LA-1993-291

Instans:	Agder lagmannsrett - Dom
Dato:	1994-02-09
Publisert:	LA-1993-00291
Stikkord:	Skatterett
Sammendrag:
Saksgang:	Nedenes herredsrett - Agder lagmannsrett LA-1993-00291 A. Rettskraftig.
Parter:	Ankepart: Bjarne Bringsverd (Prosessfullmektig: Adv. Lars Ths. Rodvelt). Motpart: Arendal kommune (Prosessfullmektig: Adv. Sverre Grette).
Forfatter:	1. Førstelagmann Arne Christiansen, formann 2. Lagdomar Asbjørn Nes Hansen 3. Eks.ord. lagdomar Haakon Askildsen
Lovhenvisninger:	Ligningsloven (1980) §10-2, §10-3, Domstolloven (1915) §111, §116, Tvistemålsloven (1915) §174, §180, §349, §7-1, §8-1

Saka gjeld skattlegginga av ankeparten Bjarne Bringsverd for inntektsåret 1989. Ved likninga vart han mellom anna skattlagd for fordel ved privat bruk av ein Mercedes varebil og ein BMW 320 personbil tilhøyrande arbeidsgjevaren, firmaet Bjarne Bringsverd A/S, og for fordel ved uttak av fôr m.m. til ein hest som likningsstyresmaktene rekna som travhest. Skattytaren var dagleg leiar og hovudaksjonær i det nemnde firmaet. Dessutan vart Bringsverd ilagd tilleggsskatt for ufullstendige opplysningar i samband med sjølvmeldinga. Skattytaren gjekk til sak mot dåverande Øyestad kommune - seinare Arendal kommune etter kommunesamanslåinga - for å få oppheva likninga på desse punkta. Nedenes heradsrett gav fråveringsdom 17. desember 1991, der kommunen vart frifunnen og tildømd sakskostnader. med kr 15200. Etter at Bringsverd kravde oppfrisking, sa heradsretten dom 30. desember 1992 med slik domsslutning:

"1. Nedenes herredsretts uteblivelsesdom av 17. desember 1991 stadfestes.

2. Saksomkostninger tilkjennes ikke."

Dei nærare faktiske omstenda, partsutsegnene for heradsretten og grunngjevinga for resultatet går fram av domen.

Bjarne Bringsverd, med advokat Lars Ths. Rodvelt som prosessfullmektig, har anka til Agder lagmannsrett. Anken rettar seg både mot prov-vurderinga og rettsbruken til heradsretten. Arendal kommune v/ordføraren, med advokat Sverre Grette som prosessfullmektig, har teke til motmæle. Det var ankeførehaving i Arendal 4. januar 1994, der ankeparten møtte saman med prosessfullmektigane. For ankemotparten møtte likningssjef Klaus Halvorsen. Ved sidan av ankeparten forklara fem vitne seg for retten. Prosessfullmektigane dokumenterte ein del skriftlege prov som vert nemnde nedanfor så langt det trengst for avgjerda. Partane er samde om at så framt domen i lagmannsretten fører til endringar i skattlegginga av Bjarne Bringsverd når det gjeld fordel ved privat bruk av bilar, vil likningsstyresmaktene gjera tilsvarande endringar med omsyn til fastsetjing av arbeidsgjevaravgift i firmaet Bjarne Bringsverd A/S.

Ankeparten har i hovudsak halde fram:

Ved likninga har skattytaren oppgjeve til skattlegging fordelen ved bruk av ein BMW 325i personbil, og det er berre denne bilen tilhøyrande firmaet Bjarne Bringsverd A/S som har vore nytta av han og husstanden hans - kona og sonen Bjørn - til privat bruk i 1989. Jamvel om alle tre hadde førarkort, greidde husstanden seg med ein bil til privatkøyring. Når det gjeld Mercedes varebil, var det ymse tekniske manglar ved den bilen, som elles vart forsøkt seld etter at det ved utgangen av 1988 ikkje lenger var bruk for han i firmaet. Heilt sporadisk vart bilen nytta av dottera Grete Bringsverd Åsen, før han frå 1. august vart utleigd til henne. Bilen hadde då i førevegen vore til reparasjon. Når det gjeld BMW 320, vart denne bilen overteken frå svigersonen i november 1989 som deloppgjer for gjeld. Elles hadde ikkje Bringsverd skaffa seg denne bilen, som han ikkje hadde bruk for, og som heller ikkje var i brukande teknisk stand. Bilen vart plassert i garasje på eigedomen og innsett på verkstad til reparasjon i desember.

Dei to bilane saka gjeld, har såleis ikkje vore nytta av skattytaren eller husstanden hans. Og spørsmålet om bruk skal avgjerast etter ei fri prov-vurdering utan at det gjeld nokon presumsjonsregel, jf. ligningsloven §8-1. Under alle omstende er det tale om ei så sporadisk køyring at det ikkje utløyser fordelsskattlegging. Og dersom det er grunnlag for slik skattlegging, er det i tilfelle sonen og ektemaken som skal skattleggjast og ikkje Bjarne Bringsverd. Dei nemnde var og båe tilsette i firmaet.

Når det gjeld hesten Ludia, er denne alen opp til gardshest og nytta til det seinare i alle gjeremåla på garden så nær som snøbrøyting. Terrenget på bruket er slik at det ikkje kan nyttast maskinelt utstyr over alt. Vidare har hesten vore nytta i skogen. Drifta av eigedomen er ikkje nokon hobby; Bringsverd har fått konsesjon på overtakinga med vilkår om driveplikt. Ludia var med på 21 travløp i 1989, men er hovudsakleg nytta på garden og må reknast som eit driftsmiddel som ikkje utløyser fordelsskattlegging. Subsidiært vert det halde fram at så langt utgifter til hesten ikkje er førde opp i gardsrekneskapen, er det heller ingen fordel til skattlegging. I høgda er kr 2700 utgiftsførd i gardsrekneskapen av det fôret som har gått til hesten. Det er ikkje tvilsamt at Bringsverd utanom det har kjøpt tilleggsfôr og spesialhøy til Ludia. Atter subsidiært vert det gjort gjeldande at Ludia dels må reknast som gardshest og dels som travhest/hobbyhest, slik at det må skje ei fordeling av det sjablonmessige tillegget for uttak av fôr etter pkt. 2.3.6 i takseringsreglane. Det er heimel i ligningsloven §7-1 nr. 1 for å fråvika takseringsreglane.

Det er ikkje grunnlag for tilleggsskatt etter §10-2 nr. 1 i ligningsloven, med di §10-3 bokstav b. mellom anna gjer unntak ved sjukdom hos skattytaren. Dei tre fyrste postane i varselet frå likningskontoret vart omgåande retta opp. Dei to siste postane kan ikkje reknast som feil; det er her tale om usemje mellom skattytaren og likningsstyresmaktene. Grunnen til at dei fyrstnemnde postane ikkje var med, var at revisor - som fylte ut sjølvmeldinga - ikkje hadde oppgåvene for hand. Det må anten koma av at Bringsverd ikkje hadde fått desse eller at han hadde lagt dei bort. På grunn av helsetilstanden makta ikkje Bringsverd å fylgja med i alt på denne tida, og det er grunnen til mishøvet. Likningskontoret vart gjort kjent med dette i svarbrevet frå revisor. Det er tale om ei heilt orsakande utegløyming. Det er ikkje grunnlag i lovførearbeida for å nytta ei heilt objektiv norm ved avgjerda om tilleggsskatt, slik likningsstyresmaktene har gjort og heradsretten har godteke.

Det er ikkje grunnlag for å påleggja Bringsverd sakskostnader i fråveringssaka. Etter at det var reist innvendingar mot habiliteten til den konstituerte heradsrettsdomaren, skulle han ha overlate til sorenskrivaren å ta avgjerd i det spørsmålet i staden for å avgjera det sjølv, jf. domstolloven §116 andre punktum. Heradsretten sa difor fråveringsdom med urette, slik at domen må opphevast og avgjerd om sakskostnader gå etter vanlege reglar.

Ankeparten har for lagmannsretten sett fram slik påstand:

"1. Nedenes herredsretts uteblivelsesdom av 17. desember 1991 oppheves.

2. Overligningsnemndas vedtak av 21. mars 1991 i sak nr. 301/89 oppheves.

3. Bjarne Bringsverd tilkjennes saksomkostninger for herredsretten og lagmannsretten"

Ankemotparten har i hovudsak halde fram:

Det er eit gjennomgåande trekk i saka at opplysningane har kome fram etter kvart, og dels lenge etter at likningshandsaminga var avslutta. Likningsstyresmaktene har måtta byggja på mangelfullt utfylte eller ikkje utfylte skjema og oppgåver frå skattytaren si side. Det har kome retting på retting frå skattytaren og revisoren hans. Men det kan ikkje takast omsyn til opplysningar som har kome fram etter at likningshandsaminga var avslutta, jf. Rt-1988-539.

Det er skattytaren som må godtgjera at dei sjablonmessige inntektstillegga for fordel ved privat bruk av bil ikkje gjeld for han. Dersom standardreglane skulle fråvikast, måtte likningsstyresmaktene ha fått konkrete opplysningar som gav grunnlag for det. Brevet som revisor sende 2. juli 1990, inneheldt ikkje noko om bilar som var ute av stand og ikkje i bruk. Det gjekk heller ikkje fram av bilskjemaet som fylgde sjølvmeldinga. Og Bringsverd hadde særleg tilføre til å gjera greie for situasjonen, ettersom han både i 1987 og 1988 var skattlagd for fordel ved bruk av to bilar. I mangel av konkrete opplysningar om bruken har likningsstyresmaktene bygd på at det er Bjarne Bringsverd som har hatt disposisjonsretten til bilane. Han er difor skattlagd for bruken av alle tre bilane.

Når det gjeld skattlegging for uttak av fôr m.m. til hesten, hadde skattytaren i samband med sjølvmeldinga opphavleg ført opp kr 14000 i inntektstillegg, men det vart retta - til gagn for han - til kr 9000 ved likninga. Det sistnemnde tillegget, som er i samsvar med takseringsreglane, skal ikkje berre dekkja innkjøpt fôr, men og ein høvesvis part av driftsbygningar og fôr som er avla på garden. Det er ikkje dokumentert at Ludia har vore nytta i gardsdrifta. Om hesten har vore nytta i skogen, må det vera til førefallande arbeid, av di bruket ikkje har oppgjeve inntekter ved avverking i skogen. Det er ikkje høve til å rekna hesten dels som gardshest og dels som trav- eller hobbyhest, slik ankeparten subsidiært har gjort gjeldande.

Det er ikkje noko vilkår for tilleggsskatt at skattytaren har vist subjektiv skuld. Dersom helsetilstanden hans ikkje vert rekna som orsakingsgrunn, ligg det føre slike omstende at det utløyser tilleggsskatt etter retningslinene frå Skattedirektoratet, som er lagde til grunn i praksis. Når det gjeld helsetilstanden, har likningsstyresmaktene med rette lagt til grunn at Bringsverd hadde vore friskmeld i 2 1/2 månad då han sende inn sjølvmeldinga.

Ankemotparten har sett fram slik påstand:

"1. Nedenes herredsretts dom stadfestes.

2. Ankemotparten tilkjennes saksomkostninger for begge retter."

Lagmannsretten ser saka slik:

Det er vedtaket i overlikningsnemnda frå 21. mars 1991 som er emne for prøving ved domstolane. Når det gjeld nye faktiske opplysningar som ikkje var kjende for likningsstyresmaktene, er hovudregelen at skattytaren er avskoren frå å gjera slike omstende gjeldande ved domstolprøvinga, jf. Rt-1988-539 på side 545. Det er såleis spørsmål om å vurdera likninga for 1989 på bakgrunn av dei faktiske opplysningane som låg føre ved likningshandsaminga.

Bjarne Bringsverd er ved likninga skattlagd for fordel ved privat bruk av tre bilar tilhøyrande arbeidsgjevaren med i alt kr 57541, etter dei standardiserte reglane som gjeld for dette. Det som er omstridd i saka, er fordelsskattlegginga av Mercedes varevogn i 7 månader og BMW 320 i 2 månader. Ettersom desse bilane, tilhøyrande firma Bjarne Bringsverd A/S, fysisk var plasserte i garasjar på garden Solberg, der Bringsverd bur, burde det ha vore særleg nærliggjande for han å gjera greie for om bilane hadde vore i bruk. Ikkje minst galdt dette sidan det i husstanden var tre personar som alle hadde førarkort. Likeins burde det omstendet at han var fordelsskattlagd for varebilen dei to føregåande åra ha gjeve skattytaren grunn til å melda frå dersom det ikkje lenger var nokon privat bruk av den bilen.

Ut frå den provføringa som har vore for lagmannsretten, synest Bjarne Bringsverd i rimeleg mon å ha godtgjort at dei to aktuelle bilane lite vart nytta av han eller husstanden hans i 1989 og at dei var i dårleg teknisk stand. Men slike opplysningar gjekk ikkje fram av sjølvmeldinga. For lagmannsretten er det lagt fram kopi av eit såkalla bilskjema (RF-1125 Opplysningar om bruk av bil) som har fylgt sjølvmeldinga for 1989. Bortsett frå ein samla utgiftssum, er skjemaet ikkje utfylt i det heile. I det svaret revisor sende likningskontoret 2. juli 1990, som svar på merknadene til likningsoppgåva, er det berre sagt at Mercedes varebil hadde vore utleigd av firmaet. Det same vart teke oppatt i brev 25. september 1990, og då med leigekontrakten vedlagd.

På grunnlag av det sistnemnde brevet gjorde likningsnemnda 13. november 1990 vedtak om å endra likninga slik at fordelsskattlegginga med omsyn til varebilen vart avgrensa til perioden fram til han vart utleigd 1. august 1989. Samstundes gjorde nemnda vedtak om fordelsskattlegging av BMW 320 personbil frå 1. november, på grunnlag av motteken kontrolloppgåve. I klagen til overlikningsnemnda, dagsett 5. desember 1990, er det ikkje nemnt noko om at varebilen var i dårleg teknisk stand. Om BMW 320 vart det opplyst at han måtte påkostast kr 30000, men ikkje når dette skjedde.

Ut frå dei opplysningane som låg føre for likningsstyresmaktene, kan det ikkje vera noko å seia på at overlikningsnemnda heldt fast på avgjerda om fordelsskattlegging av dei to aktuelle bilane for 1989. Slik saka stod for nemnda, var det grunnlag for skattlegging. Og då er det heller ikkje grunnlag for retten til å oppheva denne delen av likninga, jf. den før nemnde domen i Rt-1988-539.

Ankeparten har reist spørsmål om det i tilfelle er rett å tilordna han fordelen ved bruk av alle bilane. I merknadene til dei standardiserte reglane, på side 141 i Liknings-ABC for 1989, synest det å vera føresett at ein skattytar kan verta skattlagd for bilbruken til andre i husstanden. Med så mangelfulle og sparsame opplysningar som låg føre i dette tilfellet, hadde ikkje likningsstyresmaktene under noko omstende grunnlag for ei skattemessig fordeling mellom Bjarne Bringsverd, kona og sonen. Slik saka då stod, måtte det vera naturleg å tilordna Bjarne Bringsverd fordelen heilt ut. Det måtte byggjast på at det var tilknytinga hans til firma Bjarne Bringsverd A/S som var grunnlaget for at husstanden disponerte bilane.

Med omsyn til skattlegginga av hesten Ludia, har lagmannsretten ikkje grunnlag for å mistru Bjarne Bringsverd når han forklarar seg om at hesten vart nytta i drifta av eigedomen Solberg. Men ut frå dei faktiske omstenda kan lagmannsretten likevel ikkje sjå at Ludia hovudsakleg kan seiast å ha vore nytta i gardsdrifta, som i alle tilfelle må ha hatt preg av attåtnæring. Etter 1980 har ein berre unntaksvis godteke hest som driftsmiddel i jordbruket, etter det vitnet jordbruksrevisor Lyngroth opplyste under ankeførehavinga. Bringsverd har sjølv forklara at Ludia i 1989 var med på 21 travløp, og bruken som travhest står fram som hovudsaka, når det gjeld den økonomisk utnyttinga.

Både retningslinene frå Skattedirektoratet og likningspraksis synest å byggja på at det ikkje er høve til å rekna hesten dels som driftsmiddel i jordbruket og dels som trav- eller hobbyhest. Dersom hesten hovudsakleg vert nytta i gardsdrifta, vil reglane om driftsmiddel gjelda heilt ut. Motsett - som i saka her - vil det omstendet at hesten hovudsakleg har ein annan bruk, føra til at han ikkje for nokon del kan reknast som driftsmiddel. Lagmannsretten legg dette til grunn.

I høve til rekneskapsførde utgifter på i alt kr 12438 i fôrinnkjøp til heile buskapen på garden, kan det i utgangspunktet verka urimeleg å setja verdien av fôr til hesten åleine til kr 9000. Men av di den standardiserte uttaksverdien etter takseringsreglane og skal gjelda andre utgiftspostar som ein høvesvis part av driftsbygningar og heimeavla fôr, er det ikkje grunnlag for ei slik isolert samanlikning.

Etter takseringsreglane skal eventuelle utgifter til innkjøpt fôr som ikkje er utgiftsførde i jordbruksrekneskapen koma til frådrag i uttaksverdien. Bjarne Bringsverd har opplyst å ha kjøpt fôr til Ludia utanom, utan at han kan seia kor store utgifter det er tale om, og nokon dokumentasjon i form av kvitteringar e.l. er korkje lagt fram for likningsstyresmaktene eller retten. Det kan då ikkje vera grunnlag for å gjera frådrag som nemnt.

Etter dette er det heller ikkje grunnlag for å oppheva den delen av likninga som gjeld uttak av fôr til hesten Ludia.

Etter vedtaket i overlikningsnemnda er Bjarne Bringsverd ilagd ein tilleggsskatt på kr 4379. Tilleggskatten gjeld manglande oppføring i sjølvmeldinga av kr 1804 i lønsinntekt frå trygdekontoret, kr 12539 i skattepliktig avkasting på sparedelen av livstrygding og kr 85000 i formue med omsyn til aksjar tilhøyrande kona. Likningskontoret oppdaga postane ved mottak av høvesvis lønsoppgåve, kontrolloppgåve og aksjonæroppgåve. Dessutan kjem manglande opplysningar i sjølvmeldinga om privat bruk av dei to bilane som er omtala tidlegare.

I høve til spørsmålet om tilleggsskatt har lagmannsretten kome til at helsetilstanden til Bjarne Bringsverd kring den tid han sende inn sjølvmeldinga var slik at unntaksregelen for sjukdomstilfelle i ligningsloven §10-3 bokstav b. bør gjelda. Så vidt ein skjønar, var legeattest vedlagd sjølvmeldinga. Og i brev 2. juli 1990 vart den ufullstendige utfyllinga av sjølvmeldinga grunngjeven med helsetilstanden. Lagmannsretten legg til grunn at Bringsverd på denne tid i samband med nase- og biholeplager hadde til dels kraftig hovudverk. I ei framlagd legeattest, jf. ankeutdraget side 9, heiter det at dette sette ned arbeidskapasiteten hans og førde til "betydelige konsentrasjonsproblemer og øket tretthet". Vel er det så at sjukemeldingsperioden ikkje varde lenger enn til 31. januar, medan korrigert sjølvmelding fyrst vart send inn 11. april 1990. Men det må etter provføringa leggjast til grunn at den manglande forlenginga av sjukemeldinga hadde reint økonomiske grunnar, og at helsetilstanden til Bringsverd var like dårleg utover våren 1990.

Ut frå det som har kome fram, synest det nærliggjande å setja den ufullstendige utfyllinga av sjølvmeldinga i samanheng med sjukdomen til Bringsverd. Han har tydelegvis ikkje hatt den oversikten over inntekt- og formuetilhøva som det elles er rimeleg å krevja. Mishøvet må reknast som orsakande på grunn av sjukdomen, jf. ligningsloven §10-3 bokstav b. For dei tre fyrste av dei manglande postane gjeld elles at likningskontoret omgåande oppdaga utelatingane på grunnlag av kontrolloppgåver e.l.

Lagmannsretten er som nemnt komen til at det ikkje var grunnlag for tilleggsskatt, og likninga må opphevast på dette punktet.

Fråveringsdomen kan ikkje reknast å ha vore gjeven med urette. Lagmannsretten kan vanskeleg sjå at den konstituerte heradsrettsdomaren kan reknast å ha vore ugild. Under alle omstende vart innvendinga mot habiliteten hans teken opp for seint, jf. domstolloven §111 annet ledd. Om han burde ha overlate til sorenskrivaren å avgjera habilitetsspørsmålet, treng lagmannsretten då ikkje gå inn på. Bjarne Bringsverd og prosessfullmektigen hans forlét rettsmøtet utan gyldig grunn og vilkåra for å seia fråveringsdom var då til stades. Det fylgjer av tvistemålsloven §349 at kostnadsavgjerda i fråveringsdomen bør stå ved lag.

Anken har delvis ført fram, og sakskostnadsansvaret både for heradsretten i oppfriskingssaka og for lagmannsretten vert regulert av tvistemålsloven §180 annet ledd, jf. §174. I samsvar med hovudregelen i §174 første ledd bør kvar av partane bera sine eigne kostnader for båe rettar. Sakskostnadsavgjerda til heradsretten vert såleis i resultatet stadfest.

Det har ikkje vore mogeleg med domsavseiing tidlegare, og det har samanheng med fråvær frå kontoret i samband med andre tenestegjeremål og med feriefråvær. Men det skal opplysast at retten heldt domskonferanse og fastla domsresultatet etter at ankeførehavinga var slutt 4. januar 1994.

Domen er samrøystes.

Domsslutning:

1. Likninga av Bjarne Bringsverd for inntektsåret 1989 vert oppheva så langt han er ilagd tilleggskatt.

Elles vert domen i heradsretten stadfest.

2. Kvar av partane ber sine eigne kostnader for lagmannsretten.