RG-1965-699

Instans:	Hålogaland lagmannsrett
Dato:	1965-05-28
Publisert:	RG-1965-699
Stikkord:	Skade på høyspentkabel
Sammendrag:
Saksgang:	Dom 28. mai 1965 i ankesak nr. 65/1964 A
Parter:	Martin Iversen (høyesterettsadvokat Jac. Ivar Kind) mot Harstad kommunale elektrisitetsverk (advokat B. Bertelsen).
Forfatter:	Lagdommerne Carl Tank, Maurits Andersen, sorenskriver Odd Birketvedt
Lovhenvisninger:	Tvistemålsloven (1915) §172, §180, §22, §323, §388

Etter vedtak av Harstad formannskap gjekk Harstad kommunale elektrisitetsverk til søksmål mot byveterinær Martin Iversen, Harstad, med stemnemål til Trondenes heradsrett den 30. desember 1963 og kravde dom for at Iversen skulle betale ei

Side:700

skadebot på kr. 1 842,00 med renter for brot på ein høgspentkabel. Skaden var valda i samband med oppgraving av vassleidningen til huset på Iversens eigedom Øvre, b.nr. 41 under garden Seljestad, g.nr. 58 i Sandtorg, den 26. oktober 1961.

Heradsretten - dommarfullmektigen - sa dom i saka den 13. juni 1964 med slik domsslutning:

«Byveterinær Martin Iversen dømmes til innen 14 - fjorten - dager etter forkynnelsen av denne dom å betale til Harstad kommunale Elektrisitetsverk kr. 1 842,- med 4 % rente fra 3. september 1963 til betalingen skjer.

Saksomkostninger idømmes ikke.»

Samanhengen i saka går fram av domsgrunnane.

Den 12. august 1964 har Martin Iversen anka dommen inn for lagmannsretten. Han hevdar at heradsretten har teke i miss både når det gjeld lova og når det gjeld prova, og likeeins at den har gjort feil i sakførehavinga.

Såleis er det ein feil at heradsretten ikkje vart sett med domsmenn når den prejudisielt avgjorde grensa mellom faste eigedomar. Men ankeparten vil ikkje påstå heradsrettsdommen ugilda og saka heimvist til ny førehaving av den grunn. Han ønskjer å få ei realitetsavgjerd i lagmannsretten.

Når det gjeld realiteten, hevdar ankeparten at det ikkje var aktlaust av han å setje i gang graving slik han gjorde, utan å røkje etter om det var innretningar nedi jorda som kunne bli skadde. Han visste ikkje om høgspentkabelen. Den var lagd ned i 1937, og Iversen var borte frå Harstad frå 1930 til 1941. Det var ikkje noko merke som viste at det gjekk kabel her, og det var ikkje tinglyst noko om dette. Iversen kunne då ikkje rekne med at det gjekk nokon kabel mellom huset hans og vegen.

Vassleidningen var lagd på lovleg måte i 1927, altså lenge før kabelen vart lagd. Iversen måtte då ha full rett til å grave ned til vassleidningen når det trongst for å vøle ein skade.

Dessutan er det feil når heradsretten har komme til at Iversen grov på statens grunn.

Som det går fram av skyldskiftet frå 1918, nådde b.nr. 41 heilt fram til vegkanten, der det den gongen stod eit gjerde. Heradsretten har her mistydt lagmannsrettsdommen frå 1955 og høgsterettsdommen frå 1959 ( Rt-1959-1136 flg.). At det var gitt fri grunn til vegen Harstad - Lilleng, førte nok med seg at Vegstellet fekk den råderett over grøfter og skråninger som var naudsynleg av omsyn til veganlegget. Men det vil ikkje seie at grunneigarane gav frå seg heile eigedomsretten til denne grunnen. Etter dei nemnde dommane hadde dei såleis rett til slått og beite. Og skulle det leggjast kablar og andre slike innretningar undar grøftar og skråningar, måtte desse grunneigarane spørjast. Dei har ikkje gitt frå seg retten til å rå over eigedommen i så måte.

Rett nok er det slik at etter målebrevet frå 1945 ligg kabelen litt utanfor (vestanfor) grensa til b.nr. 41. Men det kjem av at tomta hadde fått eit tillegg på om lag 3 meter mot aust, og ved

Side:701

oppmålinga vart det lagt til grunn at ho skulle vere 20 meter aust-vest etter skyldskiftet frå 1918. Dermed var det ei om lag 3 meter brei strime mot riksvegen som på ein måte fall tilbake til b.nr. 16, som b.nr. 41 var skilt ut frå. Det er m. a. dette som er tenkt på når det i kjøpekontrakt frå 10. november 1941 mellom Johanne Lovise Tomessen som seljar og Simon Iversen som kjøpar av b.nr. 16 er sagt (etter avskrift):

«Med i handelen følger ennvidere de eiendomsrettigheter beliggende på øvre side av øverste (vestre) her beskrevne grenselinje, beregnet i rett linje fra skillet mot Oluf Olsens til skillet mot Nils Torbergsen, slik disse rettigheter måtte fremkomme etter at de oppe ved veien bortsolgte tomter er nøyaktig oppmålt.»

Ved dette kjøpet vart Simon Iversen, bror til Martin Iversen, eigar av den teigen som her er nemnd. Men meininga var at Martin Iversen skulle rå over grunnen som eigar, og det har han óg gjort. Ein må såleis sjå tilhøvet som om han hadde grave på eigen grunn.

Den ankande parten har sett fram slik påstand:

«Martin Iversen frifinnes og tilkjennes hos Harstad kommunale Elektrisitetsverk saksomkostninger for herradsrett og lagmannsrett.»

Harstad kommunale elektrisitetsverk har teke til motmæle og sett fram slik påstand:

«Herredsrettens dom stadfestes.

Martin Iversen dømmes til å betale Harstad komm. Elektrisitetsverk saksomkostninger for herredsrett og lagmannsrett.»

Elektrisitetsverket hevdar at heradsrettsdommen er rett, bortsett frå avgjerda om sakskostnader, og viser stort sett til dei grunnane som er gitt i dommen. Ankemotparten gjer såleis gjeldande:

Kabelen låg på statens grunn, og han var lagd der med samtykke frå Vegstellet som rette vedkommande.

Det er på det reine at grunneigarane i si tid gav fri grunn til vegen, og etter lagmannsrettsdommen frå 1955, jfr. høgsterettsdommen frå 1959, gjaldt det òg grøfter og skråningar. Avdelingsingeniør Kristian Pettersen i Vegstellet har forklara som vitne at sjølve vegbanen var 4 meter brei, men med tillegg av grøfter og skråningar på begge sider, vart det ei breidd på 11 meter som staten fekk råderett over. Det er uråd å seie heilt visst kor vegen vart lagd i 1885, men alt talar for at grøfta eller skråningane nådde inn over den grunnen der kabelen no ligg.

Ikkje i noko høve er det Martin Iversen som eig grunnen. Om ikkje det er staten sin, så er det Simon Iversen sin, og i forhold til Martin Iversen kjem det ut på eitt.

I alle høve var det aktlaust å setje i gang graving så nær vegen utan å røkje etter om det var innretningar i jorda som kunne bli skadde. Gravinga gjekk òg for seg like opp til grensa mot granneeigedomen i nord. Så kunnig og vitug mann som Iversen er, måtte han rekne med at det kunne vere kablar og slikt i

Side:702

jorda, jamvel om han ikkje positivt visste det. Den ting at han hadde vore borte frå Harstad i 11 år omkring den tid då kabelen vart lagd, kan ikkje fri han frå ansvar. Det måtte tvert om gi han særleg grunn til å spørje seg for, t. d. på bygningskontoret, før han sette i gang gravearbeidet.

Særleg aktlaust var det å drive med dette arbeidet ein sein haustkveld i regnvær, då det sjølvsagt var vanskeleg å sjå kva som fanst nedi jorda. Til dette kjem at det her vart nytta så grov reiskap som ein gravemaskin, at det vart grave svært djupt og at han som gjorde arbeidet, var heilt uvan med slikt. Han hadde nettopp kjøpt gravemaskinen, og dette var første oppdraget hans.

Ved ankeførehavinga har Martin Iversen og driftsstyrar Eirik Norwich gitt partsutsegner. Saman med desse to og rettsfullmektigane for begge partane har retten vore og sett på åstaden. I samband med dette vart det høyrt 5 vitne. Av dei var ein ny for lagmannsretten, nemleg han som køyrde gravemaskinen. Vidare er det lagt fram ein del dokument, slik som rettsboka viser.

Saka står for lagmannsretten om lag som for heradsretten.

Lagmannsretten nemner først den formelle ting at Harstad kommunale elektrisitetsverk står som part i saka. Etter det som er opplyst, er elektrisitetsverket ikkje noko eige rettssubjekt. Det er kommunen som eig og driv verket. Det er òg formannskapet som har gjort vedtak om å reise sak mot Martin Iversen. Rett ankemotpart er då Harstad kommune ved ordføraren. Partane har ikkje lagt noka vekt på dette.

Retten finn det ikke turvande å ta stilling til spørsmålet om det var ein feil at heradsretten ikkje vart sett med domsmenn etter tvistemålslova §323 nr. 1, jfr. §22, med di begge partane ønskjer at lagmannsretten skal avgjere realiteten i saka. Ein viser til tvistemålslova §388.

Når det gjeld realiteten, har lagmannsretten komme til eit anna resultat enn heradsretten.

Som nemnt var det gitt fri grunn til vegen Harstad - Lilleng, og avdelingsingeniør Pettersen har forklara at breidda på vegen med tillegg av grøfter og skråningar var 11 meter. Dette talet har han komme fram til på denne måten: Breidda på sjølve vegbanen var 4 meter. Grøftene med skråningar på begge sider var 2,5 meter breie, målt i vegplanet. Då vegplanet låg ein god del under høgda i terrenget, rakk dei ytre grøfteskråningane 3,5 meter ut over vegbanen på kvar side. Heile breidda blir såleis 3,5 + 4 + 3,5 = 11 meter.

Under synfaringa uttala avdelingsingeniør Pettersen at det var uråd å seie for visst kor vegen hadde gått framom Iversens eigedom. Men ein jordkant kunne tyde på at ytre grøftekant på den motsatte sida av Iversens eigedom hadde vore der det no står eit gjerde. Om ein no måler 11 meter derifrå tvert over vegen, rekk ein ikkje fram til den staden der høgspentkabelen går. Men om vegen låg berre ein meter eller så lenger aust, ville kabelen komme inn under 11 meters breidda.

Etter lagmannsrettens meining ville det likevel ikkje føre til

Side:703

at kabelen låg på statens eigedom. Ein ser det nemleg slik at staten ved grunnavståinga ikkje fekk eigedomsrett lenger enn til grøftebotnane på begge sider av veghanen. Det som ligg på utsida av sjølve grøftene, den såkalla «alnebreidda», har Vegstellet ingen eigedomsrett til. Det er herre slik at eigarane må tole visse band på råderetten sin av omsyn til veganlegget. Dette har komme til uttrykk i dei to nemnde dommane, jfr. og høgsterettsdom i Rt-1910-104.

Ut frå det avdelingsingeniøren har forklara, må ein rekne dei ytre grøfteskråningane til om lag 2 meter, målt horisontalt. Med utgangspnnkt i den nemnde jordkanten skulle då kabelen liggje om lag 3 meter utanfor sjølve grøfta. Jamvel om vegen gjekk noko nærare Martin Iversens tomt, er det lite truleg at grøfta låg så nær som kabelen gjer i dag. Også etter dei vitneutsegner som retten har høyrt, skulle grøfta gå utanfor der kabelen ligg. Lagmannsretten byggjer på dette.

Det vil då seie at høgspentkabelen vart lagd på eigedom som ikkje høyrde staten til. Iallfall kunne ikkje Vegstellet med heimel i grunnavståinga på eiga hand gi elektrisitetsverket rett til å leggje kabelen slik han vart lagd. Eigaren av b.nr. 41, den gongen Nygren Iversen, bror til Martin og Simon Iversen, eller i tilfelle eigaren av b.nr. 16, måtte ha gitt samtykke som grunneigar.

Lagmannsretten kjem såleis til at høgspentkabelen er lagd ned utan løyve frå rette vedkommande.

Vidare legg ein til grunn at Martin Iversen ikkje kjende til at kabelen låg der. Det kan ikkje seiast å vere aktlaust av han at han ikkje røkte etter om det var innretningar i grunnen som kunne bli skadd, all den stund han heldt seg på eigen grunn eller grunn som han rådde over som eigar, og det ikkje var tinglyst noko om slike innretningar. Retten meiner at dette er å setje for store krav til ein grunneigar. Måten som arbeidet vart gjort på og dei nærmare omstende som ankemotparten har peika på, gir då heller ikkje grunnlag for å laste Iversen.

Elektrisitetsverket må sjølv vere nærmast til å bere skaden, når det har lagt ned kabelen utan løyve frå grunneigaren, jamvel om det har vore i god tru.

Etter dette blir Martin Iversen frifunnen for kravet frå Harstad kommune.

I samsvar med tvistemålslova §180 andre leden, jfr. §172 første leden, bør kommunen svare sakskostnad til Iversen både for heradsretten og lagmannsretten. Kostnaden set ein til kr. 2000,-.

Dommen er samrøystes.

Domsslutning:

Martin Iversen blir frifunnen.

I sakskostnad for heradsretten og lagmannsretten betaler Harstad kommune ved ordføraren til Martin Iversen kr. 2 000,00 - totusen kroner - innan 2 - to - veker frå tilseiinga om dommen.

Side:704

Av herredsrettens dom (dommerfullmektig Lars Oftedal Broch):

- - -

Ifølge vedtak i Harstad formannskap av 19. oktober 1963 og vedtak av styret i Harstad kommunale Elektrisitetsverk, har Elektrisitetsverket reist sak til inntale av et påstått erstatningskrav mot saksøkte Martin Iversen.

Kravet grunner seg på følgende:

Den 26/10 1961 foretok Martin Iversen gravningsarbeider for å reparere stikkledningen fra hovedvannledningen og inntil hans hus på gn.nr. 58 br.nr. 41 Øvre i Sandtorg. Gravningen foregikk med gravemaskin og begynte ved husveggen. Stikkledningen ligger på ca. 1,60 meters dybde, og gravningen gikk så langt ned. Ca. 2,70 meter fra husveggen rev gravemaskinen over en høyspentkabel.

Saksøkeren gjør gjeldende: - - -

Fra saksøkerens side var kablene lagt helt lovlig i henhold til tillatelse, gitt av Norges Vassdrags- og Elektrisitetsvesen 10/10 1936, overensstemmende med anbefaling av overingeniøren for veivesenet i Troms fylke av 3/8 1936.

Tomten er opprinnelig utskilt ved skylddelingsforretning av 13/7 1918. Grensebeskrivelsen begynner slik:

«Parsellen begrenses av en linje, der utgår fra nedsatt merke like i nedre kant av hovedveien .. Følger så hovedveien i omtrent N.O. retning 15 meter til nedsatt merke...»

Saksøker innrømmer at denne grensebeskrivelse kan bety at tomten skulle gå like til kanten av veilegemet i 1918. Han hevder imidlertid at selger selvfølgelig ikke kunne selge mere, enn han eide. Ved lagmannsrettsdom av 22/10 1955, inntatt i RG-1956-231, er det fastslått at veivesenet også har eiendomsrett til grøfter og skråninger, som var nødvendig for veianlegget. Lagmannsrettsdommen angitt riksveien Harstad Lilleng. Det det dreier seg om, er således ikke bare om et prejudikat, men spørsmålet er for dette området rettskraftig avgjort. Høyspentledningen som ble skadet, ligger i den gamle veigrøften og etter lagmannsrettsdommen av 1955 således på veivesenets grunn uansett forståelsen av skylddelingsforretningen av 1918. - - -

Retten skal bemerke:

Saken gjelder søksmål om erstatning. Det er ikke bestridt at saksøkte forvoldte skade på høyspentkabelen ved gravningen den 26/10 1961. Heller ikke er erstatningens størrelse bestridt. Derimot bestrides at det er utvist erstatningsbetingende uaktsomhet.

Retten kan ikke være enig med saksøkte i at han uansett eiendomsforholdet på bruddstedet har opptrådt aktsomt. Den finner det klart at man ikke kan grave til en dybde av 1,60 meter utenfor sin egen eiendom tett ved riksveien uten å anstille undersøkelser om hvad, som finnes i grunnen og undgå erstatningsansvar på grunn av manglende skyld, dersom skader skulle oppstå. I all fall måtte det da kreves at man ikke visste at gravningen foregikk utenfor egen eiendom. Retten kommer tilbake til dette spørsmål.

Prejudisielt må derfor tas stilling til eiendomsforholdet på bruddstedet.

Etter bevisførselen legger retten følgende faktum til grunn:

Side:705

Etter grensebeskrivelsen i 1918 og vitneførsel angående tomten Øvres utstrekning, finner retten at tomten ved skylddelingsforretningen var ment å strekke seg fra kanten av det opprinnelige veilegeme og således inkluderte veigrøfter og skråninger. Senere er tomten blitt utfyllt østover - det vil si videre nedover fra riksveien -. Dette er grunnen til at den ved måleforretningen av 1945 er paralellforskjøvet ca. 3 meter i østlig retning, slik at dens grenser i følge måleforretningen ikke går ut til den opprinnelige veibane.

Med dette er imidlertid ikke sagt at Martin Iversen eier til det gamle veilegeme. Som anført av saksøker, kunne ikke eier av gnr. 58 bnr. 16 som Øvre er utskilt fra selge mer enn hans egen eiendom omfattet. Grunnen til vei var allerede avstått da Øvre ble utskilt, og i henhold til lagmannsrettsdommen fra 1955 er veivesenet, det vil si staten, eier også av skråninger og grøfter som var nødvendig for veiens anlegg. Dommen angar ikke den eiendom Øvre gikk ut fra, men angår samme riksvei Harstad Lilleng noen kilometer lenger syd. Spørsmålet er derfor ikke rettskraftig avgjort hva angår eiendommen Øvre, men etter rettens mening er forholdene helt parallelle her, og retten legger domsresultatet til grunn.

Heller ikke Martin Iversens og hans hjemmelsmenns bruk av eiendommen har forandret dette eierforholdet idet betingelsene for hevd ikke er oppfylt. Vel tok Martin Iversen og hans bror Simon i 1928 til 1929 og fylte igjen veigrøften da det ble startet butikk i huset på eiendommen. Dette gjorde de for at man lett skulle kunne kjøre opp til huset som lå ca. 5 meter fra den gamle veibanen. Denne utfylling hadde til følge at veien i realiteten ble utvidet på dette stykket, og var derfor også i veivesenets interesse. Senere har veivesenet selv fylt igjen veigrøfter omkring. Noen eksklusiv rådighet over den gjenfylte grøfta utøvet ikke eierne av Øvre, og det var således ingen oppfordring av veivesenet til å gripe inn.

Det følger således av lagmannsrettsdommen av 1955 at veivesenet er eier av grøfter og skråninger vedrørende det gamle veianlegget. Etter målinger foretatt på stedet og vitneforklaringer, legger retten videre til grunn at kablene er nedlagt i veigrøften eller skråningen, og således ligger på veivesenets grunn.

Videre er kablene i relasjon til veivesenet rettmessig plassert idet elektrisitetsverket fikk tillatelse til nedleggelsen i 1936. Det er imidlertid reist spørsmål om kablenes plassering er rettmessig i relasjon til de tilstøtende grunneiere. Ved den før nevnte høyesterettsdom ( Rt-1959-1136) ble tilstøtende grunneiere gitt bruksrett til skråninger og grøfter hva angitt oppdyrking - vesentlig slått- og beiterett. Høyesterett bygget på at ved avståelse av fri grunn til vei hadde grunneierne forbeholdt seg slik bruksrett. Også her legger retten til grunn at de samme forhold gjør seg gjeldende på det området denne sak gjelder.

Spørsmålet er så om den bruksrett som tilkom de tilstøtende grunneiere var til hinder for kabelnedleggelsen. Dette kan ikke antas. Det er ikke i denne sak ført noe bevis for bruksrettens omfang, idet begge parter har henvist til høyesterettsdommen av 1959. Retten forstår bruksretten dit at det bare var tatt forbehold om bruk av overflaten til slått og beite. Det ville også være naturlig at staten samtidig med avståelse til vei, ville

Side:706

sikre seg at området kunne benyttes til annet offentlig formål, for eksempel nedleggelse av kabler.

Retten er således blitt stående ved at kablene også i relasjon til de tilstøtende grunneiere er nedlagt rettmessig. - - -