LA-1993-439
| Instans: | Agder lagmannsrett - Kjennelse |
|---|---|
| Dato: | 1993-07-30 |
| Publisert: | LA-1993-00439 |
| Stikkord: | Straffeprosess |
| Sammendrag: | |
| Saksgang: | Skien og Porsgrunn forhørsrett - Agder lagmannsrett LA-1993-00439. |
| Parter: | Den offentlege påtalemakta mot A. |
| Forfatter: | Lagdomar Asbjørn Nes Hansen, førstelagmann Arne Christiansen, lagdomar Åse Berg |
| Lovhenvisninger: | Straffeprosessloven (1981) §444, §446 |
INS 1985-06-28 1679 §17-1 INS 1985-06-28 1679 §27-3
LOV-1902-05-22-10-§195
LOV-1981-05-22-25-§100
LOV-1981-05-22-25-§379
LOV-1981-05-22-25-§438
LOV-1981-05-22-25-§449
LOV-1981-05-22-25-§68
LOV-1981-05-22-25-§82
År 1993 den 30. juli vart det halde rettsmøte på Agder lagmannsretts kontor i Skien.
Etter rådlegging og røysting for stengde dører sa retten slik kjennelse:
Saka gjeld krav om skadebot og oppreising etter kap. 31 i straffeprosesslova. A var i august-september 1992 under etterforsking i samband med mistanke om seksuelle overgrep mot dottera C, født xx.xx.1987. Det er semje om at han må reknast å ha hatt status som skuldgjeven ("siktet") i saka, jf. straffeprosessloven §82.
Telemark politikammer tok 17. september 1992 avgjerd om å leggje saka bort med grunngjeving om at "intet straffbart forhold anses bevist". Statsadvokatane i Vestfold og Telemark har i ettertid sagt seg samd i denne avgjerda. Politiet - med tilslutnad av statsadvokatane - har likevel seinare halde fram at saka skulle ha vore lagt bort etter "bevisets stilling" og ikkje med den grunngjevinga som vart nytta. I skriv 16. desember 1982 til Skien og Porsgrunn forhøyrsrett sette A og ektemaken B fram krav om skadebot etter straffeprosessloven kap. 31. A kravde både skadebot for økonomisk tap som fylgje av strafforfylginga og kr 100.000 i skadebot for ikkje-økonomisk skade. B kravde kr 50.000 i skadebot for ikkje-økonomisk skade. Påtalemakta meinte det ikkje var grunnlag for skadebot til nokon av dei. Forhøyrsretten tok skadebotkrava opp til avgjerd i orskurd 30. april 1993 med slik slutning:
"1. Det Kgl. Justis- og politidepartement dømmes til innen 2 - to - uker fra forkynnelse av kjennelsen å betale til A kr 10.0000,- - kronertitusen - i erstatning for lidt tap, og kr 50.000,- - kronerfemtitusen - i erstatning for ikke-økonomisk skade.
2. Det Kgl. Justis- og politidepartement frifinnes for Bs krav.
3. Saksomkostninger til A er fastsatt til kr 8.000,- - kroneråttetusen -."
Dei nærare faktiske omstende i saka, partsutsegnene for forhøyrsretten og grunngjevinga for resultatet går fram av orskurden.
Statsadvokatane i Vestfold og Telemark har 21. mai 1993 påkjært avgjerda med omsyn til skadebotsummane og sakskostnadene. Statsadvokatane har i kjæremålet vist til og slutta seg til påskrift frå Telemark politikammer dagsett 18. mai, der politiet, rettnok under svært sterk tvil, godtek at A får skadebot i høve strafforfylginga. Dei fastsette skadebøtene, både for økonomisk og ikkje-økonomisk tap, er derimot alt for høge. A leid trass alt svært lita overlast i samband med etterforskinga. Politiet gjekk skånsamt fram, etterforskinga skjedde raskt og avgjerd vart teken straks etter at etterforskinga var avslutta. Det er heller ingen samanheng mellom skadebotfastsetjinga i saka her og den skadebot som vert gjeven til den krenkte i ei utuktssak. Statsadvokatane har i kjæremålet lagt til at det av omsyn til konsekvensane ikkje bør gjevast skadebot anna enn med ein mindre sum. Elles risikerer ein at tilsvarande saker ikkje vert forsvarleg granska av politiet. Og A bør ikkje få dekt sakskostnadene. Advokathjelp har ikkje vore "nødvendige utgifter til hans forsvar", med di saka alt var avgjort til hans gagn. - Til avvisningspåstanden frå kjæremotparten er det vist til at etter påtaleinstruksen §27-3 fyrste leden andre punktum er det den som "utfører saken" som kan påkjære, og det er ikkje tvil om at det er statsadvokatane i dette tilfellet. Det same fylgjer av rundskriv G-38/81 frå Justisdepartementet.
A v/advokat Morten N. Wexels har prinsipalt påstått kjæremålet avvist som for seint framsett. I denne saka er det politiet som med heimel i påtaleinstruksen §17-1 har lagt straffesaka bort og som har gjeve fråsegn til skadebotkravet etter straffeprosessloven §449. Då er det og politiet som har kompetanse til å påkjære forhøyrsrettens avgjerd av skadebotkravet, jf. Rt-1977-1370 og rundskriv G-38/81 frå Justisdepartementet. Kjæremålsfristen må reknast å ha gått ut alt den 18. mai 1993, då Telemark politikammer oversende saka til statsadvokaten. - Subsidiært vert den påkjærde avgjerda påstått stadfest. Skadebot for økonomisk tap vart rettnok sett lågare enn det A meinte å ha dokumentert og oppreisingskravet vart minka i høve til påstanden, ved sidan av at B ikkje fekk skadebot i det heile. Men ektemakane meiner forhøyrsretten har gjeve dei oppreising i slik mon at dei kan godta avgjerda. Forhøyrsretten har nøye vurdert og skore ned på det framsette kravet om skadebot for økonomisk tap. Påtalemakta har ikkje grunngjeve kvifor ein meiner at den fastsette summen er for høg. Jamføringa med kva som vert gjeve i oppreising til krenkte i utuktssaker er ikkje relevant. A er uskuldig uthengd som overgripar med dei svære påkjenningane det fører med seg. Det kan ikkje vere tvilsamt at han har hatt trong for hjelp frå advokat for å fremje skadebotkravet. A har sett fram slik påstand:
"1. Prinsipalt: Kjæremålet avvises.
2. Subsidiært: Forhørsrettens kjennelse stadfestes.
3. I begge tilfelle: A tilkjennes saksomkostninger for lagmannsrett."
Lagmannsretten kan ikkje sjå at det er grunnlag for å avvise kjæremålet som for seint framsett. Ein går ikkje nærare inn på tilhøvet til påtaleinstruksen §17-1 i samband med at straffesaka vart lagd bort, men konstaterer at det i alle høve var statsadvokatane som i påskrift 14. januar 1993 gav fråsegn til forhøyrsretten etter straffeprosessloven §449 i samband med skadebotkravet. I den same påskrifta nemnde statsadvokatane og at straffesaka skulle ha vore lagt fram for dei før saka vart lagd bort. Etter straffeprosessloven §68 andre leden andre punktum, jf. påtaleinstruksen §27-3 fyrste leden andre punktum, er det den innan påtalemakta "som utfører saken" som kan påkjære ei avgjerd. I det nemnde rundskrivet G-38/81 er det presisert at dette og gjeld kjæremål over avgjerd av skadebotkrav etter straffeprosessloven kap. 31. Sett på bakgrunn av at statsadvokatane hadde gjeve fråsegn til skadebotkravet og dessutan sagt frå om kva instans som retteleg skulle ha lagt bort straffesaka, kan ein vanskeleg sjå det annleis enn at statsadvokatane må reknast å "utføre saken" når det er spørsmål om kven som kan påkjære. I rundskrivet er det dessutan med reine ord sagt at det er statsadvokatane som må påkjære dersom dei har uttala seg til skadebotkravet, og at det alltid er statsadvokatane som skal kome med fråsegn dersom straffesaka høyrer under lagmannsretten. I saka her var det mistanke om brot på straffeloven §195, og då ville saka i tilfelle ha gått for lagmannsretten. Det er opplyst at forhøyrsrettens avgjerd vart motteken av Telemark politikammer 4. mai 1993. Statsadvokatane fekk saka med tilråding frå politiet 18. mai og påkjærde 21. mai 1993. Det kan etter dette ikkje vere tvilsamt at statsadvokatane har påkjært innan kjæremålsfristen etter straffeprosessloven §379 fyrste leden.
Når det gjeld realiteten i saka, er det for lagmannsretten ikkje omstridd mellom partane at grunnlaget for skadebot og oppreising til A ligg føre. Det kjæremålet rettar seg mot, er som nemnt utmålinga av summane. Lagmannsretten legg såleis til grunn at A har gjort det sannsynleg at han ikkje har gjort seg skuldig i utuktig omgang med dottera C, slik at han har krav på skadebot for økonomisk tap som står i årsakssamanheng med forfylginga mot han, jf. straffeprosessloven §444. Vidare tek lagmannsretten utgangspunkt i at det ligg føre slike særlege grunnar at A bør få ein passande sum som oppreising for krenking eller annan ikkje-økonomisk skade, jf. §446. Forhøyrsretten har konkret vurdert det økonomiske tapet A meiner å ha lide ved forfylginga og har gjeve skadebot for tapt arbeidsforteneste, telefonutgifter og tapte husleigeinntekter. Slik saka ligg til, må fastsetjinga av tapet eit stykke på veg ha innslag av skjøn. Påtalemakta har ikkje i samband med kjæremålet grunngjeve kvifor tapet bør setjast lågare. Grunngjevinga for det måtte i tilfelle vere at det ikkje er årsakssamanheng mellom noko av tapet og strafforfylginga eller at den skuldgjevne burde ha freista minke tapet i endå større mon enn det forhøyrsretten har kome til. Lagmannsretten har ikkje merknader til at tapet vert sett til kr 10.000, slik forhøyrsretten kom til. Kjæremålet kan ikkje føre fram på dette punktet.
Med omsyn til skadebot for ikkje-økonomisk skade, er lagmannsretten i hovudsak samd i dei synsmåtane forhøyrsretten har kome med på side 13-14 i rettsboka. Ut frå det som låg føre etter domaravhøyret av C, var det openbert at politiet måtte innleie etterforsking. Og politiet gjekk fram så varsamt som råd var. I og med at A fylgde friviljug med til avhøyr på lensmannskontoret, vart det ikkje nytta straffeprosessuelle tvangsmiddel mot han. Barnet vart mellombels plassert hos besteforeldra på morssida, men det var berre på eit tidleg steg under etterforskinga at A vart avskoren frå all kontakt med dottera. Frå han vart avhøyrd på lensmannskontoret 13. august og fram til saka vart lagd bort 17. september 1992, gjekk det berre vel 1 månad. Saka vart ikkje omtale i media. Det er ikkje tvil om at saka var ei svær psykisk påkjenning for A, og at han ved dette fekk ein minka livskvalitet og livsglede. Det er likevel ikkje hevda at han på lengre sikt vil måtte slite med psykiske plager som fylgje av mistanken og etterforskinga.
Der det i rettspraksis dei siste åra er gjeve oppreising for urettkomen strafforfylging, synest den skuldgjevne i dei fleste tilfelle å ha sete i varetektsfengsel i samband med etterforskinga. Jamnast har og etterforskinga teke lenger tid enn i saka her, med den uvissa det har vore for den skuldgjevne. Ut frå dette bør oppreisingssummen i saka her setjast monaleg lågare enn t.d. i avgjerda i Rt-1990-348, der oppreising vart gjeven med kr 100.000. I saka i Rt-1991-927, der det vart gjeve oppreising med kr 50.000, hadde den skuldgjevne ikkje sete i varetekt. Men strafforfylginga synest å ha vore ei klårt større påkjenning for han enn for A, jfr. det som er nemnt på side Rt-1991-929 om svære psykiske påkjenningar og sannsynleg inntektstap i framtida. Lagmannsretten er komen til at oppreisingssummen i saka her høveleg kan setjast til kr 30.000.
Kjæremålet rettar seg og mot at A vart tilkjend sakskostnader etter straffeprosessloven §438. Når det gjeld den del av kostnadene som refererer seg til skadebotkravet, kan det spørjast om dette for den skuldgjevne var "nødvendige utgifter til hans forsvar", med di straffesaka på dette tidspunktet var lagd bort. Men så langt §438 ikkje gjev rett på sakskostnader i dette tilfellet, må kravet kunne heimlast i §444. Byretten kunne elles ha oppnemnt offentleg forsvarar for A etter straffeprosessloven §100 andre leden. Dersom det vert halde munnleg førehaving om skadebotkravet, skal det som hovudregel nemnast opp forsvarar, jf. §449 fjerde leden. Lagmannsretten har ikkje merknader til at byretten fastsette sakskostnadene til kr 8.000.
I samband med kjæremålet har advokaten til A kravt sakskostnader med kr 1980, som svarar til 4 timar etter satsen for offentleg oppnemnt forsvarar. Lagmannsretten godtek oppgåva, og tilkjenner A sakskostnader med den nemnde summen, jf. straffeprosessloven §444. Ordskurden er samrøystes.
Slutning:
1. Staten v/Justisdepartementet vert pålagd å betale 30.000 - trettitusen - kroner til A i skadebot (oppreising) for ikkje-økonomisk skade. Elles vert kjæremålet forkasta.
2. I sakskostnader for lagmannsretten betalar Staten v/Justisdepartementet 1980 - eittusennihundreogåtti - kroner til A v/advokat Morten N. Wexels.