LA-1996-135

Instans:	Agder lagmannsrett
Dato:	1996-11-20
Publisert:	LA-1996-00135
Stikkord:
Sammendrag:
Saksgang:	Skien og Porsgrunn byrett nr. 95-01188 Agder Lagmannsrett la-1996-00135
Parter:	Saksøkjar: Staten v/Samferdselsdepartementet (Prosessfullmektig: Advokat Lars Skjelbred) Saksøkt: Sverre Kolstø, Bilutstyr Skien AS, Anne Knutsen (Prosessfullmektig: Advokat Geirr Frønes) Saksøkt: Ragnar Næss Jensen, Arne Nærum, Marianne Johannesen Seip, Reidun Solvei, Svein Halvor Sannesmoen, Espen og Mette Høgseth, Nils Olav Rødseth, Hans Jacob og Anne R. Nordhov, Skiens Møbellager AS (Prosessfullmektig: Advokat Bjørn Nærum) Saksøkt: Elisabeth B. Schøien, Åse Marit Næss Nilsen, (Prosessfullmektig: Advokat Helge Husaas) Saksøkt: Sameiet Brekketun
Forfatter:	Lagdomar Asbjørn Nes Hansen Med meddomarar
Lovhenvisninger:	Grunnloven (1814) §105, Skjønnsprosessloven (1917) §54, Fylkeskommuneloven (1961)5-§2, Lov om hermetiseringsanlegg for fiskevarer (1963)3-§41, Lov om hermetiseringsanlegg for fiskevarer (1963)3-§50, Ekspropriasjonserstatningsloven (1984) §10, §4, §7, §8, Ekspropriasjonserstatningsloven (1984), Plan- og bygningsloven (1985)

Reguleringsplan med tilhøyrande reguleringsføresegner for Rektor Ørnsgate/Schweigaardsgate "med tilliggende arealer" vart vedteken av Skien bystyre 20. oktober 1994. Ei endring i planen - som gjeld eit område ved Plesnerparken og areal som grensar til - vart vedteken av bygningsrådet 23. mai 1995. Klager over reguleringsvedtaket frå 1994 vart fyrst avgjorde av fylkesmannen i Telemark 10. oktober 1996. Klagene førde ikkje fram.

Med heimel i veglova §50 gjorde vegsjefen i Telemark vedtak om oreigning til gjennomføring av reguleringsplanen 12. juli 1995. Vegsjefen kravde skjøn til fastsetjing av vederlag for inngrepa 14. juli 1995, og skjønet vart avheimla ved Skien og Porsgrunn byrett 18. oktober 1995.

Staten som saksøkjar har kravt overskjøn for 16 takstnummer. For tnr. 8 er det òg kravt overskjøn av dei saksøkte.

Det var overskjønsførehaving i Skien 15.-17. oktober 1996. Det går fram av rettsboka for lagmannsretten kven som møtte og kva som vart dokumentert. Eit sakkunnig vitne gav forklaring. Det er lagt fram takstbok for lagmannsretten med nærare opplysning om kvart takstnummer. Dei allmenne skjønsføresetnadene er dei same som for underskjønet og går fram av rettsboka frå byretten. Eit tillegg til dei allmenne skjønsføresetnadene - om støymålingar og støyskjerming - er ikkje oppretthalde for lagmannsretten. På ei rekkje av eigedomane er det endringar i dei særskilde skjønsføresetnadene i høve til det som galdt for underskjønet. Oreigningsinngrepa er ikkje sette i verk.

Ingen av partane har hatt innvending til at overskjønet vert fremja.

Saksøkjaren, med advokat Lars Skjelbred som prosessfullmektig, har sett fram slik påstand:

"Skjønnet fremmes."

Dei saksøkte under tnr. 4, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15 og 19, med advokat Bjørn Nærum som prosessfullmektig, har sett fram slik påstand:

"1. De fastsatte erstatninger forhøyes.

2. De saksøkte tilkjennes saksomkostninger."

Dei saksøkte under tnr. 2, med advokat Geirr Frønes som prosessfullmektig, har sett fram slik påstand:

"Det utmåles slik ekspropriasjonserstatning:

1. For takstnr. 2 fastsettes en grunnerstatning for tap av 12 parkeringsplasser på eiendommen gnr. 300 bnr. 831 i Skien.

2. For verdiforringelse på gjenværende eiendom som følge av betydelig særulempe, fastsettes en erstatning, tilsvarende byrettens flertall.

3. For leie- og omsetningstap for de næringsdrivende i Duestien 1 og 3 fastsettes en erstatning etter rettens skjønn.

4. Det betales erstatning for hekk med kr 8000.

5. Staten betaler saksomkostningene."

Dei saksøkte under tnr. 7, 17 og 21/22, med advokat Helge Husaas som prosessfullmektig, har sett fram slik påstand:

"1. Overskjønnet fremmes. De saksøkte tilkjennes full erstatning.

2. De saksøkte tilkjennes saksomkostninger."

Dei saksøkte under tnr. 18 har ikkje vore representerte ved overskjønsførehavinga.

Dei oreigningsrettslege spørsmåla som overskjønet reiser, er drøfte dels under dei allmenne merknadene og dels under kvart takstnummer. Vederlaga er fastsette under omsyn til påbodet om fullt vederlag i Grunnlova §105. Det er verdien på avheimlingstidspunktet som er lagd til grunn for verdsetjinga, jf. oreigningsvederlagslova §10 1. punktum.

Reguleringsplanen inneber at riksveg 32 gjennom nordre bydel i Skien for framtida skal gå i Schweigaardsgate/Rektor Ørnsgate i staden for i Duestien/Amtmann Aallsgate som no. Hovudtyngda av eigedomane i overskjønet ligg til Rektor Ørnsgate eller i nærleiken, medan ein eigedom ligg til Duestien ved Plesnerparken og ein annan eigedom til Schweigaardsgate. Det skal oreignast grunn frå alle eigedomane, til vegutviding (for det meste fortau) og/eller felles avkøyrsle. Dei fleste eigedomane vert òg utsette for inngrep i form av avkøyrsleregulering. Nokre av eigedomane er regulerte og nytta til bustadføremål, medan dei fleste andre er regulerte og nytta både til bustad- og forretnings/kontorføremål.

Vederlaga for grunnavståing og særulemper på alle takstnummer er fastsette etter det såkalla differanseprinsippet, jf. for så vidt Rt-1976-1507 (Sandefjordavgjerda). Vederlaget er såleis sett til skilnaden mellom verdien av eigedomen med det arealet som vert avstått, og verdien utan arealet. I vederlaget vil det som nemnt liggja kompensasjon både for sjølve grunnavståinga og for ulempene. Det er for alle takstnummer lagt til grunn skilnaden i salsverdien, som den høgste for eigaren, jf. vederlagslova §4 fyrste leden.

Det er gjeve opplysning om at ei tomt i det same strøket, som av kjøparen er utbygd med daglegvareforretning (Prix) og bustader i eit større bygg, vart omsett for om lag kr 600 pr. m2. Opplysningar i avisene om sal av ein del av Odds Sportsplass, det òg sentralt i Skien, tyder på ein m2-pris endå noko høgre. Lagmannsretten vil nemna at den prisen ein profesjonell utbyggjar er viljug til å gje for eit ubygd tomteareal, ikkje kan gje særleg rettleiing om prisnivået på eigedomane som er med i overskjønet, særleg ikkje bustadeigedomane. Det er her tale om eigedomar med påståande bygningar i eit strøk av byen som alt før inngrepet er nokså støyutsett, og der den gjennomsnittlege strøksprisen må reknast å liggja monaleg under det prisnivået som er nemnt ovanfor. Under alle omstende vil ein pårekna strøkspris berre gje eit utgangspunkt for verdsetjinga. Som nemnt i Sandefjordavgjerda kan det på ein og same eigedom vera areal som kan avståast utan at det spelar særleg stor rolle for resten av eigedomen, medan tapet av andre areal kan ha langt meir å seia for verdien av den attverande eigedomen (Rt 1511).

For byretten låg det føre eit tillegg til dei allmenne skjønsføresetnadene, som gjekk ut på at vegvesenet skulle syta for støymålingar etter vegomlegginga, både utandørs og eventuelt i opphalds- og soverom. Alt etter utfallet av målingane skulle vegvesenet utføra eller syta for å utføra fasasetiltak med sikte på å få det innandørs støynivået ned til 35 dBA eller lågare. For lagmannsretten er dette tillegget som nemnt ikkje oppretthalde. Saksøkjaren har vist til at det offentlege etter pkt. 2 i reguleringsføresegnene har skyldnad til å gjennomføra naudsynte støyskjermingstiltak på eksisterande bustadeigedomar med sikte på å oppfylla grenseverdiane i retningslinene frå Miljøverndepartementet i rundskriv T-8/79.

Lagmannsretten viser til at det nemnde tillegget til skjønsføresetnadene galdt tiltak mot den eksisterande vegtrafikkstøyen òg, og såleis i stor grad ulemper som ikkje har nokon samanheng med gjennomføringa av den reguleringsplanen som overskjønet gjeld. Med den varsame auken i utandørs støynivå som planen vil føra med seg, sjå nedanfor, kan lagmannsretten i det heile ikkje sjå at endringane i dei allmenne skjønsføresetnadene set den rettslege vurderinga av støyulempene i ei anna stode ved overskjønet enn ved underskjønet.

Det er lagt til grunn at med det noverande vegsystemet er det ein årsdøgntrafikk på 6-7000 køyretøy i Rektor Ørnsgate. Etter omlegginga, med Rektor Ørnsgate som riksveg, er det rekna med at trafikken vil auka til om lag 11.000 køyretøy i døgnet. Etter det som er opplyst, vil dette føra med seg ein auke i det utandørs støynivået på snautt 3 dBA, frå kring 65 dBA til 68 dBA. Ein auke i støynivået på 2-3 dBA vil så vidt vera merkande for det menneskelege øyra, etter det som det sakkunnige vitnet forklara.

Eigedomane som er med i overskjønet ligg i eit sentrumsnært strøk i Skien, med stor trafikkmengd alt før vegomlegginga. Etter tilhøva måtte det vera venteleg at trafikken ville auka endå meir, med konsekvensar for støy og andre nærføringsulemper. Ut frå rettspraksis kan lagmannsretten ikkje sjå at gjennomføringa av reguleringsplanen fører til at støyulempene vert så urimelege at dei overskrid tolegrensa etter grannelova §2. Dei rettleiande støynormene i rundskrivet frå Miljøverndepartementet er ikkje bindande for fastlegginga av tolegrensa, jf. Rt-1983-940. Det kan såleis etter vederlagslova §8 2. punktum ikkje gjevast vederlag for desse ulempene eller for andre nærføringsulemper, som alle må reknast som allmenne ulemper. Unnatak må likevel gjerast for tnr. 2 og tnr. 7, som båe vert liggjande svært nær rundkøyringar, og dette kjem ein attende til under dei særlege merknadene.

Når det ikkje er grunnlag for vederlag for støyulemper, kan heller ikkje krav om vederlag for utgifter til støyisolering av bygningar føra fram.

Dei særulempene som oreigninga fører med seg, og som skal bøtast fullt ut, er særleg det omstendet at dei attverande tomtene får ei mindre høveleg arrondering. Sume av eigedomane vil etter grunnavståinga få til dels svært smale striper av hageareal mellom huset og den grunnen som vegvesenet overtek. Dette vil gjelda same kva slag støyskjermingsalternativ som vert valt. Men elles vil ulempesvurderinga - for ei rekkje av eigedomane - for ein del retta seg etter om det skal gjennomførast støyskjerming som vist i reguleringsplanen, heretter for det meste kalla alternativ A, eller støyskjerming med glasskjerm i eigedomsgrensa mot vegen, alternativ B.

Alternativ A går ut på at det skal setjast opp støyskjermar inne på eigedomane, medan fasadane mot vegen ikkje vil verta skjerma. Så vidt ein skjønar, er dette grunngjeve med arkitektoniske/antikvariske omsyn, og det er ikkje basert på noko ynske frå dei saksøkte. Denne løysinga vil føra til at utearealet vert oppkløyvt på ein til dels svært uheldig måte på dei eigedomane det gjeld. Den delen av utearealet som vert liggjande utanfor støyskjermane, vil på nokre eigedomar i praksis verta så godt som ubrukande. Det vil òg verta meir tungvint å halda utearealet i stand, t.d. å klippa plenen. I dei tilfella det skal vera støyskjerm på båe sider av huset, vil det koma gangport i skjermen - og dermed passasje - berre på ei av sidene. For fleire eigedomar vil såleis støyskjerming etter alternativ A i seg sjølv føra med seg monalege ulemper som det må svarast vederlag for.

Som det vil gå fram av vederlagsfastsetjingane, må ei løysing med glasskjermar - det gjeld eigedomar på austsida av Rektor Ørnsgate - jamtover reknast å føra med seg mindre samla ulemper. Heile det attverande utearealet vil då verta støyskjerma og elles kunna utnyttast i samanheng. Det som allment kan seiast å vera ei ulempe for dei saksøkte ved dette alternativet samanlikna med alternativ A, er at eigedomane vil verta heilt avstengde frå Rektor Ørnsgate. Ved alternativ A vil det verta gjerde med gangport mot gata, medan glasskjermen vil vera samanhengande utan opning. Men eit slikt tap av gangtilkomst til offentleg veg vil ikkje utløysa noko krav på vederlag, jf. merknadene nedanfor om vederlag for avkøyrsleregulering.

Det fylgjer av skjønsføresetnadene at dei saksøkte sjølve må syta for vedlikehald i form av overflatebehandling av dei støyskjermane som vert sette opp inne på eigedomane. Når det gjeld dei støyskjermane som skal stå i eigedomsgrensa mot vegen, vil dei saksøkte måtta ta seg av overflatebehandlinga for den sida av skjermen som vender inn mot eigedomane. I det samla vederlaget for grunnavståing og ulemper har lagmannsretten teke med påreknelege framtidige vedlikehaldsutgifter i form av overflatebehandling, neddiskonterte til notidsverdi. Denne delen av vederlaget er såleis ikkje særskilt spesifisert.

Det fylgjer av dei særskilde skjønsføresetnadene - og det er nytt ved overskjønet - at dersom gjerde vert fjerna og ikkje avløyste av støyskjerm i ny eigedomsgrense, vil vegvesenet setja opp nye tilsvarande gjerde, eventuelt med gangport der det var dette frå før. I nokre tilfelle går det med gjerde mot granneeigedom utan at noko nytt kjem i staden. Her har lagmannsretten av praktiske grunnar fastsett særskilt vederlag for den verdireduksjonen tapet av gjerde inneber, i staden for å ta det med i samla vederlag for grunnavståing og ulemper.

For kvart takstnummer ligg det føre registrering av vegetasjon (beplantning) som går med ved oreigningsinngrepa. Suppleringar går fram av takstbokblada for sume eigedomar. Byretten gav særskilt vederlag for vegetasjon etter attkjøpsverdien, og lagmannsretten oppfattar det slik at saksøkjaren ikkje har innvendingar til denne verdsetjingsmåten. Lagmannsretten har fastsett same vederlag for vegetasjonen som byretten, bortsett frå korreksjonar for ytterlegare vegetasjon på eit par takstnummer. Ved fastsetjinga av vederlag for grunnavståing og ulemper etter differanseprinsippet har lagmannsretten då teke omsyn til at det vert gjeve særskilt vederlag for vegetasjon.

Når det gjeld vederlag for avkøyrslereguleringane, har lagmannsretten teke utgangspunkt i den forståinga av veglova §41 tredje leden - og av tilhøvet til Grunnlova §105 - som fylgjer av Rt-1988-51 (Sandvikdomen), jf. òg Rt-1996-727. Etter dette vil dei saksøkte ha krav på vederlag for utgifter til opparbeiding av avkøyrsle inne på eigedomen, men ikkje utgifter elles som gjeld tilpassing til den nye avkøyrsla. Det oppstår særspørsmål på tnr. 4 og tnr. 19, og lagmannsretten viser til dei særskilde merknadene. Det fylgjer vidare av rettspraksis at forlengd og vanskeleggjord tilkomst til offentleg veg ikkje gjev krav på vederlag, jf. Pedersen m.fl., Ekspropriasjon side 345.

Det kan ikkje vera særleg tvilsamt - og synest heller ikkje vera motsagt av saksøkjaren - at vederlaget for uthuset (lageret) på tnr. 4, garasjane/uthuset på tnr. 13 og garasjen på tnr. 21/22 skal fastsetjast etter attkjøpsverdien, jf. vederlagslova §7. Lagmannsretten har fastsett vederlaget ut frå dei prinsippa som fylgjer av denne føresegna. Det same må gjelda garasjen (lageret) på tnr. 4 - usemja mellom partane går her på om det skal svarast vederlag for dette byggverket i det heile. Når det gjeld verdsetjinga av garasjen på tnr. 19, viser ein til dei særlege merknadene.

Etter desse allmenne merknadene går lagmannsretten over til å omtala kvart einskilt takstnummer og fastsetja vederlaga. Merknadene under kvart takstnummer må lesast i samanheng med det som er nemnt under dei allmenne merknadene.

"Takstnummer: 2

Kommune: Skien

Gnr: 300 Bnr: 831

Grunneiere: Sverre Kolstø, Buerv. 18, 3711 SKIEN (seksjon 1, 15/62) Bilutstyr Skien A/S, Duestien 1, 3717 SKIEN (seksjon 2, 38/62) Anne Knudsen, Parkv. 27, 3716 SKIEN (seksjon 3, 9/62)

Møtende:

Prosessfullmektig: Advokat Geirr Frønes

Eiendomsbeskrivelse: Bolig- og forretningseiendom.

Totalt tomteareal 1118 m2. Ekspropriasjonen omfatter:

Grunnavståelse ca 230 m2

Beplantning, se eget ark. Hekkens lengde er 27 m på eiendommen.

Spesielle skjønnsforutsetninger:"

Saksøkjaren har halde fram at grunnen som skal oreignast, må verdsetjast som park- og hagegrunn i tilknyting til bustadhuset på eigedomen. Det er ikkje grunnlag for å verdsetja det som parkeringsareal. Dei saksøkte har halde fram at inngrepet fører til at det går tapt 12 parkeringsplassar, som må bøtast særskilt ved sidan av dei særulemper som eigedomsinngrepet og vegomlegginga påfører eigedomen. I tillegg kjem tapte leigeinntekter og omsetnadstap, og fjerning av hekk.

Eigedomen, som er utbygd med fleire bygningar, vert utnytta til bustader (utleigebustader) og ymse former for næringsverksemd. Det arealet som skal oreignast, har tidlegare vore hage for bustadhuset på eigedomen, ein eldre villa i sveitserstil. Sidan 1984 har arealet vore i bruk som parkeringsareal. Tilkomsten frå parkeringsarealet har vore til Mælagata over granneeigedomen Mælagata 4, med di kommunen som eigar av granneeigedomen har samtykt i at denne kan nyttast til inn- og utkøyring.

Lagmannsretten er komen til at det ikkje kan gjevast vederlag for tap av parkeringsplassar på arealet, og ser slik på spørsmålet:

Sidan 1972 har ein del av det aktuelle, ubygde arealet på tnr. 2 vore regulert til vegføremål i ein stadfest reguleringsplan for Kverndalen. For lagmannsretten er det ikkje gjeve nærare opplysningar om den reguleringsmessige stoda for eigedomen elles, utover opplysningar i eit skriv frå byplankontoret 11. juni 1979 om at eigedomen i eit framlegg til reguleringsplan var utlagd til "bolig/erverv". I samband med søknad om bruksendring av ein del av eigedomen vedtok Skien bygningsråd i sak nr. 1394/79 at køyretilkomst til forretninga skulle vera til Baggersgate og at innkøyring frå Duestien ikkje vart tillate. Utan at det er direkte nemnt, må føresetnaden for tilkomst til Baggersgate ha vore at ein del av bygningsmassen på eigedomen vart riven for å koma fram til Baggersgate på eigen grunn.

I sak 1214/81 gav bygningsrådet byggjeløyve for ny forretning og ymse ombyggingar på eigedomen. Det vart i saksutgreiinga vist til at vedtektene til bygningslova førde til eit krav om 9 biloppstillingsplassar ved denne utbygginga. I byggjesaka vart det føresett at parkeringsbehovet i fyrste omgang skulle dekkjast ved at utbyggjaren mellombels leigde den nærliggjande eigedomen Schweigaardsgate 20 av kommunen, og nytta denne til parkering.

Det viste seg seinare at utbyggjaren heller ynskte å laga parkeringsplassar på eigen grunn mot Plesnerparken. Ei slik løysing føresette at tilkomsten frå parkeringsarealet til offentleg veg vart lagd over granneeigedomen Mælagata 4. I saksutgreiinga til bygningsrådet i sak nr. 1320/83 vart det nemnt at ei slik ordning måtte verta av mellombels karakter, av di både Duestien 1 og 3 og Mælagata 4 var regulerte til vegføremål. I saksutgreiing til formannskapet i sak nr. 576/84 opplyste teknisk rådmann at han i samråd med byplansjefen og byingeniøren hadde samtykt i inn- og utkøyring over Mælagata 4, og at parkeringa på båe eigedomane var mellombels.

I den nye reguleringsplanen er det avsett areal til parkering på austsida av Duestien, rett overfor tnr. 2. Desse parkeringsplassane er visstnok meinte å vera felles plassar for eigedomane i strøket, såleis òg for tnr. 2. Byplankontoret arbeider med eit framlegg til ny parkeringsordning i nedre del av Duestien, der det er vist 13 plassar på det aktuelle arealet.

Dei saksøkte har vist til plenumsdomen i Lenasaka, Rt-1996-521, og har halde fram at ein ved vurderinga av den påreknelege utnyttinga i dette tilfellet må sjå bort frå den reguleringsplanen det vert oreigna på grunnlag av. Dette er lagmannsretten samd i. Dei saksøkte har vidare vist til merknadene i plenumsdomen om at ein òg skal sjå bort frå at den føregåande planprosessen kan ha påverka salsverdien av det arealet som vert avstått (Rt 541-542). Av dette vil dei saksøkte utleia at ein òg må sjå bort frå den stadfeste planen frå 1972.

Til det siste vil lagmannsretten nemna at 1972-planen er lagd til grunn for den bygnings- og reguleringsmessige handsaminga av tiltak på eigedomen sidan, slik det er nemnt ovanfor. Det er tale om ein bindande plan og ikkje berre ein føregåande planprosess slik som i Lenasaka. Det er i dette tilfellet vanskeleg å gjera seg opp ei meining om den påreknelege utnyttinga av oreigningsarealet dersom ein heilt skal sjå bort frå ein plan som har vore lagt til grunn sidan 1972, og det er tvilsamt om merknadene i plenumsdomen kan ha ei slik rekkjevidd som dei saksøkte hevdar.

Under alle omstende vil ikkje tilhøvet til 1972-planen vera avgjerande for spørsmålet om kva som vil vera den påreknelege utnyttinga. Lagmannsretten legg avgjerande vekt på at det iallfall frå handsaminga av bruksendringssøknad i 1979 ikkje har vore aktuelt å tillata tilkomst frå tnr. 2 til Duestien, og at etableringa av parkeringsplassane i 1984 - med tilkomst til Mælagata - var avhengig av samtykke frå kommunen til mellombels å nytta granneeigedom til inn- og utkøyring. Under desse omstenda kan det ikkje seiast at det ville vera ei pårekneleg utnytting å bruka det arealet som vert oreigna, til parkering på varig basis. Kravet om vederlag for tap av parkeringsplassar kan såleis ikkje føra fram.

Etter dette vert arealet verdsett som uteareal, hovudsakleg i tilknyting til bustaddelen av eigedomen. Arealet ligg mellom Duestien og Mælagata, med nærføring av trafikk på to sider, og er ikkje noko attraktivt uteområde. Men ved eigedomsinngrepet mister tnr. 2 det største samanhengande utearealet sitt, som - når parkeringa fell bort - ved tilplanting trass alt ville kunne gjerast praktisk brukeleg. I staden vert no Mælagata førd like framfor det eldre bustadhuset på eigedomen, der det er opplyst å vera fem leigehøve. Etter inngrepet vil det vera så godt som ikkje noko uteareal i tilknyting til dette huset. Den her nemnde arronderingsmessige ulempa må bøtast som ei særulempe ved sidan av vederlag for sjølve grunnavståinga, slik lagmannsretten ser det.

Oreigninga av grunn nett frå tnr. 2 er naudsynt for å knyta Mælagata saman med Schweigaardsgate og Duestien i ei ny rundkøyring, jamvel om sjølve rundkøyringa vert liggjande utanfor den grunnen som vert oreigna. Men nærføringsulempene frå denne rundkøyringa må seiast å stå i ein så kvalifisert årsakssamanheng med oreigningsinngrepet at dei beste grunnar talar for å rekna det som ei særulempe som gjev rett til fullt vederlag. Ein viser til framstillinga i Pedersen m.fl., Ekspropriasjon side 283-285.

Saksøkjaren har ikkje kunna gje nærare opplysningar om støynivået frå rundkøyringar, og lagmannsretten må i dette stykket basera seg på eit reint skjøn. Ved sidan av støy er det fyrst og fremst tale om støv- og forureiningsulemper. Ulempene frå denne rundkøyringa, som knyter saman trafikken i tre gater, må reknast å verta monaleg større enn dei noverande ulempene frå trafikken i krysset Duestien/Schweigaardsgate. Det er fyrst og fremst bustaddelen av tnr. 2 som vert påførd ulemper på grunn av nærleiken til rundkøyringa. På dei delane av eigedomen der det er næringsverksemd, vil det iallfall ikkje verta nokon verre situasjon etter at Duestien vert nedklassifisert frå riksveg til kommunal veg.

Lagmannsretten har sett vederlag for grunn og særulemper til kr 180000.

I tillegg kjem vederlag for hekk med kr 8000.

Ein kan ikkje sjå at det er gjort sannsynleg at det vil oppstå ytterlegare tap som gjev krav på vederlag.

Samla vederlag kr 188000.

"Takstnummer: 4

Kommune: Skien

Gnr: 30 Bnr. 329

Grunneier: Ragnar Næss Jensen

Adresse: Gulsetkåsa 11, 3727 Skien

Møtende:

Prosessfullmektig: Advokat Bjørn Nærum

Eiendomsbeskrivelse: Næringseiendom

Totalt tomteareal 335, 1 m2 Ekspropriasjonen omfatter:

I uthusbygning

Grunnavståelse ca 70 m2

Klausering av grunn til felles atkomstveg ca 40 m2 - - - - - - - - - - - - -

Tett tregjerde 7 m og stakittgjerde 3 m fjernes.

Spesielle skjønnsforutsetninger:

1. Eksisterende atkomst fra Schweigaardsgate stenges.

2. Eiendommen gis ny atkomst fra Chr. H. Bloms gate langs felles privat atkomstveg over gnr. 300, bnr. 331 som vist på reguleringsplan. Atkomstvegen opparbeides av Vegvesenet.

3. Gnr. 300, bnr. 331 gis rett til å benytte den private felles atkomstvegen over eiendommen.

4. Eiendommen gis rett til å ha trapp stående på arealet som avstås.

5. Uthusbygning må være fraflyttet innen 1. april 1997.

6. Det ønskes fastsatt separate erstatninger for grunnavståelse og atkomstomlegging."

Frå denne eigedomen skal det oreignast grunn mot Schweigaardsgate. Sjølve køyrebanen kjem ikkje nærare, men grunnavståinga inneber at vegvesenet vert eigar av grunnen heilt inn til husveggen. Saksøkte har hevda at han mister to parkeringsplassar ved inngrepet, medan saksøkjaren meiner denne parkeringa i dag er avhengig av at det vert nytta offentleg grunn til inn- og utkøyring. Lagmannsretten ser det slik at det med utgangspunkt i noverande lovlege avkøyrsle er mogeleg å parkera éin bil langs huset, og denne plassen har mykje å seia for næringsverksemda på tnr. 4.

Vederlag for grunnavståing og særulemper, medrekna tap av éin parkeringsplass, vert sett til 85000.

Som det går fram av opplysningane ovanfor, skal det klausulerast grunn til felles tilkomstveg for denne eigedomen og granneeigedom mot Chr. H. Blomsgate. Den nye tilkomstvegen fører til at eit mindre uthus på tnr. 4 vert rive av vegvesenet. Byggverket, som er på 18 m2, av enkel standard og utan fundamentering, vert nytta som lager for ei elektrisk driven rivemaskin i samband med verksemda på eigedomen. Det vert gjeve vederlag for uthuset etter attkjøpsverdien. Ein kan ikkje sjå at det trengst opparbeiding av ytterlegare areal på eigedomen utover tilkomstvegen, som vert opparbeidd av vegvesenet.

Når det gjeld garasjen på eigedomen, som vert nytta som lager for verksemda, har saksøkjaren halde fram - med tilvising til Sandvikdomen - at det ikkje skal gjevast vederlag for denne, som vert liggjande ulagleg i høve til den nye avkøyrsla. Etter det lagmannsretten kan sjå, vil det likevel vera mogeleg å køyra til garasjen også etter at avkøyrsla til Schweigaardsgate er stengd. Det er elles opplyst at eigaren vil få høve til å kjøpa eit tilleggsareal av kommunen på austsida av eigedomen sin, og vil setja opp eit nytt lager der til avløysing av både uthus og garasjebygg.

Ved vederlagsfastsetjinga må lagmannsretten leggja til grunn at eigaren skal få plass til eit nytt uthus - i staden for det som vert rive - på eigen grunn. Med eit så trongt areal som då står til rådvelde, er lagmannsretten under noko tvil komen til at det ikkje er mogeleg å plassera eit nytt uthus utan å avskjera tilgjenge til garasjen med bil. Ein har forstått det slik at også bruken av garasjen som lager føreset tilgjenge med bil (lagring av tyngre ting). Det at garasjen må flyttast, må då seiast å vera ei fylgje av oreigningsinngrepet - klausulering av grunn til felles tilkomst - og ikkje av avkøyrslereguleringa. Ein er dermed utanfor verkeområdet for rettspraksis i tilknyting til veglova §41 tredje leden, jf. RG-1993-337, særleg side 344.

Når det vert lagt til grunn at ny plassering av garasjen er ei fylgje av oreigninga, kan det ikkje vera tvilsamt at eigaren har krav på vederlag, og at dette må baserast på attkjøpsverdien. Det må òg gjevast vederlag for rivingskostnader. Garasjen, som er på 30 m2, er ikkje fundamentert.

Vederlaget for klausulering til felles avkøyrsle og for uthus og garasje vert sett til kr 87000, av dette gjeld kr 50000 garasjen.

Vederlag for 10 meter gjerde vert sett til kr 3000.

Samla vederlag vert kr 175000.

"Takstnummer: 7

Kommune: Skien

Gnr: 300 Bnr. 3422

Grunneier: Elisabeth B. Schøien

Adresse: Schweigaardsgt. 10, 3717 Skien

Møtende:

Prosessfullmektig: Advokat Helge Husaas

Eiendomsbeskrivelse:Boligeiendom

Totalt tomteareal 701,8 m2 Ekspropriasjonen omfatter:

Grunnavståelse ca 140 m2

Klausulering av siktsone ca 10 m2

Flettverksgjerde 47 m og 1 gangport fjernes

Beplantning, se eget ark. I tillegg registrert: 1 snøbær, 2 spirea, 8 m rosehekk.

Spesielle skjønnsforutsetninger::

Erstatningen ønskes fastsatt etter følgende to alternativer:

Alt A): Vegvesenet setter opp støyskjerm på eiendommen som vist på reguleringsplanen. Skjermhøyden blir 2,5 m over terreng. Vilkårene framgår av de alminnelige skjønnsforutsetningene, pkt. 5.1. Det lages gangport i støyskjermen. Der gjerdet fjernes og ikke erstattes av støyskjerm i ny eiendomsgrense, setter Vegvesenet opp nytt tilsvarende gjerde.

Vedlikehold av gjerdet er Vegvesenet uvedkommende.

Alt B): Vegvesenet setter opp støyskjerm av glass i ny eiendomsgrense. Skjermhøyden blir 2,0 m over terreng. Vilkårene framgår av de alminnelige skjønnsforutsetningene, pkt. 5.1".

Denne eigedomen vert utsett for eit stort inngrep ved det hagearealet som skal oreignast. Klausulering av frisiktsone inntil det eine hushjørnet inneber at eigaren heller ikkje kan verna seg mot innsyn ved tilplanting. Støyskjerming etter alternativ A fører i seg sjølv til monalege arronderingsulemper på denne eigedomen, med di ein større del av den attverande hagegrunnen vert liggjande utanfor støyskjermane. Inngrepet fører tvillaust til ein monaleg reduksjon i salsverdien av eigedomen.

Eigedomen vert liggjande svært utsett til, nær ei rundkøyring som skal koma i krysset Schweigaardsgate/Rektor Ørnsgate. Ein mindre del av grunnen som vert oreigna frå tnr. 7, går etter kartet med til sjølve rundkøyringa. Det er ingen annan bustadeigedom som får ein slik nærleik til denne rundkøyringa. Ein viser til merknadene under tnr. 2 med omsyn til ulemper frå rundkøyringar. Ettersom oreigning nett frå denne eigedomen er naudsynt for opparbeiding av rundkøyringa med den breidda som er vist på plankartet, og eigedomen vert særleg utsett for ulemper frå denne, ligg det nærast å rekna ulempene frå rundkøyringa som særulemper. Det er då tale om auken i ulemper samanlikna med dei noverande nærføringsulempene frå trafikken i krysset.

Samla vederlag for grunnavståing og særulemper etter differanseprinsippet ved alternativ A, som òg inkluderer vedlikehald av støyskjermane, vert sett til kr 210000.

Ved alternativ B - glasskjermalternativet - vert det ei mykje betre utnytting av det attverande hagearealet, samstundes som støyskjerminga omfattar heile utearealet. Ved alternativ B vil tnr. 7 koma såpass mykje betre ut at det må få monaleg utslag ved vederlagsfastsetjinga. Vederlag etter differanseprinsippet for grunn og særulemper, medrekna vedlikehald av støyskjerm, vert sett til kr 130000.

Etter båe alternativa vil det gå med ein gangport ved oreigninga, som det av praktiske grunnar vert gjeve særskilt vederlag for, med kr 20000. Vederlaget for vegetasjon vert sett til kr 10000.

Samla vederlag ved alternativ A vert kr 240000. Samla vederlag ved alternativ B vert kr 160000.

"Takstnummer: 8

Kommune: Skien

Gnr: 30 Bnr: 4295

Grunneier: Rektor Ørns gt. 4 A/S

Adresse: Rektor Ørnsgt. 4, 3717 Skien

Møtende:

Prosessfullmektig: Advokat Bjørn Nærum

Eiendomsbeskrivelse:Bolig- og næringseiendom

Totalt tomteareal 1229,8 m2 Ekspropriasjonen omfatter:

Grunnavståelse ca 80 m2

Flettverksgjerde 43 m fjernes

Spesielle skjønnsforutsetninger:

1. Eksisterende atkomst til Rektor Ørns gate stenges.

Eksisterende atkomst fra Herman Baggers gate blir framtidig atkomst.

2. Erstatningen ønskes fastsatt etter følgende to alternativer:

Alt. A): Vegvesenet setter opp støyskjerm som vist på reguleringsplanen. Skjermhøyden blir 2,5 m over terreng. Vilkårene framgår av de alminnelige skjønnsforutsetningene, pkt. 5.1, med det unntak at

Vegvesenet ikke påtar seg framtidig overflatebehandling. Vegvesenet lager gangport i støyskjermen. Der gjerdet fjernes, setter

Vegvesenet opp nytt tilsvarende gjerde med gangport i ny eiendomsgrense. Vedlikehold av gjerdet er

Vegvesenet uvedkommende.

Alt. B): Vegvesenet setter opp støyskjerm av glass i ny eiendomsgrense. Skjermhøyden blir 2,0 m. Vilkårene framgår av de alminnelige skjønnsforutsetningene, pkt. 5.1."

På eigedomen vert det drive trafikkskule i fyrste høgda, medan andre høgda vert utleigd til bustad. Trafikkskulen har tilkomst til Herman Baggersgate, og denne tilkomsten vert oppretthalden. Bustaden har tilkomst til Rektor Ørnsgate, og denne vil verta stengd, slik at heile eigedomen skal nytta tilkomsten til Herman Baggersgate. For framtida vil det likevel vera gangtilkomst til Rektor Ørnsgate ved støyskjermingsalternativ A. Saksøkte meiner oreigninga av ei stripe langs Rektor Ørnsgate fører til at eigedomen mister to parkeringsplassar på plassen nord for huset, og i tillegg ein plass i tunet på søraustsida - der inngangen til bustaden er. Saksøkjaren godtek at éin parkeringsplass går tapt.

Saksøkte har halde fram at det må rivast ein garasje på austsida av huset for å laga ny tilkomstveg fram til bustaden, og har kravt vederlag for utgiftene til dette, ved sidan av vederlag for vanskeleggjort tilgjenge og reduserte leigeinntekter av bustaden.

Under synfaringa vart det teke opp spørsmål om det attverande arealet mellom huset og Rektor Ørnsgate kunne nyttast til inn- og utkøyring for bil fram til inngangen til bustaden. Saksøkjaren har opplyst at dette ikkje kan leggjast til grunn, same kva slag støyskjermingsalternativ som vert valt. Lagmannsretten må då byggja på at det ikkje vil vera mogeleg å koma fram med bil til inngangspartiet til bustaden. Brukarane av bustaden vil etter inngrepet måtta setja frå seg bilen på parkeringsarealet på nordsida av huset, og gå rundt huset for å koma inn.

Lagmannsretten kan ikkje sjå at det går tapt meir enn éin parkeringsplass på nordsida av huset. I tillegg mister eigedomen ein plass framfor inngangen til bustaden. Med den verksemda som vert driven på eigedomen, har det mykje å seia at det er god parkeringsdekning. Det vert gjeve vederlag for tap av to parkeringsplassar med kr 90000.

Som nemnt i dei allmenne merknadene, fylgjer det av rettspraksis at det ikkje vert gjeve vederlag for forlengd og vanskeleggjord tilkomst ved avkøyrsleregulering. Men det som er spesielt ved denne eigedomen, er at grunnavståinga - og ikkje avkøyrslereguleringa - fører til at det ikkje vert fysisk mogeleg å køyra med bil fram til inngangen til bustaden. I dette stykket oppstår det ei ulempe som saksøkte har krav på vederlag for.

Vederlag for grunnavståing og særulemper, medrekna vedlikehald av støyskjermar, vert ved båe alternativa sette til kr 50000.

Samla vederlag vert kr 140000.

"Takstnummer: 9

Kommune: Skien

Gnr: 300 Bnr: 4297

Grunneier: Arne Nærum

Adresse: Venstøphøgda 1, 3721 Skien

Møtende:

Prosessfullmektig: Advokat Bjørn Nærum

Eiendomsbeskrivelse: Totalt tomtearal 640,1 m2 Ekspropriasjonen omfatter:

Grunnavståelse ca 50 m2

Flettverksgjerde 26 m inkl. gangport fjernes

Beplantning, se eget ark

Spesielle skjønnsforutsetninger:

Erstatningen ønskes fastsatt etter følgende to alternativer:

Alt A): Vegvesenet setter opp støyskjerm fra sørøstre hushjørne, 2 m sørover og deretter østover til atkomst- vegen. Dessuten setter Vegvesenet opp støyskjerm mellom bebyggelsen på takstnr. 9 og 10. Støyskjermens høyde blir 2,5 m over terreng. Vilkårene framgår av de alminnelige skjønnsforutsetningene, pkt. 5.1, med det unntak at

Vegvesenet ikke påtar seg framtidig overflatebehandling.

Der gjerdet fjernes, setter Vegvesenet opp nytt tilsvarende gjerde med gangport i ny eiendomsgrense. Vedlikehold av gjerdet er Vegvesenet uvedkommende.

Alt. B): Vegvesenet setter opp støyskjerm av glass i ny eiendomsgrense, og videre langs Herman Baggers gate til kjøreporten. Skjermhøyden blir 2,0 m over terreng. Vilkårene framgår av de alminnelige skjønnsforutsetningene, pkt. 5.1."

Oreigninga av ei stripe mot Rektor Ørnsgate fører til at det attverande utearealet mot gata vert svært trongt - berre 2 meter frå verandaen og ut til ny eigedomsgrense. Det vert såleis ytterst lite plass for tilplanting mot gata. Støyskjerming etter alternativ A fører i seg sjølv til ei utenleg oppdeling av utearealet. Det at eigedomen vert liggjande i nærleiken av ei busslomme, kan ikkje reknast å føra til slik auke i nærføringsulempene at tolegrensa etter grannelova §2 vert overskriden. Det er ikkje tale om "ei monaleg forverring av brukstilhøva" som nemnt i §2 fjerde leden. Vederlag for grunnavståing og særulemper etter differanseprinsippet ved alternativ A vert sett til kr 75000, medrekna vedlikehald av støyskjerm.

Ved alternativ B vert heile utearealet betre støyskjerma, og det attverande utearealet vert framleis samanhengande. Vederlag for grunn og ulemper, medrekna vedlikehald av støyskjerm, vert sett til kr 50000.

I tillegg kjem vederlag for vegetasjon ved båe alternativa med kr 10000.

Samla vederlag ved alternativ A vert kr 85000. Samla vederlag ved alternativ B vert kr 60000.

"Takstnummer: 10

Kommune: Skien

Gnr: 300 Bnr: 4299

Grunneier: Marianne Johannessen Seip

Adresse: Rektor Ørns gt. 8, 3717 Skien

Møtende:

Prosessfullmektig: Advokat Bjørn Nærum

Eiendomsbeskrivelse: Boligeiendom

Totalt tomteareal 442,9 m2

Ekspropriasjonen omfatter:

Grunnavståelse ca 25 m2

Kjøre- og gangport 3 m, flettverksgjerde 9 m (herav 6 m i grensa mot tnr. 12) og stakittgjerde 10 m fjernes

Beplantning, se eget ark

Spesielle skjønnsforutsetninger:

1. Eksisterende kjøreatkomst fra Rektor Ørns gate stenges.

2. Eiendommen gis ny atkomst langs felles privat atkomstveg over takstnr. 12 til Herman Baggers gate som vist på reguleringsplan.

Atkomstvegen opparbeides av Vegvesenet fram til eiendoms- grensa, i nivå med dagens terreng på tnr. 12.

3. Erstatningen ønskes fastsatt etter følgende to alternativer:

Alt A): Vegvesenet setter opp støyskjerm som vist på reguleringsplanen. Dessuten setter Vegvesenet opp støyskjerm mellom bebyggelsen på takstnr. 9 og 10. Skjermhøyden blir 2,5 m over terreng. Det lages gangport i skjermen sør for huset.

Vilkårene framgår av de alminnelige skjønnsforutsetningene, pkt. 5,1, med det unntak at Vegvesenet ikke påtar seg framtidig overflate- behandling.

Der gjerdet fjernes, setter Vegvesenet opp nytt tilsvarende gjerde med gangport i ny eiendomsgrense. Vedlikehold av gjerdet er Vegvesenet uvedkommende.

Alt. B): Vegvesenet setter opp støyskjerm av glass i ny eiendomsgrense. Skjermhøyden blir 2,0 m over terreng.

Vilkårene framgår av de alminnelige skjønnsforutsetningene, pkt. 5.1."

Tnr. 10 er ei nokså lita tomt, og då har jamvel avståing av ei mindre stripe noko å seia. Etter oreigningsinngrepet vil det vera 5 meter frå husveggen og ut til eigedomsgrensa. Det gjeld her eit inngrep i den vestvende, solrike delen av hagen, som rettnok også frå tidlegare er utsett for støy og andre nærføringsulemper frå trafikken i Rektor Ørnsgate. Ved alternativ A fører støyskjermen til ei utenleg arrondering av utearealet. Vederlag etter differanseprinsippet for grunn og særulemper vert sett til kr 50000. I denne summen ligg likeins vederlag for vedlikehald av støyskjerm, og det er teke omsyn til at det i staden for den noverande køyre- og gangporten ut mot gata vert sett opp ein mindre gangport i gjerdet.

Ved støyskjerming etter alternativ B vert ulempene mindre for eigedomen, både ved betre støyskjerming og ved at det attverande hagearealet vert samanhengande. Det må ved dette alternativet gjevast noko meir vederlag for porten som går med ved oreigninga, av di det ikkje vert sett opp nokon ny i staden. Vederlag etter differanseprinsippet, medrekna vedlikehald av støyskjerm, vert sett til kr 35000.

I tillegg ved båe alternativa kjem vederlag for vegetasjon med kr 5000 og for ein del av flettverksgjerdet som går med, med kr 2000.

Som det går fram, skal den nye tilkomstvegen opparbeidast av vegvesenet fram til eigedomsgrensa. Med omsyn til tilkomst inne på eigedomen, må det reknast med at det må opparbeidast om lag 60 m2. Vederlag for dette vert sett til kr 12000.

Samla vederlag ved alternativ A vert kr 69000. Samla vederlag ved alternativ B vert kr 54000.

"Takstnummer: 11

Kommune: Skien

Gnr: 300 Bnr: 4300

Grunneier: Reidun Solvei

Adresse: Rektor Ørns gt. 10, 3717 Skien

Møtende:

Prosessfullmektig: Advokat Bjørn Nærum

Eiendomsbeskrivelse: Boligeiendom

Totalt tomteareal 762,2 m2

Ekspropriasjonen omfatter:

Grunnavståelse ca 70 m2

Kjøreport med portstolper, flettverksgjerde 29 m og tett tregjerde 4 m fjernes.

Beplantning, se eget ark

Spesielle skjønnsforutsetninger:

1. Eksisterende atkomst fra Rektor Ørns gate stenges.

2. Eiendommen gis ny atkomst langs felles privat atkomstveg over takstnr. 13 til P.A. Munchs gate som vist på reguleringsplan.

Atkomstvegen opparbeides av Vegvesenet fram til eiendomsgrensa.

3. Erstatningen ønskes fastsatt etter følgende to alternativer:

Alt. A: Vegvesenet setter opp støyskjerm som vist på reguleringsplanen. Skjermhøyden blir 2,5 m over terreng.

Vilkårene framgår av de alminnelige skjønnsforutsetningene, pkt. 5.1, med det unntak at Vegvesenet ikke påtar seg framtidig overflatebehandling. Det lages gangport i støyskjermen.

Der gjerdet fjernes, setter Vegvesenet opp nytt tilsvarende gjerde med gangport i ny eiendomsgrense. Vedlikehold av gjerdet er Vegvesenet uvedkommende.

Alt. B: Vegvesenet setter opp støyskjerm av glass i ny eiendomsgrense. Skjermhøyden blir 2,0 m over terreng.

Vilkårene framgår av de alminnelige skjønnsforutsetningene, pkt. 5.1."

Grunnavståinga fører til at eigedomsgrensa vil gå heilt inn til hushjørnet i krysset Rektor Ørnsgate/Adjunkt Arentzgate. Støyskjerming etter alternativ A vil gje ei svært uheldig arrondering av utearealet, særleg ved at arealet på utsida av skjermen, om lag 150 m2, i praksis vil verta så godt som ubrukeleg. I denne samanhengen viser ein òg til at støyskjermen skal avsluttast mot husveggen slik at heile verandaen vert liggjande utanfor. Oreigningsinngrepet må reknast å føra til ein monaleg reduksjon av salsverdien av eigedomen, og vederlaget for grunnavståing og ulemper etter differanseprinsippet ved alternativ A vert sett til kr 150000. I denne summen ligg òg vederlag for framtidig vedlikehald av støyskjerm, samstundes som det er teke omsyn til at køyreporten med stolpar vert fjerna og at det berre vert sett opp ein gangport i staden.

Ved støyskjerming etter alternativ B vert arronderingsulempene monaleg reduserte. Men grunnavståinga fører framleis til at delar av det pent opparbeidde inngangspartiet går med. Vederlag etter differanseprinsippet vert sett til kr 100000, medrekna vedlikehald av støyskjerm og vederlag for køyreporten.

Vederlag for tregjerde vert gjeve med kr 2000 og for vegetasjon med kr 30000.

Eigaren vil få kostnader med opparbeiding av tilkomst på eigen grunn i tilknyting til den nye tilkomstvegen som vegvesenet byggjer fram til eigedomsgrensa. Det vert lagt til grunn at det må opparbeidast om lag 90 m2, og vederlag for dette vert sett til kr 20000.

Samla vederlag etter alternativ A vert kr 202000. Samla vederlag etter alternativ B vert kr 152000.

"Takstnummer: 12

Kommune: Skien

Gnr: 300 Bnr: 2893

Grunneier: Svein Halvor Sannesmoen

Adresse: Lagmannslia sør 38, 3715 Skien

Møtende:

Prosessfullmektig: Advokat Bjørn Nærum

Eiendomsbeskrivelse: Totalt tomteareal 698,7 m2

Ekspropriasjonen omfatter:

Klausulering av grunn til felles atkomstveg ca 150 m2

Flettverksgjerde 11 m (herav 6 m i grensa mot tnr. 10) fjernes.

Beplantning, se eget ark

Spesielle skjønnsforutsetninger:

Takstnr. 10 gis rett til å benytte den felles private atkomstvegen over eiendommen. Atkomstvegen opparbeides av

Vegvesenet. Eiendommen har også selv rett til å benytte atkomstvegen."

Den felles tilkomstvegen skal opparbeidast med ei breidd på 5 meter. Av det klausulerte arealet er om lag 90 m2 asfaltert parkeringsareal og om lag 60 m2 opparbeidd plen. I tilknyting til møteverksemd på denne eigedomen er det behov for ei intensiv utnytting av parkeringsarealet. Eigaren har halde fram at klausuleringa fører til at det ikkje lenger vert mogeleg med skråparkering av tre bilar på dette arealet. Saksøkjaren hevdar at det ikkje er tale om parkeringsplassar som oppfyller vanlege normer, og at det ikkje kan gjevast vederlag for tap av parkeringsplassar.

Lagmannsretten viser til at klausuleringa av tilkomstvegen fører til at det ikkje lenger vert mogeleg å skråparkera tre bilar, og at det har mykje å seia å kunna utnytta denne plassen t.d. ved møte i regi av dei verksemdene som held til på eigedomen. Jamvel om det ikkje er tale om fullverdige parkeringsplassar, oppstår det her eit tap som bør dekkjast ved inngrepet. Vederlaget for tap av parkeringsplassar og for klausuleringa elles vert sett til kr 150000.

For vegetasjon - der 1 pæretre kjem i tillegg - vert det gjeve kr 3.500 og for gjerde kr 2000.

Samla vederlag vert kr 155500.

"Takstnummer: 13

Kommune: Skien

Gnr: 300 Bnr. 2897

Grunneiere: Espen Høgset, P.A.Munchsgt. 33, 3717 Skien (1/2)

Mette Høgset, P.A.Munchsgt. 33, 3717 Skien (1/2)

Møtende:

Prosessfullmektig: Advokat Bjørn Nærum

Eiendomsbeskrivelse: Boligeiendom

Totalt tomteareal 651,6 m2

Ekspropriasjonen omfatter: 3 garasje/uthusbygninger

Klausulering av grunn til felles atkomstveg ca 90 m2

Beplantning, se eget ark. I tillegg registrert: 1 spirea, 1 picea nediformis, 1 blåeiner, 1 kirsebærtre, 1 humle, 2 buskroser.

Spesielle skjønnsforutsetninger:

1. Takstnr. 11 gis rett til å benytte den private felles atkomstvegen over eiendommen. Atkomstvegen opparbeides av Vegvesenet. Eiendommen har også selv rett til å benytte atkomstvegen.

2. Vegvesenet river eksisterende uthusbygning og garasjer.

3. Garasje/uthusbygninger må være fraflyttet innen 1. april 1997.

4. Vegvesenet masseutskifter ned til 1,5 m dybde for fundamentering av evt. nytt garasjebygg langs nordre kant av ny atkomstveg, etter nærmere avtale med grunneier."

Som på tnr. 12 vert det her klausulert grunn for å skaffa tilkomst til granneeigedom som mister tilkomsten sin til Rektor Ørnsgate. Klausuleringa fører til inngrep i ein hage som før inngrepet utgjer eit større, skjerma uterom med lite innsyn frå andre eigedomar. Ulempene ved å få ein tilkomstveg langs den eine sida av hagen vil tvillaust føra til ein reduksjon av salsverdien for denne eigedomen. Til dette kjem at det attverande hagearealet vert ytterlegare redusert ved at det må finnast plass til nytt garasjebygg i staden for dei garasjane som vert rivne. Ut frå det som er opplyst om krav til byggjeavstand på 5 meter frå offentleg veg, må det reknast med at ny garasje må trekkjast nokså langt ned i hagen, særleg dersom han skal gje plass til to bilar i lengda.

Vederlag etter differanseprinsippet for klausulering av grunn og ulemper, frårekna vederlag for garasjane, vert sett til kr 130000. Dekning av utgifter til gjerde mot tilkomstvegen kan ikkje krevjast i tillegg til vederlaget her.

For garasjar og uthus, som vert rivne for å gje plass til den nye felles tilkomstvegen, vert vederlaget fastsett etter attkjøpsverdien. Det gjeld ein garasje på 24 m2 i betong, ein kombinert garasje/skjul på 35 m2 i tre og stål og eit uthus i tre på 14 m2, dvs. ein samla bygningsmasse på 73 m2. Det er tale om relativt enkle konstruksjonar. Vederlaget vert sett til kr 150000.

For vegetasjonen vert det gjeve kr 10.000 i vederlag.

Samla vederlag vert kr 290000.

"Takstnummer: 14

Kommune: Skien

Gnr: 300 Bnr: 4294

Grunneier: Nils Petter Rødseth

Adresse: Knausen, 26, 3928 Porsgrunn

Møtende:

Prosessfullmektig: Advokat Bjørn Nærum

Eiendomsbeskrivelse: Bolig- og industrieiendom

Totalt tomteareal 905,8 m2

Ekspropriasjonen omfatter:

Grunnavståelse ca 150 m2 - - - - - - - - - - - -

Flaggstang, stakittgjerde 42 m inkl. gangport, og tett tregjerde 4 m (i grensa mot tnr. 15) fjernes

Beplantning, se eget ark

Spesielle skjønnsforutsetninger:

1. Vegvesenet setter opp støyskjerm på eiendommen som vist på reguleringsplanen. Skjermhøyden blir 2,5 m over terreng. Det lages gangport i støyskjermen.

Vilkårene framgår av de alminnelige skjønnsforutsetningene, pkt. 5.1.

2. Der gjerdet fjernes og ikke erstattes av støyskjerm i ny eiendomsgrense, setter Vegvesenet opp nytt tilsvarende gjerde med gangport. Vedlikehold av gjerdet er Vegvesenet uvedkommende."

Grunnavståinga mot Rektor Ørnsgate fører til ei uheldig arrondering av eigedomen, særleg ved at det attverande ubygde arealet mellom huset og denne gata vert svært smalt. Vederlag for grunnavståing og arronderingsulemper vert sett til kr 100000, medrekna framtidig vedlikehald av støyskjerm.

Det vert gjeve særskilt vederlag for vegetasjon med kr 10000, flaggstong med kr 6.000 og halvparten av tregjerde mot granneeigedom med kr 1000.

På reguleringskartet er det for tnr. 14 vist ny køyretilkomst til Otto Løvenskioldsgate, i staden for som no til Herman Baggersgate. Denne avkøyrslereguleringa går ikkje fram av dei særskilde skjønsføresetnadene, og er ikkje vurdert av lagmannsretten.

Samla vederlag vert kr 117000.

"Takstnummer: 15

Kommune: Skien

Gnr: 300 Bnr: 4296

Grunneier: Rønneberg og Nordhov AS

Møtende:

Prosessfullmektig: Advokat Bjørn Nærum

Eiendomsbeskrivelse: Tannlegekontor

Totalt tomteareal 738,8 m2

Ekspropriasjonen omfatter:

Grunnavståelse ca 110 m2

Flaggstang

Flettverksgjerde 34 m og tett tregjerde 4 m (i grensa mot tnr. 14) fjernes

Beplantning, se eget ark

Spesielle skjønnsforutsetninger:

1. Vegvesenet setter opp støyskjerm som vist på reguleringsplanen. Skjermhøyden blir 2,5 m over terreng.

Vilkårene framgår av de alminnelige skjønnsforutsetningene, pkt. 5.1.

2. Vegvesenet fjerner lyskassene og murer igjen de to kjellervinduene mot Rektor Ørns gate, og sørger for pussing og maling.

3. Vegvesenet kobler takrennene ved hushjørnene mot Rektor Ørns gate inn på vegens overvannssystem."

På eigedomen vert det drive tannlegekontor, med utleigebustad i andre høgda. Støyskjermen fylgjer for det meste ny eigedomsgrense og vert utført i mur tilpassa bygningen på tnr. 15. Delar av arealet som vert oreigna, er opparbeidd hagegrunn.

Huset på denne eigedomen er også før inngrepet plassert nær opp til vegføringane i krysset Rektor Ørnsgate/Adjunkt Arentzgate. Oreigninga fører til at fortauet langs Rektor Ørnsgate kjem tett inntil husveggen, slik at det oppstår ein del arronderingsulemper. Men lagmannsretten kan ikkje sjå at gjennomføringa av reguleringsplanen fører til slik auke i ulempene frå trafikken at tolegrensa vert overskriden. Ein kan ikkje sjå at eventuelle utgifter til ombygging av kontor, med påfylgjande inntektstap i byggjeperioden, er ein naudsynt konsekvens av oreigningsinngrepet. Vederlag for grunnavståing og arronderingsulemper, medrekna vedlikehald av støyskjerm, vert sett til kr 80000.

Det vert gjeve særskilt vederlag for vegetasjon med kr 4000, flaggstong med kr 6000 og gjerde med kr 3000.

Samla vederlag vert kr 93000.

"Takstnummer: 17

Kommune: Skien

Gnr: 300 Bnr: 4298

Grunneier: Rektor Ørns gt. 7 A/S

Adresse: Rektor Ørns gt. 7, 3717 Skien

Møtende: Advokat Helge Husaas

Prosessfullmektig:

Eiendomsbeskrivelse: Kontoreiendom

Totalt tomteareal 571,1 m2

Ekspropriasjonen omfatter:

Grunnavståelse ca 60 m2

Flettverksgjerde 3 m (i grensa mot tnr. 18) fjernes

Beplantning, se eget ark

Spesielle skjønnsforutsetninger:

Eiendommen gis rett til å ha trapp stående på arealet som avstås."

Oreigningsinngrepet får mindre å seia for denne eigedomen. Det må likevel gjevast noko vederlag for arronderingsulemper, ved sidan av vederlag for grunnavståinga. Vederlag etter differanseprinsippet vert sett til kr 30000.

I tillegg vert det gjeve vederlag for vegetasjon med kr 17000 og halvparten av gjerde med kr 1000.

Samla vederlag vert kr 48000.

"Takstnummer: 18

Kommune: Skien

Gnr: 300 Bnr: 4918

Grunneier: Sameiet Brekketun

Adresse: v/styreformann Ragnar Wesseltoft, Brekketun 10, 3717 Skien

Møtende:

Prosessfullmektig:

Eiendomsbeskrivelse: Boligeiendom

Totalt tomteareal 6057,7 m2

Ekspropriasjonen omfatter:

Grunnavståelse ca 70 m2

Flettverksgjerde 3 m (i grensa mot tnr. 17) fjernes

Beplantning, se eget ark."

Også for denne eigedomen får grunnavståinga mindre å seia, og her er ulempene på attverande eigedom endå meir beskjedne enn på tnr. 17. Vederlag etter differanseprinsippet vert sett til kr 25000.

I tillegg vert det gjeve vederlag for vegetasjon - med tillegg av to store lauvtre - med kr 13.000 og halvparten av gjerde med kr 1000.

Samla vederlag vert kr 39000.

"Takstnummer: 19

Kommune: Skien

Gnr. 300 Bnr. 42

Grunneier: Skien Møbellager A/S

Adresse: Telemarksvn. 36, 3705 Skien

Møtende:

Prosessfullmektig: Advokat Bjørn Nærum

Eiendomsbeskrivelse: Tidligere bolig, idag lagerbygg

Totalt tomteareal 774,4 m2

Ekspropriasjonen omfatter:

Grunnavståelse ca 140 m2

Stakittgjerde 48 m inkl. kjøre- og gangport, samt flettverksgjerde 2 m (i grensa mot tnr. 21) fjernes

Beplantning, se eget ark

Spesielle skjønnsforutsetninger:

1. Eksisterende atkomster fra Adjunkt Arentz'gate og Rektor Ørns gate stenges.

2. Eiendommen gis ny atkomst langs privat felles atkomstveg over takstnr. 21 og 22 til P.A.Munchs gate som vist på reguleringsplan.

Atkomstvegen opparbeides av Vegvesenet fram til eiendomsgrensa.

Grunneier gis deretter 1 måneds frist til å rive garasjebygg og ordne ny atkomst før eksisterende atkomster stenges.

3. Vegvesenet setter opp støyskjerm mot Adjunkt Arentz' gate som vist på reguleringsplanen, med den justering at skjermen vinkles inn og avsluttes ca 1 m fra sørøstre hushjørne. Det lages gangport i støyskjermen.

Skjermhøyden blir 2,5 m over terreng.

Vilkårene framgår av de alminnelige skjønnsforutsetningene, pkt. 5.1.

4. Der gjerdet fjernes og ikke erstattes av støyskjerm i ny eiendomsgrense, setter Vegvesenet opp nytt tilsvarende gjerde, med gangport mot Rektor Ørns gate. Vedlikehold av gjerdet er Vegvesenet uvedkommende."

Grunnavståinga kan ikkje reknast å føra til større ulemper på denne eigedomen. Utearealet på den indre delen av tomta vert støyskjerma mot Adjunkt Arentzgate. Vederlag etter differanseprinsippet for grunnavståing og ulemper, medrekna vedlikehald av støyskjerm, vert sett til kr 70000.

Eigedomen har i dag lovleg køyretilkomst både til Rektor Ørnsgate og Adjunkt Arentzgate. Desse skal stengjast, og den nye køyretilkomsten vert over granneeigedom og vidare mot P. A. Munchsgate. Den nye tilkomsten føreset at den påståande garasjen på tnr. 19 vert riven, og saksøkjaren har godteke at det skal gjevast vederlag for rivingskostnadene, men ikkje for sjølve garasjen. Saksøkte har halde fram at garasjen skal bøtast etter attkjøpsverdien.

Lagmannsretten har kome til at vilkåra for vederlag etter attkjøpsverdien ikkje er oppfylte i saka her. Det er tale om ein eigedom der hovudbygningen vert nytta til lager for ein møbelforretning. Sjølve garasjen vert nytta til meir tilfeldig lagring, og ein kan ikkje sjå at denne er naudsynt for drifta av eigedomen. Det fylgjer då av vederlagslova §7, samanhalde med rettspraksis, at eigaren ikkje har krav på vederlag etter attkjøpsverdien, jf. Stordrange, Ekspropriasjonserstatningsloven (1992) side 156-157. Garasjen må likevel seiast å ha ein bruksverdi, med di det er pårekneleg med noko utleige trass i at garasjen er i dårleg stand. Når gjennomføringa av avkøyrslereguleringa fører til at garasjen må rivast, må det gjevast vederlag for denne verdien, ved sidan av rivingskostnadene. Vederlaget vert sett til kr 20000.

Slik eigedomen vert utnytta som lager for møbelforretninga, må den nye tilkomsten inne på eigedomen opparbeidast slik at større bilar framleis kan koma til og frå. Vederlaget vert sett til kr 30000.

For vegetasjon vert det gjeve vederlag med kr 5.000 og for flettverksgjerde kr 1000.

Samla vederlag vert kr 126000.

"Takstnummer: 21-22

Kommune: Skien

Gnr: 300 Bnr: 4301 og 4302

Grunneier: Aase Marit Næss Nilsen

Adresse: Tårnfjellvn. 18, 3910 Porsgrunn

Møtende:

Prosessfullmektig: Advokat Helge Husaas

Eiendomsbeskrivelse: Bolig/forretningseiendom

Totalt tomteareal 1259 m2

Ekspropriasjonen omfatter: 1 garasje

Grunnavståelse ca 170 m2

Klausulering av grunn til felles atkomstveg ca 200 m2

Reklameskilt, stakittgjerde 21 m og flettverksgjerde 34 m (2 m i grensa mot takstnr. 19 og 32 m i grensa mot kommunal grunn) fjernes

Spesielle skjønnsforutsetninger:

1. Eksisterende atkomst fra Rektor Ørns gate stenges.

2. Eiendommen gis ny atkomst langs privat felles atkomstveg til P.A.Munchs gate som vist på reguleringsplan.

Atkomstvegen opparbeides av Vegvesenet. Eiendommen har også selv rett til å benytte atkomstvegen.

3. Takstnr. 19 gis rett til å benytte den private felles atkomstvegen over eiendommen.

4. Vegvesenet setter opp gjerde i ny eiendomsgrense mot Rektor Ørns gate, med åpning for gangtrafikk.

Vedlikehold av gjerdet er Vegvesenet uvedkommende.

5. Garasje på klausuleringsarealet må være fraflyttet innen 1. april 1997.

6. Container på klausuleringsarealet må være fjernet innen 1. april 1997."

Dei to eigedomane under tnr. 21 og 22 vert utnytta under eitt, slik at tnr. 22, som er ubygt, vert nytta som parkeringsareal for tnr. 21. Det er tale om eit opparbeidd, grusa areal. Ved fastsetjinga av vederlaget er eigedomane vurderte samla. Det er eit relativt stort areal som vert oreigna frå desse to eigedomane, dels oreigning til eigedom og dels klausulering til felles tilkomstveg.

Ved fastsetjinga av vederlaget har lagmannsretten teke omsyn til at oreigningsinngrepet - både grunnavståinga og klausuleringa - fører til ein reduksjon i grunnlaget for framtidig utnytting av det ubygde arealet på eigedomane. Vederlag etter differanseprinsippet vert sett til kr 200000.

Garasjen, som skal rivast/fjernast av saksøkjaren, er oppsett på ei impregnert ramme på bakken. Det er semje om å verdsetja denne etter attkjøpsverdien, og vederlaget vert sett til kr 45000.

For reklameskilt vert det gjeve vederlag med kr 5000 og for flettverksgjerde kr 12000.

Samla vederlag vert kr 262000.

Sakskostnader

Overskjønet er fremja etter krav frå saksøkjaren, når det gjeld tnr. 8 også etter krav frå saksøkte, og i samsvar med regelen i skjønslova §54 fyrste leden har dei saksøkte krav på å få dekt naudsynte utgifter i samband med overskjønet. Advokat Nærum har oppgjeve eit salær på kr 45000, advokat Husaas kr 17000 og advokat Frønes kr 17000. Sistnemnde har dessutan oppgjeve andre utgifter med kr 152. På vegner av saksøkjaren har advokat Skjelbred protestert mot salærkrava og m.a. halde fram at det ut frå interessene i saka burde ha vore nok med to prosessfullmektigar. Salærkravet frå advokat Frønes synest liggja svært høgt i høve til at det gjeld eitt takstnummer. Det er vist til den vurderinga som byretten gjorde i sakskostnadsavgjerda si.

Ved avgjerda av om utgiftene har vore naudsynte, jf. skjønslova §54 andre leden, er lagmannsretten i og for seg samd med saksøkjaren i at dei saksøkte burde ha samla seg om to prosessfullmektigar. Advokat Nærum representerte eit fleirtal av dei saksøkte, og salærkravet hans vert godteke. Ein kan likevel ikkje sjå at dei samla salærkrava frå advokatane Husaas og Frønes overstig det som ein sams prosessfullmektig for dei andre saksøkte ville kunne ha rekna seg, og salærkrava deira vert godtekne òg. I denne samanhengen viser ein m.a. til at utgiftene vart reduserte ved at dei to advokatane berre var til stades ved synfaring av eigne takstnummer. Ein legg til at jamvel om advokat Frønes berre representerte eitt takstnummer, var det til dels spesielle problemstillingar som melde seg her.

Overskjønet er samrøystes.

Slutning:

1. Vederlaga til dei saksøkte vert fastsette slik det er nemnt under kvart takstnummer.

2. I sakskostnader for lagmannsretten skal saksøkjaren betala 45000 - førtifemtusen - kroner til dei saksøkte v/advokat Bjørn Nærum, 17000 - syttentusen - kroner til dei saksøkte v/advokat Helge Husaas og 17152 - syttentuseneitthundreogfemtito - kroner til dei saksøkte ved advokat Geirr Frønes, alt innan 2 - to - veker etter at overskjønet er forkynt.