LA-1995-1007

Instans:	Agder lagmannsrett - Kjennelse
Dato:	1997-05-21
Publisert:	LA-1995-01007
Stikkord:
Sammendrag:
Saksgang:	Skien og Porsgrunn byrett Nr.: 95-00726, Agder lagmannsrett - LA-1995-01007 B.
Parter:	Saksøkar: Skien kommune (Prosessfullmektig: Advokat Lars Skjelbred). Saksøkt: Margareth Fjeld m.fl. (totalt 12) (Prosessfullmektig: Advokat Bjørn Nærum).
Forfatter:	Skjønsstyrar: Lagdomar Asbjørn Nes Hansen med skjønsmenn
Lovhenvisninger:	Grunnloven (1814) §105, Skjønnsprosessloven (1917) §11, §12, §54, §54a, Fylkeskommuneloven (1961)5, Ekspropriasjonserstatningsloven (1984) §10, §4, §9, Plan- og bygningsloven (1985) §35, §103

Saka gjeld: Oreigning

Overskjønsførehavinga vart halden i dagane 14. og 15. april 1997. Dagen etter, den 16. april 1997, heldt retten skjønskonferanse og tok førebels stilling til vederlagsfastsetjinga for dei einskilde takstnummer. Skjønsstyraren skulle så utarbeida utkast til overskjøn, basert på drøftingane og konklusjonane i den nemnde skjønskonferansen. Utsendinga av utkastet vart forseinka i høve til den tidsplanen som var sett opp, med avtala skjønsavheimling i rettsmøte 2. mai 1997. Forseinkinga kom av ei etterfylgjande utveksling av faksar/brev som fyrst var avslutta 12. mai 1997. Gjennom avisene fekk ein vita at skjønsmann John Kleveland i mellomtida var avliden.

Partane har ikkje hatt merknader til ei avgjerd av lagmannsretten om å halda fram med tre skjønsmenn, og har gjeve avkall på retten til å påkjæra ei slik avgjerd.

Utkast til overskjøn vart sendt skjønsmennene 14. mai 1997.

Lagmannsretten er komen til at førehavinga av saka skal halda fram med dei tre attverande skjønsmennene, jf. skjønslova §11 tredje leden, som òg dekkjer det tilfellet at ein skjønsmann går bort etter at partsførehavinga er avslutta, men før skjønet er avheimla. Vilkåret i lova om at dette "ikke finnes betenkelig av omsyn til rettens sammensetning" må reknast å vera oppfylt. Lagmannsretten har framleis ei samansetjing som stettar krava i skjønslova §12 andre leden.

Avgjerda er samrøystes.

Slutning:

Førehavinga av saka held fram med dei tre attverande skjønsmennene. Seinare same dagen vart rett sett på nytt. Etter rådlegging og røysting vart det avheimla slikt

overskjøn:

Skien bystyre gjorde 20. april 1995 vedtak om oreigning i samband med at det skal byggjast gang- og sykkelveg og busslomme langs Håvundvegen frå Stormbanen til Hestehagen. Samstundes skal det gjennomførast ei omlegging av tilkomstvegane frå eigedomar som ligg til, og lagast ny kryssløysing i krysset Håvundvegen/Bratsberggata-Løbergvegen. Oreigninga skjer med heimel i plan- og bygningslova §35, til gjennomføring av to reguleringsplanar; den eine planen vart stadfest 17. april 1978 og den andre eigengodkjend 23. september 1982 og 8. september 1983.

Skjøn til fastsetjing av vederlag for inngrepa vart avheimla ved Skien og Porsgrunn byrett 24. august 1995, og omfatta 30 takstnummer.

Nokre av dei saksøkte har kravt overskjøn. Overskjønet gjeld 9 takstnummer. Overskjønet er avgrensa til å gjelda sume av vederlagspostane. Det går fram av dei særskilde merknadene kva postar på det einskilde takstnummeret som overskjønet gjeld.

Det var overskjønsførehaving med synfaring i Skien 14.-15. april 1997. Det går fram av rettsboka for lagmannsretten kven som møtte. Det var inga vitneførsle. Det er lagt fram takstbok med nærare opplysning om kvart takstnummer. Dei allmenne skjønsføresetnadene er dei same som for underskjønet og er inntekne i rettsboka frå byretten. På nokre av eigedomane er det endringar i dei særskilde skjønsføresetnadene i høve til det som galdt for underskjønet. Oreigningsinngrepa er ikkje sette i verk.

Ingen av partane har hatt innvending til at overskjønet vert fremja.

Saksøkjaren, med advokat Lars Skjelbred som prosessfullmektig, har sett fram slik påstand:

"Skjønnet fremmes."

Dei saksøkte, med advokat Bjørn Nærum som prosessfullmektig, har sett fram slik påstand:

"1. Overskjønnet fremmes så langt det er begjært.

2. De av underskjønnet fastsatte erstatninger forhøyes betydelig.

3. De saksøkte tilkjennes saksomkostninger."

Dei oreigningsrettslege spørsmåla som overskjønet reiser, og som i hovudsak knyter seg til bruken av det såkalla differanseprinsippet, er drøfte dels under dei allmenne merknadene og dels under kvart taktsnummer. Vederlaga er fastsette under omsyn til påbodet om fullt vederlag i Grunnlova §105. Det er verdien på avheimlingstidspunktet som er lagt til grunn for verdsetjinga, jf. oreigningsvederlagslova §10 fyrste punktum.

Fleire av eigedomane som er med i overskjønet, vert utsette for inngrep både i form av avkøyrsleregulering, og grunnavståing til vegtiltaket. For nokre eigedomar er det òg tale om klausulering av grunn til tilkomstveg for andre eigedomar og - i eitt tilfelle - til frisiktssone. Bortsett frå på tnr. 24, er vederlaga for omlegging av tilkomstane til Håvundvegen rettskraftig avgjorde av byretten, slik at lagmannsretten ikkje kjem nærare inn på desse inngrepa og verknadene av dei.

Alle eigedomane som er med i overskjønet, er reine bustadeigedomar. Det er striper av hagegrunn som vert oreigna på alle takstnummer. Det samla eigedomsinngrepet på kvart takstnummer - medrekna fyllingar og skjeringar - er vist på kart i takstboka og ved utstikking i marka under synfaringa, og arealet er oppgjeve på takstbladet.

Lagmannsretten er samd med partane i at vederlaga for grunnavståing og særulemper må fastsetjast etter differanseprinsippet, jf. for så vidt Rt-1976-1507 (Sandefjordavgjerda). Det særspørsmålet som reiser seg på tnr. 9, er omtala under dei særskilde merknadene. Vederlaget er såleis sett til skilnaden mellom verdien av eigedomen med det arealet som vert avstått, og verdien utan arealet. Det er for alle takstnummer lagt til grunn skilnaden i salsverdien, som den høgste for eigaren, jf. vederlagslova §4 fyrste leden. Lagmannsretten har i denne samanhengen teke omsyn til at det vert gjeve særskilt vederlag for gjerde, portar og vegetasjon. For det meste er dei sistnemnde vederlagspostane rettskraftig avgjorde av underskjønet.

I vederlaget fastsett etter differanseprinsippet vil det som nemnt liggja kompensasjon både for sjølve grunnavståinga og for ulempene på den attverande eigedomen. Lagmannsretten har i dette tilfellet fastsett eit samla vederlag for kvart takstnummer i staden for ei oppkløyving i vederlag for grunn og vederlag for ulemper. Det må i alle tilfelle gjerast ei konkret og individuell vurdering av kva samla verdireduksjon som oreigningsinngrepet fører til på eigedomen.

Det som nett er nemnt, er ikkje til hinder for at lagmannsretten har teke utgangspunkt i ein "strøkspris" for tomtegrunnen i området. Etter det lagmannsretten kan sjå, er tilhøva på dei eigedomane som er med i overskjønet så vidt like at det er grunnlag for å byggja på ein sams strøkspris ved verdsetjinga. Med omsyn til sjølve omgrepet "strøkspris", må det takast omsyn til at prisen på byggjeklåre tomter også omfattar det omstendet at tomta kan byggjast på, og investeringar i veg, vatn og kloakk . Desse verdiane går ikkje tapt ved stripeavståing av hagegrunn, og det må føra til at strøksprisen i vår samanheng vert sett monaleg lågare.

Eigedomane ligg i eit etterspurt, etablert bustadområde med kort avstand til Skien sentrum. Ut frå det som er opplyst m.a. om friviljuge grunnerverv i området og om takstnivået ved oreigning av striper av eigedomar, er lagmannsretten komen til at strøksprisen på slike striper av hagegrunn som det er tale om, høveleg kan setjast til om lag kr 100 pr. m2.

Når det gjeld areal som vert klausulert til tilkomstveg for andre eigedomar, er lagmannsretten samd med byretten i at inngrepet i røynda råkar like hardt som oreigning til eigedom, slik at eigaren må koma i same stode med omsyn til vederlaget.

Oreigningstiltaket fører ikkje til auka trafikk, men sjølve vegbanen kjem noko nærare tnr. 4, 5 og 6. Det kan ikkje reknast med nemnande auke i støyulempene, som ikkje under noko omstende vil overskrida tolegrensa etter grannelova. Gang- og sykkelvegen skal liggja på sørsida av Håvundvegen, slik at tnr. 19, 20, 24 og 26 vil få gang- og sykkelvegen mellom eigedomen og fylkesvegen. Det omstendet at gang- og sykkelvegen vert framførd vidare langs denne strekninga av Håvundvegen, gjev meir trafikksikre tilhøve og fører til ei "opprydding" i strøket. Men dette må seiast å vera føremoner av allmenn karakter for eigedomar i distriktet, og skal ikkje gå til frådrag i vederlaget, jf. vederlagslova §9.

Dei særulempene som oreigninga fører med seg, og som skal bøtast fullt ut, er særleg det omstendet at dei attverande tomtene får - i vekslande grad - ei mindre høveleg arrondering. Særleg på nokre av eigedomane vert det oreigna ein nokså vital del av hagearealet, som har ein god del å seia for salsverdien av eigedomen, og dette kjem lagmannsretten attende til under dei særlege merknadene.

Ein går så over til å omtala kvart einskilt takstnummer, og fastsetja vederlag for dei postane det er kravt overskjøn for. Dei innleiande opplysningane er henta frå takstboka.

"TAKSTNUMMER: 4

GNR/BNR.: 63/262

GRUNNEIER: Margareth Fjeld

ADRESSE: Håvundvegen 171, 3714 Skien

EKSPROPRIASJONEN OMFATTER:

Det erverves omlag 150m2 grunn til vegformål. Ca. 30 m2 grunn klausuleres til privat adkomst for takst nr. 2, 3, 4, 5, 6 og 7.

Spesielle skjønnsforutsetninger:

Adkomst til Håvundvegen stenges

Det etableres gang og kjøreadkomst sammen med takst nr 2, 3, 5 og 6 på takst nr. 7 og 4

Vegvesenet setter opp mur langs Håvundvegen"

Det er kravt overskjøn for fastsetjing av vederlag for grunn og ulemper i samband med arealavståinga og klausuleringa.

Partane er usamde om kvar noverande eigedomsgrense mot veggrunnen går. Den heilt eksakte flatevidd på arealet som skal oreignast, er ikkje avgjerande for vederlagsfastsetjinga i dette tilfellet, men lagmannsretten legg til grunn at det minst er tale om 170 m2, attåt dei 30 m2 som skal klausulerast til privat tilkomst.

Denne eigedomen må seiast å verta nokså sterkt råka ved oreigningsinngrepet, som gjeld den mest verdifulle, vestvende delen av tomta med ettermiddags- og kveldssol. Det vert her eit knapt uteareal til rådvelde etter oreigninga. Frå verandatrappa og ut til den nye eigedomsgrensa vil det vera berre 3,5 meter. Vegvesenet vil setja opp mur i grensa; frå murfoten vil det vera 1,5 meter til kantstripa på vegen. Vegbanen vil koma 3,5 meter nærare eigedomen enn i dag.

Samla vederlag for grunnavståing, klausulering og særulemper vert sett til kr 80000.

"TAKSTNUMMER: 5

GNR./BNR.: 63/294

GRUNNEIER: Ingunn Lia Jorunn Kastet

ADRESSE: Meierkollen 39, Hindtåsv. 20, 3727 Skien, 3600 Kongsberg

EKSPROPRIASJONEN OMFATTER:

Det erverves ca 110 m2 grunn til vegformål

Spesielle skjønnsforutsetninger:

Adkomst til Håvundvegen stenges

Det etableres en 3 m bred adkomst over takst nr. 4 og 6, frem til takst nr. 7 og videre frem til Løbergvegen.

Vegvesenet setter opp mur langs Håvundvegen"

For denne eigedomen er det kravt overskjøn når det gjeld vederlag for grunn og ulemper i samband med arealavståinga mot Håvundvegen.

Også her fører oreigningsinngrepet til at sjølve vegbanen kjem 3,5 meter nærare eigedomen. Tnr. 5 får noko av dei same ulempene som tnr. 4, men dei råkar ikkje like hardt, ettersom tnr. 5 har eit meir romsleg hageareal mellom huset og Håvundvegen.

Samla vederlag for grunnavståing og særulemper vert sett til kr 50000.

"TAKSTNUMMER: 6

GNR./BNR.: 63/290

GRUNNEIER: Solveig Malde Reidun Øverbø Hansen

ADRESSE: Kvernstuvegen 23 c, Greg. Dagssonsgate 138, 1482 Nittedal 3713 Skien

EKSPROPRIASJONENE OMFATTER:

Det begjæres avholdt alternativ takst.

A. T-kryss i krysset Håvundvn. - Løbergvn.

Det erverves ca 80 m2 grunn til vegformål. Det klausuleres ca 30 m2 til adkomst for takst nr. 5.

B. Rundkjøring i krysset Håvundvn. - Løbergvn.

Det erverves ca 50 m2 grunn til vegformål. Det klausuleres ca 90 m2 til siktsone og ca 30 m2 til adkomst for takst nr. 5.

Spesielle skjønnsforutsetninger:

Vegvesenet setter opp mur langs Håvundvegen på alt. A og B."

Overskjønet gjeld for denne eigedomen vederlag for grunn og ulemper ved grunnavståing og klausulering, og krav om skadebot for gjerde mot den private tilkomstvegen.

Ved overskjønet skal det fastsetjast vederlag i to alternativ, avhengig av kryssløysinga i krysset Håvundvegen/Løbergvegen. I båe tilfella vil omlegginga av Håvundvegen føra til at vegbanen kjem om lag 3,5 meter nærare eigedomen. Det vert lagt til grunn at den store bjørka mot vegkrysset står på grunnen til denne eigedomen. Det er opplyst at bjørka vil gå med ved alternativ A, men kan verta ståande ved alternativ B. Når det gjeld klausulering til siktsone ved alternativ B, er det opplyst at det ikkje vert høve til anna tilplanting enn plen, og ikkje tett gjerde.

Arealavståinga og klausuleringa mot dei offentlege vegane får i seg sjølv ikkje så mykje å seia for denne eigedomen. Men det trekkjer verdien noko ned at eigedomen etter inngrepet vert omgjeven av trafikk på fleire kantar, ved den utvida bruken av tilkomstvegen aust for tomta, der tnr. 6 får klausulert areal for tilkomsten til tnr. 5.

Lagmannsretten er samd med byretten i at det ikkje er grunnlag for skadebot for oppsetjing av gjerde og port mot tilkomstvegen. Som nemnt i Pedersen m.fl., Ekspropriasjon (1990), side 240, er det her spørsmål om gjerde på grunn av den situasjonen tiltaket skaper. Ein kan ikkje sjå at omsynet til trafikktryggleiken eller andre omsyn talar for at det kan krevjast gjerde. Det må i alle høve reknast med liten trafikk på denne tilkomstvegen, og terrengtilhøva gjer det ikkje naudsynt med gjerde. Kravet i plan- og bygningslova §103 nr. 1 fyrste punktum om gjerde mot veg i tettbygd strøk kan ikkje gjelda her, m.a. av di dette er ein privat tilkomstveg. Det omstendet at eigedomen vil grensa opp mot ein privat tilkomstveg utan gjerde, er derimot ei ulempe som det er teke eit visst omsyn til ved fastsetjinga av vederlag etter differanseprinsippet.

Ved alternativ B er det meir grunn mot Håvundvegen og krysset som vert omfatta av oreigningstiltaket, men ein monaleg del av dette vert rettnok berre klausulert til frisiktssone. Som nemnt er likevel restriksjonane ved klausuleringa nokså omfattande, og dette er det teke omsyn til ved vederlagsfastsetjinga.

Lagmannsretten er komen til at dei to alternativa må reknast å gje same utslaget for salsverdien av eigedomen. Samla vederlag for grunnavståing, klausulering og særulemper vert ved både alternativ A og alternativ B sett til kr 40000.

"TAKSTNUMMER: 7

GNR./BNR.: 63/324

GRUNNEIER: Ove Olsen

ADRESSE: Løbergvegen 3, 3714 Skien EKSPROPRIASJONEN OMFATTER:

Det klausuleres ca 390 m2 grunn til vegformål for takst nr. 2, 3, 4, 5 og 6

Spesielle skjønnsforutsetninger:"

Det er kravt overskjøn med omsyn til vederlag for grunn og ulemper ved klausulering, og oreigning av éin portstolpe, og dessutan for krav om skadebot for oppsetjing av gjerde mot den private tilkomstvegen, som tnr. 7 òg skal nytta. På kartet i takstboka er det vist ei utviding av vegbreidda ved tilkomsten til tnr. 5. Denne utvidinga er ikkje vist i reguleringsplanen. Det vart opplyst at eigaren ikkje ville godta denne utvidinga av inngrepet, og lagmannsretten har då lagt til grunn at breidda på tilkomstvegen ikkje vert utvida på denne strekninga.

Portstolpen - mot Løbergvegen - som går med, og ikkje skal setjast oppatt, vert verdsett etter kva han har å seia som eit pluss for salsverdien av eigedomen. Vederlaget vert sett til kr 1000.

Det er ikkje grunnlag for å krevja skadebot for oppsetjing av gjerde og port mot tilkomstvegen, og ein viser til merknadene under tnr. 6. Men det er ved fastsetjinga av vederlag etter differanseprinsippet teke omsyn til - som eit verdireduserande omstende - at det ikkje vert sett opp gjerde langs tilkomstvegen. Dette får ein del å seia for tnr. 7, særleg med omsyn til strekninga forbi tunet/inngangspartiet.

Når det elles gjeld vederlag for klausuleringa, må det seiast å føra til ein del ulemper - i form av innsyn og trafikk - at fleire granneeigedomar skal nytta tilkomstvegen, særleg forbi inngangspartiet på tnr. 7, som hittil har lege nokså usjenert. På den andre sida gjev oreigningstiltaket føremoner i form av opparbeiding til betre vegstandard som kommunen kostar, og ved at det framtidige vegvedlikehaldet vert fordelt på fleire.

Samla vederlag for klausulering og særulemper vert sett til kr 60000.

"TAKSTNUMMER: 9

GNR./BNR.: 63/554

GRUNNEIER: Tore Roligheten

ADRESSE: Hofgaardsgate 14, 3714 Skien

EKSPROPRIASJONEN OMFATTER:

Det erverves ca 160 m2 grunn til felles privat veg for takst nr 10, 11, 12, 13 og 14

Spesielle skjønnsforutsetninger:"

Det er kravt overskjøn med omsyn til vederlag for grunn og ulemper i samband med den private tilkomstvegen til fire granneeigedomar, og dessutan for vegetasjon. Saksøkjaren vil byggja denne vegen utan at det vert sett opp mur mot den attverande delen av tnr. 9. Skilnaden i høgdenivå fører difor til at det mot den attverande eigedomen vert eit breitt skråningsutslag som går 3 meter utover den regulerte grensa for tilkomstvegen.

Det vert lagt til grunn at tnr. 9 vart utskilt i 1966, og såleis etablert som ei eiga eigedomseining før reguleringsplanen kom; denne vart godkjend i 1982. Noverande eigar, som har bygt hus på tomta, fekk grunnboksheimel i 1993.

Det er semje om at grunnen skal bøtast etter tomteverdien, men elles er partane usamde om prinsippa for vederlagsfastsetjinga. Saksøkjaren har halde fram at dei bindande verknadene av reguleringsplanen fører til at det ikkje kan krevjast vederlag for ulemper på resteigedomen. Reguleringsplanen har lagt band på utnyttinga av eigedomen, og eigaren kan ikkje krevja skadebot for bruk som er i strid med planen. Subsidiært har saksøkjaren halde fram at eigaren ikkje har tilpassa seg inngrepet i stor nok grad, og difor ikkje kan krevja vederlag for ulemper. Den saksøkte har halde fram at vederlaget for oreigningsinngrepet skal fastsetjast etter differanseprinsippet som for dei andre eigedomane ved overskjønet. Det fylgjer av plenumsdomen i Lenasaka, Rt-1996-521, at ein ved verdsetjinga skal sjå bort frå reguleringsplanen og byggja på den påreknelege utnyttinga av heile tomta utan omsyn til planen.

Lagmannsretten har vore i tvil om den rettslege løysinga på vederlagsspørsmålet, men har lagt avgjerande vekt på at saksøkjaren veljer å gjennomføra reguleringsplanen ved å gå utover den regulerte grensa for tilkomstvegen med ei 3 meter brei skråning. Slik saka ligg til, kan eigaren ikkje seiast å få fullt vederlag dersom det ikkje vert svara vederlag for ulempene. Det omstendet at eigaren har fylt opp tomta i samband med bygginga, kan vanskeleg reknast som ei manglande tilpassing til oreigningsinngrepet som fører til at han vert nekta vederlag for ulempene ved skråningsutslaget. Vederlaget vert såleis òg på tnr. 9 fastsett etter ein differansesynsmåte.

Dei særulempene det er tale om, er dei arronderingsmessige ulempene for den attverande eigedomen ved at oreigningsinngrepet omfattar areal utover den regulerte grensa for tilkomstvegen. Skråningsutslaget skjer av eit belte av utearealet på tomta, og fører til at den nye eigedomsgrensa vil koma svært nær det eine hushjørnet. Samla vederlag for grunnavståing og særulemper vert sett til kr 35000. Vederlaget dekkjer òg flytting av 7 buskar.

"TAKSTNUMMER: 19

GNR./BNR.: 63/288

GRUNNEIER: Reidun Furulund

ADRESSE: Håvundvegen 178, 3714 Skien

EKSPROPRIASJONEN OMFATTER:

Det begjæres avholdt alternativ takst:

A. T-kryss i krysset Håvundvn. - Løbergvn.

Det erverves ca 140 kvadratmeter grunn til vegformål.

B. Rundkjøring i krysset Håvundvn. - Løbergvn.

Det erverves ca 160 kvadratmeter grunn til vegformål.

Spesielle skjønnsforutsetninger: Ingen."

For denne eigedomen er det kravt overskjøn med omsyn til vederlag for grunn og ulemper og for flytting av gjerde, og krav om vederlag for flytting av garasje. Dessutan skal lagmannsretten fastsetja vederlaget for tapet av ei blågran, som ikkje vart taksert av byretten.

Blågrana vert verdsett etter det pluss treet representerer for salsverdien av eigedomen. Vederlaget vert sett til kr 8000.

Ved flytting av gjerde og portar må det reknast med at mesteparten av materialane må skiftast ut. Vederlaget vert sett til kr 18000.

Oreigningstiltaket, slik det står fram ved overskjønet, krev meir areal enn det som vart lagt til grunn ved underskjønet. Avstanden frå garasjen og fram til ny eigedomsgrense mot vegen vil berre vera på 4,8 meter, etter det som vart opplyst. Spørsmålet er om det - med noverande plassering av garasjen - etter arealavståinga vil vera nok plass til oppstilling av éin bil framfor garasjen og éin bil ved sidan av (mot tnr. 20), slik det er i dag. Bygningsstyresmaktene godkjenner visstnok i slike høve garasjeplasseringar ned til 5 meters avstand frå eigedomsgrensa mot veg.

Lagmannsretten har kome til at arealet vert for knapt til at dei to biloppstillingsplassane kan nyttast med noverande garasjeplassering. I denne samanhengen har ein teke omsyn til at det framleis skal vera port i eigedomsgrensa. Ein meiner difor at eigaren, for å verta halden økonomisk skadeslaus, har krav på vederlag for flytting av garasjen, som er på 7x4 meter. Om garasjen skal forskyvast lenger vestover på tomta, framleis som eit tilbygg til bustaden, eller om det i staden skal setjast opp ein frittståande garasje, går ikkje lagmannsretten inn på. Vederlaget vert sett til kr 50000.

Oreigninga fører til at utearealet mellom inngangspartiet på huset og den nye eigedomsgrensa vert svært smalt. Frå trappa vil avstanden vera vel 3 meter, og frå hellegangen berre 1,3 meter ut til ny grense. Det vil knapt vera mogeleg å skjerma seg ved tilplanting i dette tilfellet. Jamvel om denne eigedomen har sitt naturlege opphaldsareal på vestsida av huset, må arealavståinga reknast å føra til ein klår reduksjon i salsverdien av eigedomen, som det ikkje er gjeve vederlag for i postane ovanfor. Vederlag for grunnavståing og særulemper vert ved alternativ A sett til kr 45000. Ved alternativ B vil det gå med endå noko meir areal, og her vert vederlaget sett til kr 47000.

"TAKSTNUMMER: 20

GNR./BNR.: 63/263

GRUNNEIER: Tormod Helge Oterholt

ADRESSE: Håvundvegen 180, 3714 Skien

EKSPROPRIASJONEN OMFATTER:

Det erverves ca 155 m2 grunn til vegformål.

Spesielle skjønnsforutsetninger:

Fra grensen mot tnr. 19 til nordre kant av innkjørselen skal inngrepsgrensen gå 1 m ut fra husveggen og parallelt med denne."

Overskjønskravet gjeld fastsetjing av vederlag for grunn og ulemper ved oreigninga.

Tnr. 20 må reknast å verta påført noko mindre ulemper enn tnr. 19, jamvel om ein ser bort frå tilhøvet til garasjen på sistnemnde eigedom. Inngangspartiet ligg meir skjerma mot fylkesvegen på tnr. 20. Elles har òg denne eigedomen sitt mest attraktive uteareal på vestsida av huset, og dette vert ikkje råka av oreigningsinngrepet.

Samla vederlag for grunnavståing og særulemper vert sett til kr 35000.

"TAKSTNUMMER: 24

GNR./BNR.: 63/404

GRUNNEIER: Einar Jansen

ADRESSE: Håvundvegen 196, 3714 Skien

EKSPROPRIASJONEN OMFATTER:

Det erverves ca 120 m2 grunn til vegformål.

Spesielle skjønnsforutsetninger:

Kjøreadkomst til Håvundvegen stenges.

Det etableres adkomst til tomten fra Håvundvegen via felles privat adkomst over Skien kommunes eiendom gnr. 63, bnr. 742 og takst nr. 25."

For denne eigedomen er det kravt overskjøn med omsyn til alle vederlagspostane. Ein oppfattar det likevel slik at overskjønet ikkje gjeld vederlag for den vegetasjonen som går med ved oreigninga av ei stripe mot Håvundvegen, og som byretten sette til i alt kr 7900.

Under synfaringa vart partane samde om at saksøkjaren skal svara vederlag for kostnadene med opparbeiding av ny køyretilkomst inne på eigedomen i 20 meters lengd, med tillegg av vendehamar, og i forlenginga av dette ein gangveg, med terrengtrapp, i 15 meters lengd fram til inngangspartiet på huset. Lagmannsretten har rekna med ei breidd på 3 meter på køyrevegen og 1 meter på gangvegen, og terrengtrappa utførd i betong. Samla vederlag for opparbeiding av ny tilkomstveg vert sett til kr 38000. Saksøkjaren er viljug til å betala for vegetasjonen som må fjernast; det er her 1 epletre og ein bringebærhekk som har noko verdi. Vederlaget for denne vegetasjonen vert sett til kr 800.

Oreigninga av grunn mot Håvundvegen fører til ei mindre høveleg tomtearrondering på austsida av huset; det vert berre 1 meter frå husveggen og ut til ny eigedomsgrense. Men eigedomen kan likevel ikkje seiast å verta særleg sterkt råka av oreigningsinngrepet, ettersom det naturlege opphaldsarealet er på vestsida av bustaden. Samla vederlag for grunnavståing og særulemper vert sett til kr 27000.

"TAKSTNUMMER: 26

GNR./BNR.: 63/397

GRUNNEIER: Tone Elisabeth Matre Roe og Paal Neri Roe

ADRESSE: Håvundvegen 202, 3714 Skien

EKSPROPRIASJONEN OMFATTER:

Det erverves ca 160 m2 grunn til vegformål

Spesielle skjønnsforutsetninger:

Kjøreadkomst til Håvundvegen stenges

Det etableres adkomst via felles privat veg over Skien kommunes eiendom gnr. 63, bnr. 742."

Det er kravt overskjøn med omsyn til vederlag for grunn og ulemper ved oreigning av grunn til gang- og sykkelvegen, og for ei bjørk som ikkje vart teken med i underskjønet.

Bjørka er kraftig skadd, og vederlaget vert sett til kr 1000.

Denne eigedomen har mesteparten av utearealet sitt på austsida av huset, der det vert oreigna. Jamvel om eigedomen framleis vil ha eit nokså romsleg uteareal på denne sida av bustaden, vert det eit noko mindre areal som står til rådvelde for plassering av eventuell garasje. Samla vederlag for grunnavståing og særulemper vert sett til kr 25000.

Sakskostnader

Alle dei saksøkte har ved overskjønet oppnådd ei betre avgjerd ved underskjønet, og i samsvar med føresegnene i skjønslova §54a fyrste leden bokstav a), jf. §54 fyrste leden, skal saksøkjaren bera naudsynte kostnader for dei saksøkte for lagmannsretten. Advokat Nærum har sendt inn kostnadsoppgåve på kr 32000, som det ikkje har kome innvendingar til, og som retten godtek. I høve til dei saksøkte bør saksøkjaren òg bera dei lovbundne utgiftene med overskjønet, medrekna godtgjersle til skjønsmennene, etter særskild oppgåve frå lagmannsretten.

Overskjønet er samrøystes.

Slutning:

1. Vederlaga til dei saksøkte vert fastsette slik det er nemnt under kvart takstnummer.

2. I sakskostnader for lagmannsretten skal saksøkjaren betala 32.000 - trettitotusen - kroner til dei saksøkte v/advokat Bjørn Nærum, med tillegg av dei lovbundne utgiftene med overskjønet etter særskild oppgåve frå lagmannsretten, alt innan 2 - to - veker etter at overskjønet er forkynt.