LA-1992-665

Instans:	Agder lagmannsrett - Dom
Dato:	1993-06-14
Publisert:	LA-1992-00665
Stikkord:	Arbeidsforhold
Sammendrag:
Saksgang:	Skien og Porsgrunn byrett Nr. 91-00184 - Agder lagmannsrett LA-1992-00665 A. Rettskraftig.
Parter:	Ankande partar: Roar Ingvald Andersen, Geir Aslak Håland og Kjell Hagen (Prosessfullmektig: Advokat Ragnhild M. Hagen). Ankemotpartar: Norfolier A/S & Co og A/S Fjeldhammer Brug (Prosessfullmektig: Advokat Bernt A. Nakken).
Forfatter:	Lagdomar Gunnar Hanssen, Lagdomar Asbjørn Nes Hansen. Mindretal: Lagdomar John Årseth, formann
Lovhenvisninger:	Arbeidsmiljøloven (1977) §58, Tvistemålsloven (1915) §172, §178, §180, §1, §57, §5, §60, §61, §62, §63, §67

Retten avsa slik dom:

Tre arbeidstakarar, som frå april til oktober 1990 gjekk på tidsavgrensa arbeidsavtaler ved avdelinga til Norfolier A/S & Co. på Notodden, har reist sak mot arbeidsgjevaren med krav om skadebot etter at dei måtte slutte 24. og 26. oktober 1990. Dei har prinsipalt gjort gjeldande at dei må reknast som fast tilsette, av di det i dette høvet var i strid med dei preseptoriske reglane i arbeidsmiljølova §58 nr. 7 annet ledd å avtale tidsavgrensa tilsetjingar. Søksmålet er og reist mot A/S Fjellhammer Brug, som eig alle aksjane i den fyrstnemnde verksemda. Saka har vore føre ved domstolane etter dei særlege rettargangsreglane i arbeidsmiljølova §60 o.u. Skien og Porsgrunn byrett sa dom i tvisten 18. juni 1992 med slik domsslutning:

"1. Norfolier A/S & Co. frifinnes.

2. Roar Ingvald Andersen, Geir Aslak Håland og Kjell Hagen, alle Notodden, betaler en for alle og alle for en, innen 2 - to - uker etter forkynnelse av dommen til Norfolier A/S & Co. saksomkostninger med i alt kr 47267,- kronerførtisjutusentohundreogsekstisju 00/100."

Det går ikkje fram av domspremissane kvifor den andre saksøkte, A/S Fjellhammer Brug, er utelaten i domsslutninga. Det vart for byretten ikkje sett fram påstand om at søksmålet skulle avvisast i høve til denne parten. For lagmannsretten er det ikkje gjort gjeldande innvendingar mot at domen rettar seg mot båe dei saksøkte føretaka.

Dei nærare faktiske omstenda i saka går fram av byrettsdomen og merknadene nedanfor.

Roar Ingvald Andersen, Geir Aslak Håland og Kjell Hagen, med advokat Ragnhild M. Hagen som prosessfullmektig, har anka byrettsdomen til Agder lagmannsrett. Anken gjeld provsvurderinga og rettsbruken til byretten. Norfolier A/S & Co. og A/S Fjeldhammer Brug, båe ved styreformannen, med advokat Bernt A. Nakken som prosessfullmektig, har teke til motmæle med påstand om at domen vert stadfest. Det var ankeførehaving i Skien 14. og 15. juni 1993. Av ankepartane var Andersen og Håland til stades under heile ankeførehavinga saman med prosessfullmektigen og forklara seg for retten. Hagen møtte berre då han gav forklaring. For ankemotpartane møtte personaldirektør Sverre Sørstrønen saman med prosessfullmektigen og gav forklaring som vitne. Tidlegare produksjonssjef Geir Notodden, som møtte som vitne, var og til stades under heile ankeførehavinga. I alt 6 vitne gav forklaring for lagmannsretten. Prosessfullmektigane dokumenterte ein del skriftlege prov som vert nemnde nedanfor så langt det trengst for avgjerda.

Ankepartane v/advokat Hagen har samanfatningsvis halde fram:

Dei tre arbeidstakarane var innforstått med at det i fyrste omgang mogelegvis berre var tale om eit korttidsengasjement. Ein er ikkje usamd i at det ut frå tilhøva ved verksemda var grunnlag for å tidsavgrense tilsetjingane då dei tre vart tekne inn 23. april 1990. Men det viste seg etter kvart at behovet for meir arbeidskraft vart permanent. Det var stoda då dei tre arbeidsavtalene vart forlengde frå 23. juli til 21. september. På dette tidspunktet - i juli - var det ikkje lenger rettsleg grunnlag for å nytte tidsavgrensa avtaler, slik at arbeidstakarane skulle ha fått fast tilsetjing. Under alle omstende var det ikkje grunnlag for å la tidsavgrensingane stå ved lag då den siste forlenginga skjedde, frå 21. september til 24./26. oktober. I denne siste perioden måtte ankepartane jamvel lære opp nye mellombels tilsette. Den siste forlenginga var ikkje grunngjeven i at ankepartane skulle kome betre ut økonomisk i høve til arbeidsløysetrygda, slik ankemotpartane hevdar.

Etter arbeidsmiljølova §58 nr. 7 annet ledd kan ei arbeidsavtale berre tidsavgrensast når "arbeidets karakter" krev det. I saka her gjekk dei tre arbeidstakarane rett inn i den ordinære produksjonen. Ordninga med to skift på ventilsekkemaskina, som vart innførd i april 1990, heldt fram heilt til sommaren 1991. I heile dette tidsromet let produksjonen gjennomgåande til å ha lege på same nivå. Etter at leiinga i møte med bedriftsklubben 10. september 1990 hadde gjeve til kjenne at dei tre måtte slutte, vart det likevel teke inn ei rekkje nye arbeidstakarar på mellombels kontraktar. Etter protokollen frå dette møtet skulle vidare tilsetjing av folk på mellombels vilkår drøftast med dei tillitsvalde, men det vart ikkje gjort, trass i påminningar frå klubben. Heile 13 av dei mellombels tilsette fekk halde fram inn i 1991. Av folk som vart tekne inn samstundes med ankepartane eller seinare, fekk 6 fast tilsetjing frå årsskiftet 1990/91.

Det er omsynet til stillingsvernet for arbeidstakarane som ligg bak kravet i arbeidsmiljølova §58 nr. 7. Og det må haldast opp mot den allmenne føremålsparagrafen i §1 nr. 2, som fastset at lova skal sikre trygge tilsetjingshøve for arbeidstakarane. Tidsfastsette arbeidsavtaler må avgrensast til det som er "strengt nødvendig", jf. Rt-1985-1141 på side 1150. I siste omgang må dei motstridande omsyna haldast opp mot einannan, men ut frå det overordna siktemålet at dei tilsette skal sikrast trygge arbeidskår. Skal tidsavgrensing godtakast, må det vere tale om arbeid av særeigen karakter og det må vere eit sakleg behov for det. I saka her var det ikkje noko spesielt med det arbeidet dei tre ankepartane gjorde. Det gav ikkje rettsleg grunnlag for tidsavgrensing av arbeidsavtalene at ein av omsyn til ordresituasjonen måtte ha større mannskap. Det er sagt i lovførearbeida at det avgjerande ofte vil vere om det finst "faktiske sysselsettingsmuligheter" når avtala går ut. Og det var stoda ved Norfolier, jf. dei tilsetjingane som er nemnde ovanfor.

Dei tre arbeidstakarane har ikkje godteke at avtalene var tidsavgrensa, men dei hadde valet mellom å slutte eller halde fram på dei vilkåra verksemda baud. Det som er fastsett i arbeidsmiljølova §58 nr. 7 annet ledd, kan elles ikkje fråvikast ved avtale, jf. §5 i lova. Dersom lagmannsretten kjem til at det ikkje med rettsverknad kunne avtalast tidsavgrensing, er konsekvensen at ankepartane må reknast som fast tilsette fram til 1. desember 1991, då det vart gjennomført driftsinnskrenkingar og oppseiingar ved verksemda. Ankepartane krev skadebot for lønstapet sitt fram til då.

Subsidiært, i fall nektinga av å forlengje arbeidsavtalene i oktober 1990 vert rekna som oppseiing i faste stillingar, må oppseiingane setjast til sides som usaklege og ugyldige etter arbeidsmiljølova §60 nr. 1, jf. §62 første ledd, av di det ut frå ei vurdering av dei indviduelle tilhøva ikkje var grunnlag for å seie opp nokon av dei tre. Innvendingane mot arbeidsinnsatsen til Andersen og Hagen var det ikkje grunnlag for. Andersen hadde heller ikkje vorte tilsnakka eller fått åtvaring. Hagen hadde retta seg etter at han fekk ei åtvaring, og av di verksemda friviljug hadde teke han innatt i teneste, var ikkje arbeidstilhøvet hans på fabrikken i 1986-89 relevant. Og Håland har verksemda ikkje hatt noko å utsetje på. Kva Håland kan ha sagt i møte med bedriftsleiinga i 29. oktober 1990, er uklårt og det kan ikkje ha noko å seie for saka. Det er og etter provføringa for lagmannsretten uklårt på kva tidspunkt innvendingane mot arbeidsinnsatsen til Andersen og Hagen har vore nytta i argumentasjonen til arbeidsgjevaren. Slik saka vart handtert, fekk heller ikkje ankepartane nytte seg av retten sin til å krevje forhandlingar, jf. arbeidsmiljølova §61 nr. 2, eller til å stå i stillinga under saka, jf. §61 nr. 4. Arbeidsgjevaren har heller ikkje oppfylt formkrava i arbeidsmiljølova §57, og då er og oppseiingane ugyldige etter §57 nr. 2 tredje ledd siste punktum, om ikkje særlege omstende gjer det openbert urimeleg.

Så framt lagmannsretten kjem til at det er tale om usaklege og ugyldige oppseiingar i faste stillingar, vert det gjort gjeldande at alle tre arbeidstakarane ville hatt førerett til nye stillingar etter §10-4 i Hovudavtala mellom LO og NHO. Dei skulle ha fått tilbod om fast tilsetjing ved årsskiftet 1990/91 i staden for nokon av dei som då vart tilsette. Det vert ikkje hevda at nokon av dei hadde førerett etter arbeidsmiljølova §67 nr. 1.

I samband med skadebotkravet er det lagt fram ei utrekning av det økonomiske tapet som retten ikkje ser grunn til å gå nærare inn på. Roar Andersen har i tillegg kravt skadebot for tort og svie med opptil kr 25000 for den psykiske påkjenninga som skuldingane om mangelfull arbeidsinnsats har gjeve han.

Ankepartane har for lagmannsretten sett fram slik påstand:

"1. Roar Ingvald Andersen, Geir Aslak Håland og Kjell Hagen er å anse som fast ansatt ved Norfolier A/S & Co. avd. Notodden frem til 01. desember 91.

Subsidiært:

Oppsigelsen av Roar Ingvald Andersen, Geir Aslak Håland og Kjell Hagen kjennes ugyldige.

2. Roar Ingvald Andersen, Geir Aslak Håland og Kjell Hagen tilkjennes erstatning etter rettens skjønn.

3. Ankemotpartene betaler sakens omkostninger."

Ankemotpartane v/advokat Nakken har samanfatningsvis halde fram:

Arbeidsmiljølova §58 nr. 7 annet ledd gav høve til å avtale tilsetjing for eit visst tidsrom i dette tilfellet. Det var eit reelt grunnlag for å ta inn folk på tidsavgrensa vilkår, og dei tre ankepartane var fullt klår over tidsavgrensinga. Det var den omframt store ordren frå Norsk Hydro våren 1990 som gjorde at ein måtte ta inn fleire folk mellombels. Ordren innebar ein produksjon monaleg over det som var planlagt, men var likevel av avgrensa omfang tidsmessig. Det var difor ikkje grunnlag for nye faste tilsetjingar i april 1990. Stoda var endå meir uviss i juli, men verksemda heldt det for mest truleg at ein ville få ein ny ordre frå Hydro. Den nye ordren som kom, var av mindre omfang enn den fyrste. På dette tidspunktet var det ikkje grunnlag for å forlengje arbeidsavtalene med meir enn 2 månader. Leiinga var alt på denne tid inne på om ein ut frå ei individuell vurdering av kvar av dei tre ankepartane i det heile skulle forlengje avtalene med desse.

Det var heller ikkje ut frå ordrereservane grunnlag for fast tilsetjing i september. Forlenginga av arbeidsavtalene frå september til oktober kom berre i stand for å hjelpe dei tre arbeidstakarane. Det var dei sjølve og klubbformannen som tok opp spørsmålet om ei slik forlenging for å få ei tenestetid på 6 månader og dermed eit betre grunnlag for arbeidsløysetrygd. Ein slik velvilje som vart synt, kan ikkje brukast mot arbeidsgjevaren etterpå. Det er påfallande at ankepartane i ettertid kravde fast tilsetjing. Noko krav om det kom dei ikkje med i september.

Det var ikkje grunnlag for å la arbeidstilhøva halde fram i oktober. Tvertimot vart det ut frå ordretilgangen vurdert å avslutte arbeidstilhøvet for alle mellombels tilsette. Men ein nøgde seg med ankepartane, av di desse hadde avtaler som gjekk ut då. For dei andre mellombels tilsette galdt avtalene til november, og ei oppseiing i oktober ville påføre verksemda lønsplikt i 1 månad. Når så dei sistnemnde likevel fekk sine avtaler forlengde i november og ein del av dei fast tilsetjing ved årsskiftet, hadde det samanheng med uventa endringar i marknadssituasjonen. Det var særleg verknadene av Golf-krisa som melde seg mot slutten av november.

Det viste seg i ettertid at det heller ikkje var grunnlag for dei faste tilsetjingane som vart gjorde ved årsskiftet 1990/91. I 2. halvår 1991 måtte verksemda gjennomføre omfattande permitteringar som vart fylgde opp med oppseiingar. Dette varde ved ut i 1992. Stoda for Norfolier på Notodden er framleis alvorleg. Medan ein sommaren 1990 hadde om lag 70 i arbeid, av dette 55-60 fast tilsette, er ein no nede i 27-28 tilsette.

Det går klårt fram av arbeidsavtalene at dei gjeld for eit avgrensa tidsrom og partane har hatt den same forståinga av innhaldet. Ein tidsavgrensa arbeidsavtale fell bort utan formell oppseiing når tida er ute. Dei formelle krava etter arbeidsmiljølova §57 gjeld ikkje og "oppseiinga" kan ikkje prøvast etter §60.

Dersom retten kjem til at nektinga av å forlengje arbeidsavtalene må reknast som oppseiing i faste stillingar, vert det subsidiært halde fram at oppseiingane må reknast som saklege og gyldige av di verksemda ikkje hadde arbeid å tilby dei tre ankepartane. Det vert ikkje hevda at ei oppseiing kan grunngjevast i ei individuell vurdering av dei tre. Det var fagforeininga som provoserte fram ei slik vurdering etter at verksemda hadde teke avgjerd om at ankepartane måtte slutte. Bedriftsleiinga vegra seg for å gå inn på det.

Føreretten etter §10-4 i Hovudavtala vil ikkje gjelde for ankepartane som mellombels tilsette. Og ved eventuell førerett står verksemda i utgangspunktet fritt til å velje blant dei som har førerett, jf. Rt-1992-1039 i høve til arbeidsmiljølova §67. Ved ei slik vurdering ville verksemda måtte leggje vekt på dei individuelle tilhøva som har vore trekte fram og som talar mot ankepartane. Det vert vist til at Hagen hadde vanskar med å kome på arbeid i tide og at han hadde mykje fråvær då han arbeidde på fabrikken tidlegare. Andersen hadde vanskeleg for å meistre raske endringar i produksjonen og uroa dei andre. Han sette seg og opp mot arbeidsleiaren. Når det gjeld Håland, sa han i møte 29. oktober frå om at han ikkje ville ha meir med verksemda å gjere.

Dersom retten kjem til at ankepartane må reknast som fast tilsette og at dei har fått oppseiing utan sakleg grunn, skal eventuell skadebot etter arbeidsmiljølova §62 fastsetjast etter skjøn. Det kan ikkje i noko tilfelle vere grunnlag for å gje Andersen skadebot for tort og svie. Arbeidsgjevaren var tilbakehaldande med å gje uttrykk for misnøye med arbeidsinnsatsen hans, slik at han ikkje skulle kjenne seg krenkt.

Ankemotpartane har sett fram slik påstand:

"1. Norfolier A/S & Co. og A/S Fjeldhammer Brug frifinnes.

2. De ankende parter dømmes til å betale sakens omkostninger for byrett og lagmannsrett."

Lagmannsretten har kome til at anken ikkje kan føre fram, og har desse merknadene:

Avdelinga til Norfolier A/S & Co. på Notodden produserer plastsekker til renovasjons-, industri- og landbruksføremål. Dei tre ankepartane var sysselsette i produksjonen av såkalla ventilsekker. Den store ordren frå Norsk Hydro våren 1990, som galdt ventilsekker, var visstnok på om lag 85 tonn og den seinare ordren på 60-65 tonn. Ettersom heile produksjonen av ventilsekker det året låg på 530-550 tonn, utgjorde desse to ordrane vel ein fjerdepart av årsproduksjonen av dette produktet. Den tidlegare produksjonssjefen har som vitne forklara at medan ein vanlegvis hadde 8-9 personar i arbeid med ventilsekkproduksjonen, utløyste den fyrstnemnde ordren frå Hydro eit mellombels tilleggsbehov på 5-6 personar.

Av dei som vart mellombels tilsette i april i tillegg til ankepartane, fekk tre forlengd sine kontraktar, trulegvis frå juli til september, og så frå september til november 1990. Desse fekk ved årsskiftet 1990/91 fast tilsetjing. Det er opplyst at at dei tre etter sommarferien 1990 vart øyremerkte til ei anna avdeling på fabrikken. Det vart teke inn fleire nye på mellombels kontraktar i august og iallfall 4 av dei fekk avtaler til november. Av dei sistnemnde arbeidde 2 ved den same avdelinga som ankepartane. Situasjonen hausten 1990 var såleis at dei 7 andre arbeidstakarane det her er tale om, alle hadde kontraktar som gjekk ut i november, medan avtalene for ankepartane etter siste forlenging gjekk ut i oktober.

Ankemotpartane har vist til ein del statistisk materiale over ordrereserven gjennom 1990. Men det er i liten grad samsvar mellom dette materialet og det faktiske inntaket av ny arbeidskraft på dei ymse tidspunkt fram gjennom året. Ein må her byggje på det som er opplyst munnleg i retten om når leiinga var kjend med dei ordrane som ville kome, og det arbeidskraftbehovet som dermed melde seg. Retten har forstått det slik at det var dei to omframt store ordrane frå Hydro som hovudsakleg var grunngjevinga for å ha mellombels tilsette i den perioden ankepartane var ved fabrikken. Når det gjeld inntak av andre mellombels tilsette enn dei det er vist til ovanfor, synest det dels å gjelde svært korte periodar og ha samanheng med ferieavvikling o.l.

Hovudspørsmålet i saka er om dei tidsavgrensa tilsetjingane står seg i høve til det som er fastsett i arbeidsmiljølova §58 nr. 7 annet ledd 1. punktum:

"Vilkår om at tilsetting bare skal gjelde for et bestemt tidsrom eller for et bestemt arbeid av forbigående art, kan bare rettsgyldig avtales når arbeidets karakter tilsier det."

Etter lovteksten er såleis det avgjerande kriteriet om "arbeidets karakter" talar for mellombels tilsetjing. I Ot.prp.nr.41 (1975-76) side 71 er det nemnt som eit døme at det vert tilsett bygningsarbeidarar for å fullføre eit visst bygg. Lagmannsretten oppfattar dette slik at det ikkje krevst at det skal vere noko særs ved arbeidet i seg sjølv; det kan i og for seg vere tale om vanlege arbeidsoppgåver. Det avgjerande vert om arbeidsoppgåvene fell utanom den ordinære produksjonen i verksemda. Dersom ordresituasjonen ved Norfolier var slik at det var grunnlag for ein auke i den ordinære produksjonsmengda, ville det vere i strid med lova å ta inn nye folk på tidsavgrensa avtaler.

Situasjonen ved Norfolier i 1990 let til å ha vore lite oversiktleg med omsyn til pårekna produksjonsmengde. Og det avgjerande må vere korleis leiinga oppfatta stoda den gongen, ikkje kva ein i ettertid kan seie med kjennskap til den seinare, faktiske utviklinga. Det er rett at overgangen til to skift på ventilsekkemaskina våren 1990 vart vidareførd eit heilt år, men det kunne ikkje vere pårekneleg då skiftordninga vart sett i verk. Partane er samde om at situasjonen ikkje gav grunnlag for faste tilsetjingar i april 1990. Det var den ekstraordinære ordren frå Norsk Hydro, den største ordren på ventilsekker til då, som gjorde at ein tok inn nye folk.

Lagmannsretten kan heller ikkje sjå at tilhøva i juli gav noko meir sikkert grunnlag for å rekne med ein auke i den ordiære produksjonsmengda. Ein venta på ein ny, større ordre på ventilsekker frå Hydro, og det var den som gav grunnlag for framleis sysselsetjing av dei som hadde tidsavgrensa kontraktar. Det kan rettnok verke påfallande at ein i august tok inn 4 nye arbeidstakarar for 3 månader, ved sidan av fleire på kortare basis, men det synest rimeleg å sjå det hovudsakleg i samanheng med dei omframt store ordrane frå Hydro. Frå verksemda si side er det og halde fram at ein på denne tida og vidare frametter hausten hadde store tekniske vanskar i produksjonen som førde til at ein ikkje greidde å levere i tide.

Når det gjeld stoda i september, har lagmannsretten ikkje grunnlag for å seie at leiinga alt då sat inne med sikker kunnskap om dei endringane i marknaden som førde til auka etterspurnad og faste tilsetjingar ved årsskiftet. Det må byggjast på at det ikkje var noko større grunnlag for å gå til faste tilsetjingar enn i juli. Ut frå provføringa for lagmannsretten må det tvertimot leggjast til grunn at bedriftsleiinga hovudsakleg gjekk med på ei forlenging av arbeidsavtalene ut frå omsynet til ankepartane sjølve. Så vidt retten skjønar, vart det i stor mon produsert for lager i denne perioden. Retten tek ikkje stode til korleis dei tre arbeidstakarane sjølve oppfatta grunngjevinga for denne siste forlenginga.

Verksemda har hevda at ordrereservesituasjonen var slik at ein vurderte å la alle mellombels tilsette slutte då dei tre ankepartane måtte gå 24./26. oktober. Det gjev likevel grunn til ein viss tvil at situasjonen skulle ha endra seg så raskt at ein alt månaden etter, i november, forlengde avtalene for dei attverande mellombels tilsette og tilsette fleire av desse fast ved årsskiftet. Frå bedrifta si side er det særleg vist til ein raskt aukande etterspurnad mot slutten av november som fylgje av situasjonen i Golfen etter den irakske invasjonen i Kuwait. Ut frå det som ligg føre om situasjonen i oktober, må det godtakast som ei forsvarleg vurdering av bedriftsleiinga at marknadssituasjonen og ordretilgangen då ikkje gav grunnlag for å sysselsetje ankepartane lenger. På det tidspunktet var det ikkje "faktiske sysselsettingsmuligheter" i verksemda, jf. Ot.prp.nr.41 (1975-76) side 71.

Føresegna i §58 nr. 7 annet ledd må tolkast strengt og under omsyn til at føremålet er å styrkje oppseiingsvernet, jf. Rt-1985-1141. Ei verksemd kan ikkje nytte tidsavgrensa arbeidsavtaler for å kunne prøve folk som ein vurderer å tilsetje fast. Då må ein i tilfelle gjere avtale om tilsetjing på prøve, slik at arbeidstakaren har oppseiingsvern etter arbeidsmiljølova §63. Dersom vilkåra for å tidsavgrense ei arbeidsavtale ligg føre, kan det likevel ikkje vere noko å seie på om ein arbeidsgjevar legg vekt på individuelle omsyn ved avgjerda av kven av fleire mellombels tilsette som skal få tilbod om forlenging av arbeidstilhøvet. Lagmannsretten har sett ymse merknader som leiinga kom med i den perioden ankepartane arbeidde ved Norfolier, jf. særleg protokoll frå møte med bedriftsklubben 10. september 1990 2 i ankeutdraget, i ein slik samanheng. Ein har ikkje grunnlag for å byggje på at det i dette stykket ligg føre usaklege vurderingar frå leiinga si side. Lagmannsretten kan ikkje sjå at nokon av dei mellombels tilsette kan gjere krav på å ha førerett når tidsavgrensa avtaler skal forlengjast. Denne situasjonen fell under alle omstende utanfor arbeidsmiljølova §67 og Hovudavtala §10-4, som berre må reknast å gjelde nye faste tilsetjingar.

Lagmannsretten er etter dette komen til at det i tida frå april til oktober 1990 ikkje var reelt grunnlag for å gå til faste tilsetjingar ved Norfolier. Det må reknast å ha lege føre eit sakleg og naudsynt behov som i høve til arbeidsmiljølova §58 nr. 7 annet ledd gav rett til å tidsavgrense arbeidsavtalene med dei tre ankepartane. Avtalene gjekk ut 24. oktober for Andersen og Håland og 26. oktober for Hagen, og då fall arbeidstilhøvet bort utan vidare.

Ankepartane har for lagmannsretten ikkje gjort gjeldande at dei som mellombels tilsette hadde førerett ved seinare faste tilsetjingar, og lagmannsretten går difor ikkje inn på dette spørsmålet.

Ettersom dei tidsavgrensa avtalene står seg i høve til arbeidsmiljølova og ankepartane har fått løn for det tidsromet avtalene galdt, har dei ikkje noko økonomisk krav å gjere gjeldande. Når det gjeld kravet frå Roar Andersen om skadebot for ikkje-økonomisk skade, kan heller ikkje det føre fram. Det ligg ikkje føre ei ulovleg utestenging av arbeidstakaren, og heller ikkje ei usakleg oppseiing, slik at det ikkje er grunnlag for skadebot etter arbeidsmiljølova §62 annet ledd. Ein legg til at leiinga fyrst kom fram med dei kritiske merknadene i høve til Andersen i møte med han og dei tillitsvalde, etter at det var etterlyst ei grunngjeving for kvifor han måtte slutte. Det kan ikkje vere noko å seie på den forma arbeidsgjevaren gav kritikken. Lagmannsretten treng ikkje gå nærare inn på innhaldet av merknadene.

Anken har ikkje ført fram, og ankepartane bør bere kostnadene til motpartane for lagmannsretten i samsvar med hovudregelen i tvistemålsloven §180 fyrste leden. Retten kan ikkje sjå at det ligg føre slike særlege omstende at ankepartane bør fritakast for kostnadsansvaret. Advokat Nakken har sendt inn kostnadsoppgåve på i alt kr 46432, der salæret utgjer kr 43700. Det har ikkje kome innvendingar til kostnadsoppgåva, som retten legg til grunn. Ankepartane bør hefte solidarisk for sakskostnadene for lagmannsretten, jf. tvistemålsloven §178 annet ledd.

Fleirtalet i lagmannsretten, alle så nær som lagdomar Årseth, meiner saka har bode på slik tvil at dei tapande partane hadde "fyldestgjørende grund" til å prøve saka for byretten. Kvar av partane bør difor bere sine eigne sakskostnader for fyrsteinstansen, jf. tvistemålsloven §180 annet ledd, jf. §172 annet ledd. Mindretalet har kome til at det ikkje er grunnlag for å gjere unnatak frå hovudregelen i tvistemålsloven §172 første ledd, og at avgjerda om sakskostnader i byretten difor bør stadfestast.

Ettersom den eine ankemotparten ikkje er nemnd i domsslutninga til byretten, formar lagmannsretten ny domsslutning. På grunn av feriefråvær har det ikkje vore råd å seie dom tidlegare. Det skal opplysast at retten heldt domskonferanse etter at ankeførehavinga var slutt 15. juni 1993, og då fastsette domsresultatet.

Domen er gjeven med slik dissens om kostnadsavgjerda som det er gjort greie for framanfor.

Slutning:

1. Norfolier A/S & Co. og A/S Fjeldhammer Brug vert frifunne.

2. I sakskostnader for lagmannsretten betalar ankepartane - ein for alle og alle for ein - til ankemotpartane 46432 - førtisekstusenfirehundreogtrettito - kroner innan 2 - to - veker etter at domen er forkynt. For byretten ber kvar av partane sine eigne kostnader.