etter 4-5 år, og kona har delvis forsytt seg sjølv ved eiga inntekt. - Heradsretten har heller ikkje tatt omsyn til skattar og trygder ved vurderinga av

Side:594

inntektstapet. - På den andre sida var det ikkje rett av heradsretten å leggja vekt på Sikveland sine planar om byggjing av hus. Dei var på det tidspunkt uvisse, og dessutan er det tvilsamt om dei var til føremon for huslyden sin økonomi, dei kunne like gjerne verka tyngjande. Heller ikkje er framtidigt, spart vedlikehald noko relevant moment.

Varde aksepterar eit visst forsytartap for dottera Anne i omlag 4 år, men meiner at fru Sikveland neppe har lidd noko reelt tap. Huslyden får idag ytingar frå Folketrygda på kr. 10.440.- for året. Jamvel med utgangspunkt i ei bruttoinntekt på 20.000 kroner og ein halvpart til kone og dotter, vil dei sosiale ytingane fullt ut kompensera iallfall fru Sikveland sitt tap. Det samla tapet kan ikkje vera meir enn 75.000 kroner, og nettotapet etter frådrag av refusjonskravet frå Rikstrygdeverket ikkje over 25.000 kroner. - Varde har vist til Rt-1967-735 til støtte for sitt syn.

Påstanden er:

«1. Avholdsfolkets Gjensidige Bilforsikringsselskap Varde dømmes til å betale erstatning til Liv Sikveland og hennes datter Anne fastsatt etter rettens skjønn.

2. Omkostningene for herredsretten oppheves.

3. Avholdsfolkets Gjensidige Bilforsikringsselskap Varde tilkjennes saksomkostninger for lagmannsrett.»

For lagmannsretten har Liv Sikveland møtt og gitt forklaring. Det er ført 9 vitne, dei same som for heradsretten. Som nytt for lagmannsretten er lagt fram ei byggjekontrakt mellom Liv Sikveland og Algård Bygg av 14. april 1970, og ei oppgåve frå Time trygdekasse av 21. april 1970 over satsane for overgangsstønad og barnepensjon til fru Sikveland frå 1.7.1968. Dessutan er førevist ein gummistøvel som Ingvald Sikveland hadde på seg på ulukkesdagen.

Lagmannsretten har vore på synfaring på ulukkesstaden.

Lagmannsretten er komen til same resultat som heradsretten, og sluttar seg på dei vesentlege punkta til dei grunnar heradsretten har gitt.

Utgangspunktet er etter bilansvarslova §4 at det skal svarast skadebot for den skaden som ei motorvogn valdar. Berre dersom skadelidaren har medverka til skaden kan det bli spørsmål om å minka skadebotskravet, jfr. §7. Men det er skadevaldaren - eller i dette tilfelle hans ansvarsassurandør - som må føra prov for at skadelidaren har vist slik aktløyse at det må føra til avkorting i skadebotsansvaret. Lagmannsretten kan ikkje finna at Varde har gjort det.

Ingvald Sikveland sin handlemåte frå han gjekk ut av bilen til Lars Kåre Undheim på den eine sida av vegen, og til han vart påkjørt av Asmund Herikstad på den andre sida av vegen, er heilt ukjent. Det som med nokolunde vissa må kunna konstaterast er at det ikkje kan vera rett når Herikstad har meint at Sikveland kom ut i vegen på Herikstad si høgre side, for Sikveland vart råka av bilen på si høgre side, og må då ha hatt ryggen

Side:595

mot vegen. Vidare er det på det reine at Sikveland vart råka av utsida på høgre skjermen framme. Han må derfor ha vore nokså langt ute til høgre i vegen, sett frå bilen, då han vart påkjørt. Det som etter dette er det avgjort sannsynlege, er at Sikveland har gått frå Undheims bil, bak denne og tvers over vegen, der han vart påkjørt i vegkanten like ved gardsvegen opp til huset der han budde. Ut over dette kan det berre teoretiserast over Sikveland sitt forhold. Lagmannsretten finn som heradsretten ikkje tilstrekkeleg haldepunkt for at Sikveland var så påverka av alkohol at det må kunna sluttast at dette har hatt innverknad på hendingsgangen, og viser til det som heradsretten har sagt om dette. Nytt for lagmannsretten er opplysningen om at Sikveland hadde på seg gummistøvlar med refleksband i øvre kanten, og han kan derfor heller ikkje lastast for å ha vanta refleks. - Om Sikveland har sett bilen eller lysa frå han, og i tilfelle kor langt unna, før han kryssa vegen, kan ein ingen ting sikkert veta. Men på denne staden kan ein bil observerast på ein avstand av 150-200 meter, dersom han har lys på, og avstanden kan vera endå lenger, om han brukar langlys. Sikveland skulle derfor ha god tid til å kryssa vegen, som er 5-6 meter breid. Det trulege synest å vera at han er blitt overraska av bilen, enten på grunn av farten eller lysføringa, eller båe deler. Noko haldepunkt for at Sikveland er meir enn berre lite å leggja til last, kan lagmannsretten i alle høve ikkje finna, og det kan då ikkje bli tale om avkorting i skadebotkravet etter bilansvarslova §7.

I relasjon til §7. har det etter dette inga interesse å konstatera om bilføraren er noko å leggja til last. Men spørsmålet melder seg når skadebotssummen skal utmålast, fordi det etter §21 i innføringslova til straffelova kan ha innverknad på den skadebota som retten finn rimeleg for forsytartap.

Bilføraren, Åsmund Herikstad, har kunna yta lite til oppklåring av ulukka. Han meiner jamvel at det ikkje var mørkt på denne tid, endå dette var omlag kl. 17.30 så seint på året som 29. november. Alle andre opplysningar går ut på at det var mørkt og skya, og retten legg dette til grunn. Han kan heller ikkje hugsa om han hadde lys på, og då heller ikkje kva slags lys. Farten har han oppgitt til 70 km. i timen ved påkjøringa, men han vedgår at han elles på turen kan ha vore i 80 km. Lagmannsretten er som heradsretten komen til at han må ha hatt uforsvarleg stor fart etter tilhøva. Lagmannsretten byggjer dette mellom anna på Ola Tjålands forklaring. Tjåland vart passert av Herikstad på Edland, litt sør for Ålgård, og Tjåland seier at Herikstad då heldt så påfallande stor fart at han gjorde seg den refleksjonen at Herikstad er heldig om dette går godt. Sjølv kjørde Tjåland med det han kallar vanleg fart. Tjåland kom framom ulukkesstaden like etter påkjøringa. Herikstad hadde då vore til Årrestadkrossen og snudd, 1300 meter lenger sør, og hadde sett av 2 kvinnelege passasjerar på to ulike stader. Avstanden mellom Ålgård og Årrestadkrossen skal vera 11,6 km. Desse opplysningane tyder på at Herikstad på denne turen har halde stor fart,

Side:596

noko som for så vidt også samstavar med hans eiga forklaring.

Dette er sjølvsagt ikkje tilstrekkeleg for vurderinga av farten like før påkjøringa, men samanhalde med det som før er sagt om at Sikveland truleg må ha blitt overraska av bilen, finn lagmannsretten at farten må ha vore eit vesentleg overraskingsmoment, og at det er truleg at dette iallfall har vore ei medverkande årsak til ulukka. - Om lyset på bilen er det ingen sikre opplysningar. Ola Tjåland, som passerte bilen like etter han var stogga, men som ikkje var klår over at det hadde skjedd ei ulukke, meiner at lyktene stod på langlys. Men Herikstad hadde enten like før påkjøringa eller på sjølve ulukkesstaden møtt bilen til Lars Kåre Undheim, og kort tid før det ein annan bil, og det er ikkje utenkjeleg at Herikstad derfor har kjørt på nærlys. Dette synes å rima best med at han ikkje har observert Sikveland, endå denne hadde refleks på støvlane, og med at Sikveland vart overraska av bilen. Men sikre slutningar kan ikkje trekkjast om bruken av lyset, og lagmannsretten legg derfor inga vekt på dette momentet.

I samband med fastsetjinga av skadebotssummen ligg det føre ein del nye opplysningar for lagmannsretten. - Fru Sikveland har no ei årsinntekt på kr. 6.444.- brutto som vaskehjelp. Herfrå går så skatt og trygder. - Dottera Anne går på yrkesskule, der ho er ferdig i juni iår. Planen er at ho deretter skal gå på ungdomsskule eller husflidskule. - Liv Sikveland har gjort kontrakt med Ålgård Bygg om byggjing av hus, fordi ho meiner at den bustaden dei har no, ikkje lenger er tenleg. Kontraksprisen er omlag 80.000,- kroner på grunnmur, og totalkostnaden er rekna til 90.000 kroner. Disponent Skjæveland i Ålgård Bygg har stadfesta at Sikveland før sin død hadde planar om å byggja hus, at han hadde fått lovnad på tomt og hadde fått husteikningar med seg heim. Han har likeeins stadfest at Sikveland var ein dugande bygningsmann, og disponenten reknar med at han ved eige arbeid på fritid ville kunna spara 15.000-20.000 kroner av byggjekostnaden. - Disponent Skjæveland har vidare opplyst at akkordinntektene i Ålgård Bygg ligg på 27.000-34.000 kroner i året, og at Sikveland måtte ha gått over på akkordarbeid, dersom han hadde blitt verande der.

Som det går fram av heradsrettsdommen har Rikstrygdeverket ved utrekninga av sitt regresskrav på kr. 52.048,- lagt til grunn at fru Sikveland frå 1. juli 1968 skulle gå over frå ein overgangsstønad på kr. 506,- pr. månad til ein årleg enkjepensjon på kr. 4.464.-. Det er då rekna med at ho sjølv skulle ha ei årleg inntekt på kr. 9.000.-. For lagmannsretten er lagt fram eit skriv frå Time trygdekasse som viser at fru Sikveland framleis får overgangsstønad, men det er ikkje opplyst noko om kor lenge dette vil vara. Overgangsstønaden er vesentleg større enn den enkjepensjonen som det er rekna med i regresskravet. Dei sosiale ytingane som ankepartane har fått, synest å stilla seg slik:

Side:597

1967 1968 1969

(2 månader)

Barnepensjon (Anne S.) kr. 360.- kr. 2.262.- kr. 2.568.-

Overgangsstønad (Liv S.) » 1.012.- » 6.366.- » 7.248.-

I alt kr. 1.372.- kr. 8.628.- kr. 9.816.-

Frå 1. januar 1970 er barnepensjonen kr. 2.724.- og overgangsstønaden kr. 7.716.-, ialt kr. 10.440.- pr. år.

Ved vurderinga av forsytartapet er det særleg eit usikkert moment kor lenge fru Sikveland vil få ha overgangsstønaden, og kor stor enkjepensjon ho deretter vil få. Lagmannsretten er derfor vist til å avgjera spørsmålet etter eit reint skjøn, der også ei rekkje andre faktorar er usikre.

Lagmannsretten finn som heradsretten å måtta leggja til grunn at dei sosiale ytingane ikkje gir Liv og Anne Sikveland fullt vederlag for Ingvald Sikveland sitt tilskot til deira underhald og levestandard. Dette må dei etter omstenda ha eit rimeleg krav på å få skadebot for.

Ved vurderinga av totaltapet byggjer lagmannsretten på at Sikveland ville kunna vera i arbeid i omlag 20 år frå ulukka, til han vart 70 år, og at han idag ville ha ei årsinntekt på 20-25.000 kroner. Det er då rekna med at Sikveland - i tråd med utviklinga dei siste leveåra - i all hovudsak ville hatt sitt arbeid hos Ålgård Bygg, men også at han hadde sterke interesser i sauedrifta i heiane vår og haust, noko som han gjerne ville delta i, og at dette truleg ville redusera hans faste inntekter. - Det må også aksepterast at Sikveland hadde planar om å byggja hus, at han ved arbeid på fritid med byggjinga ville tilført huslyden verdiar for 15-20.000 kroner, og at han ved sjølv å utføra stell og vedlikehald på huset i nokon mon ville spara huslyden for utgifter.

På den andre sida må det takast omsyn til at fru Sikveland delvis er sjølvforsytande, og til at Anne Sikveland var 14 år på ulukkestida og truleg vil vera sjølvforsytande om eit års tid, ved 18 års alder. Likeså går til frådrag Sikvelands eige forbruk, og utgifter i samband med innvinninga av arbeidsinntekta, og i nokon mon også skattar og trygder. Hertil kjem neddiskontering til notidsverdi av dei inntektene som først ville falla i framtida.

Lagmannsretten vurderar på dette grunnlaget det totale tapet for Liv og Anne Sikveland, til kr. 100.000.-. Herfrå går så Rikstrygdeverket sitt regresskrav med kr. 52.048.-. Til utbetaling til ankepartane blir då avrunda kr. 48.000.-, som lagmannsretten fordeler på same måten som heradsretten med kr. 40.000.- til fru Sikveland og kr. 8.000.- til Anne Sikveland.

Lagmannsretten meiner med denne vurderinga å vera nokolunde i tråd med rettspraksis, særleg slik han er komen til uttrykk i eit tilfelle av forsytartap i Rt-1969-1308, særleg side 1315.

Mot rentepåstanden er det ikkje gjort innvendingar.

Side:598

Lagmannsretten finn ikkje grunn til å endra heradsretten si avgjerd om sakskostnadene. Men Liv og Anne Sikveland har ved etterløyve av Justisdepartementet 27. juni 1969 fått fri sakførsel for heradsretten, og sakskostnadene må derfor tilkjennast det offentlege.

Lagmannsrettens resultat blir etter dette at heradsrettens dom i hovudsak blir stadfest, men av praktiske grunnar formar lagmannsretten ny konklusjon.

Både anke og motanke har vore til fånyttes. Båe ankene har medført omlag like store kostnader, og dei kostnadene som partane burde ha vore ilagt for lagmannsretten etter hovudregelen i rettargangsl. §180, 1. leden, kan kompenserast. Sakskostnader blir derfor ikkje tilkjent.

Dommen er samrøystes.

Domsslutning:

1. Avholdsfolkets Gjensidige Bilforsikringsselskap Varde betalar til Liv Sikveland 40.000.- førti tusen - kroner og til Anne Sikveland 8.000.- åtte tusen - kroner med tillegg av 4 - fire - prosent årleg rente frå 19. juli 1968 til betalingsdag.

2. Avholdsfolkets Gjensidige Bilforsikringsselskap Varde betalar sakskostnader for heradsretten til det offentlege med 2.100.- to tusen eitt hundre - kroner.

3. Oppfyllingsfristen er 2 - to - veker frå denne dommen er forkynt.

4. Sakskostnader for lagmannsretten blir ikkje tilkjent.

Av herredsrettens dom (sorenskriver Odd Woxholt):

Den 29. november 1967 ble Ingvald Sikveland, Undheim, påkjørt og drept på fylkesveien Undheim-Ålgård ved Årrestad i Time. Sikveland etterlater seg hustru og 2 barn, en sønn på ca. 20 år, og en datter født xx.xx.1953. - - -

Efter de avgitte vitneforklaringer finner retten følgende faktum bevist:

Åsmund Herikstad kjørte den 29. november 1967 fra sitt arbeidssted på Øksnevad ca. kl. 1700 via Kverneland til Figgjo, hvor han hentet Liv Undheim og en annen pike. Derfra kjørte han om Ålgård og til Undheim. Straks efter at han hadde forlatt Ålgård kjørte han forbi fjerde vitne Ola Tjåland som i retten har forklart at Herikstad kjørte så fort at han undret seg over om dette kunne gå godt. Ved Månheim satte Herikstad av Liv Undheim og ved Årrestadkrysset satte han av den andre piken. Efter å ha snudd i Årrestadkrysset kjørte han tilbake og idet han skulle passere porten til avdøde Sikvelands bosted merket han plutselig noe som dukket frem i lyset, og som ble rammet av bilen. Herikstad bremset og løp ut for å se, og så da en person som han skjønte var sterkt skadet ligge i veien rett bak bilen. Han kjørte da til nærmeste hus for å få tilkalt lensmann og lege og vendte derefter tilbake til ulykkesstedet til fots.

Side:599

Forulykkede som er murer og jord- og stenarbeider hadde denne dag vært på Ålgård hvor han bl.a. hadde snakket med Jonas G. Espeland som han hadde avtalt å dra til fjells med en av de nærmeste dagene for å lete efter noen sauer. I kl. 1700-tiden hadde han møtt opp på Ålgård på et sted hvor han efter avtale vanligvis pleide å møte opp for å kjøre hjem med en arbeidskamerat, Lars Kåre Undheim. Disse to kjørte i 1700-tiden eller litt efter fra Ålgård. Ved Sjelsetvannet kjørte de forbi Ola Tjåland, som imidlertid kjørte efter dem i ca. 200 meters avstand til de kom til Taksdal. Her kjørte Lars Kåre Undheim og Sikveland forbi en buss og videre til Sikvelands bopel. Undheim stoppet på høyre side av veien og Sikveland gikk ut av bilen og bakover for å krysse veien, hvorefter Undheim kjørte videre. Ola Tjåland, som var blitt liggende efter bussen ved Taksdal, kjørte forbi bussen da den stoppet ved Månheim og han kunne da se baklyktene til Undheims bil idet den startet opp utenfor Sikvelands bolig. Da han kom frem til der hvor Sikveland bor så han en bil med døren åpen på venstre side, og han så noe i veien på bilens venstre side som han trodde var noe papir eller lignende som hadde blåst ut av bilen. Retten anser det bevist at påkjørselen fant sted umiddelbart efter at Sikveland hadde forlatt Undheims bil og hadde krysset veien. Denne oppfatning bygger retten blant annet på at Herikstad selv forklarer at han så bussen stoppe ved Månheim umiddelbart før påkjørselen fant sted, altså samtidig som Tjåland passerte bussen og kunne se Undheims bil idet den startet opp. Videre må det være på det rene at det var ulykkesbilen Tjåland hadde sett umiddelbart efter med døren åpen, Herikstad må da på det tidspunkt har vært bak bilen for å undersøke hva han hadde kjørt på. Lars Kåre Undheim har som vitne forklart at han ikke la merke til at Herikstad passerte ham efterat han hadde satt av Sikveland og han passerte heller ingen biler på strekningen derfra og frem til Undheimskrosset hvor Herikstad hadde snudd. Den eneste naturlige forklaring Undheim kan gi på dette er at han husker han måtte bøye seg over mot høyre for å lukke døren skikkelig igjen efterat Sikveland var gått ut. Det var en Folkevogn han hadde og disse er så tette at det er vanskelig å få dørene skikkelig lukket. Han antar at han har vært så opptatt med dette at han ikke har merket den andre bilen. Herikstad på sin side husker at han passerte en bil et stykke før han kom til ulykkesstedet, men han husker ikke å ha sett noen bil nær ved ulykkesstedet, og husker heller ikke å ha sett Tjålands bil da den passerte. Selv har han trodd at det var Undheims bil den bilen han møtte lenger fremme. Det foreligger i saken opplysninger om at meierist Per Undheim passerte ulykkesstedet umiddelbart før ulykken skjedde. Han hadde en bil et stykke efter seg og mener at dette var Lars Kåre Undheims bil. Han husker også at han passerte en bil nedenfor ulykkesstedet og mener at dette må ha vært Herikstads bil.

Retten er efter dette kommet til at Herikstad efter at han hadde satt av sin passasjer i Årrestadkrysset og kjørt tilbake først passerte Per Undheims bil. Denne passeringen skjedde efter hans egen forklaring like før bakketoppen. Han må da ha satt på nærlys og da han umiddelbart efter passerte bakketoppen må han uten at han nå er seg det bevisst ha sett lysene til Lars Kåre Undheims bil og fortsatt med nærlys. Dette

Side:600

i forbindelse med en fart som han selv har oppgitt til ca. 70 km/t og den omstendighet at sikten forover er blitt ytterligere svekket av lysene på Undheims bil må ha vært årsak til at han ikke har oppdaget Sikveland før i det øyeblikk da påkjørselen fant sted. Sjokket efter påkjørselen kan også være en rimelig forklaring på at han ikke merket at Tjålands bil kjørte forbi. Saksøkte har påstått seg frifunnet under henvisning til Bilansvarslovens §7. idet han mener at forulykkede selv har medvirket til skaden på følgende måte:

Han har vært alkoholpåvirket, han har ikke vist tilstrekkelig aktsomhet ved kryssing av veien, han har vært mørkkledd og han har ikke hatt refleks på seg.

Disse påstander bygger han på følgende:

Vitne nr. 2, Lars Kåre Undheim, skal til politiet ha uttalt at Sikveland var synlig påvirket av alkohol. Vitne nr. 8, Åsmund Herikstad, har til politiet forklart at det syntes for ham «som mannen fallt eller snublet ut i veien foran bilen». Det foreligger ikke noe bevis i saken for at forulykkede har brukt refleks, og det er på det rene at han var iført mørkeblå dongeribukse og mørk jakke.

Retten skal bemerke:

Annet vitne, Lars Kåre Undheim, har i retten idag forklart at han merket det luktet øl av forulykkede da han kom inn i bilen og det var hans inntrykk at forulykkede var noe påvirket. Han hadde imidlertid ikke merket noen ustøhet, og han hadde vært ordnet i sin samtale, som de hadde ført hele veien fra Ålgård og til Sikvelands bosted. Han mener med bestemthet at den alkoholpåvirkning som han hadde inntrykk av, var så svak at det ikke var noen som helst trafikkmessige faremoment tilstede. Hvis han hadde trodd det, ville han isåfall ha kjørt ham helt inn på tunet. Retten finner vitnets uttalelse slik den fremkom i herredsretten så avsvekket at den ikke kan gi grunnlag for en påstand om at alkoholpåvirkning har vært en medvirkende faktor i årsakssammenheng. Retten er efter det resultat den ellers er kommet til, av den oppfatning at manglende refleks og mørke klær heller ikke kan ha hatt noen avgjørende innflytelse på hendelsesforløpet, idet retten, som det tidligere er gitt uttrykk for, anser det bevist at føreren av ulykkesbilen har hatt for stor fart efter forholdene når man tar hensyn til den reduserte sikt som skyldtes hans eget nærlys og motlys fra Lars Kåre Undheims bil. Retten finner derfor at saksøkte må ha et uavkortet ansvar for oppstått økonomisk skade i medhold av Bilansvarslovens §4.

Det er opplyst at avdøde i de senere år i henhold til oppgaver i selvangivelsen har hatt følgende inntekter:

1964 kr. 7.236,-

1965 kr. 10.311,-

1966 kr. 11.545,-

1967 kr. 13.778

Saksøkeren har hevdet at de oppgitte inntekter ikke gir et riktig bilde av avdødes reelle inntekter og hans inntektsmuligheter. Avdøde som var murer og litt av en altmuligmann ble meget benyttet av sine naboer og folk ellers i Undheims-grenda og arbeidet ellers ved Ålgård-Bygg. Han var videre fra barndommen av sterkt interessert i å ferdes i fjellet med sauedrifter og han var derfor ofte behjelpelig når det var

Side:601

spørsmål om sauesanking. Sauesankingen og tilfeldige jobber utenom Ålgård-Bygg har uten tvil ført til adskillige ukontrollerbare inntekter, og det er fra Ålgård-Bygg opplyst at Sikveland dersom han hadde arbeidet fast i firmaet ville ha hatt en årslønn på kr. 21.525,- i 1968. Disponenten i Ålgård-Bygg har i retten idag uttalt at årsinntekten efter de nåværende tariffer ville ligge et sted bortimot kr. 30.000,-. Saksøkte har på sin side hevdet at det ved en mulig erstatningsfastsettelse må tas utgangspunkt i de reelle inntekter, og at den omstendighet at avdøde og hans hustru hadde planer om å bygge hus, og at avdøde i den forbindelse ville gå over til full årsbeskjeftigelse ved Ålgård-Bygg ikke kan tillegges noen avgjørende betydning for et annet utgangspunkt når det gjelder familiens inntekter.

Enken, Liv Sikveland, har fra 1. november 1967 til 30. juni 1968 fra Rikstrygdeverket mottatt en overgangsstønad på kr. 506,- pr. mnd. Fra 1. juli 1968 er det fastsatt en enkepensjon på kr. 4.464,- pr. år, og en barnepensjon fra 1. november 1967 kr. 2.160,- pr. år. Overgangsstønaden er redusert efter en forventet ervervsinntekt på kr. 5000,- pr. år, og enkepensjonen er fra 1. juli 1968 frem til fyldte 70 år redusert efter en forventet ervervsinntekt på kr. 9.000,- pr. år.

Forulykkede var født xx.xx.1917, og enken var den 1. juli 1968 43 1/4 år.

Rikstrygdeverket har i henhold til de fastsatte stønader og pensjoner gjort gjeldende et regresskrav på kr. 52.048,-.

Retten anser det på det rene at enken og datteren ikke vil få full kompensasjon for tap av forsørger ved de tilståtte pensjoner. For familiens samlede underhold har det den hele tid vært spørsmål om mann og hustrus samlede inntekter. Hustruens inntekter og hennes inntektsmuligheter må antas å være de samme nå som før mannens død, og erstatningsfastsettelsen må derfor baseres på en vurdering av hva kone og barn måtte forventes å ville få av mannens inntekt frem til fyldte 70 år. Efter ligningsoppgavene har mannens inntekter vært stigende fra kr. 7.236 i 1964 til ca. det dobbelte i 1967 når det tas hensyn til at inntekten bare er regnet frem til dødsdatoen den 29/11-67.

Tar man utgangspunkt i en reell årsinntekt i 1967 på ca. kr. 15.000,- og vurderer dette beløp mot de gitte opplysninger om at Sikveland ved fast årsarbeide ved Ålgård-Bygg kunne tjene opp i mot kr. 30.000,-, vil det ikke være urealistisk å regne med en årsinntekt på ca. kr. 20.000,- for Sikveland i årene fremover. Av dette må man regne med at iallefall halvparten ville komme familien tilgode i form av direkte tilskudd til husholdning, klær, hus m.v., og dertil vil komme ektemannens arbeidsinnsats ved påtenkt husbygging m.v. De beløp som er fastsatt av Rikstrygdeverket gir en årsinntekt som gjennomsnittlig ligger på under det halve av det familien ville ha fått dersom mannen hadde levet. Retten finner det derfor naturlig at erstatningen til enken og hennes mindreårige datter fastsettes til de samme beløp som de kapitaliserte trygdeytelser, det vil avrundet si kr. 40.000,- til enken og kr. 8.000,- til datteren. - - -